II SA/Ka 1053/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek Sędziowie: Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Włodzimierz Kubik Protokolant sekr. sąd. Beata Malcharek po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2005 r. sprawy ze skargi J. W.; K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] Nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art.1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił J. i K. W. stwierdzenia nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości, stanowiącej własność Gminy Miejskiej Z., położonej w Z. przy ul. L. tj. działki nr [...] o pow. 1056 m². W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że stosownie do postanowień przywołanej w podstawie prawnej ustawy, prawo takie dotyczy tylko tych przypadków, gdy nieruchomości zostały nadane jako gospodarstwa rolne w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych, natomiast nieruchomość skarżących nigdy nie stanowiła gospodarstwa rolnego w rozumieniu dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340). Przedmiotowa nieruchomość oddana została w użytkowanie wieczyste skarżącym w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.). Z decyzją taką nie zgodzili się skarżący, którzy wnieśli odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym, podnieśli nieuzasadnioną, ich zdaniem, zawężającą interpretację przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. Według skarżących prawo o nieodpłatne nabycie prawa własności przysługuje osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu wejścia w życie wyżej wymienionej ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanej na cele mieszkaniowe lub stanowiącej nieruchomość rolną, o ile nieruchomość ta położona jest na obszarach Państwa Polskiego wymienionych we wskazanym powyżej dekrecie z 6 września 1951 r. Ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. nie ogranicza zakresu podmiotowego osób uprawnionych tylko do tych, którym nadano użytkowanie wieczyste na mocy wskazanego dekretu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209) oraz art. 1, art. 2, art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że aby doszło do nieodpłatnego przekształcenia muszą być spełnione kumulatywnie następujące warunki: wniosek musi być złożony przez osoby fizyczne będące użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości; status ten osoby winny posiadać przed 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. tj. w dniu 24 października 2001 r.; użytkowanie wieczyste obejmuje nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe, stanowiące gospodarstwa rolne nadane w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. W rozpatrywanej sprawie prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na rzecz poprzedników prawnych wnioskodawców na mocy umowy użytkowania wieczystego spisanej w formie aktu notarialnego w dniu [...] w oparciu o postanowienia ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 Nr 22, poz. 159). Z tego powodu nie została wypełniona jeden z przesłanek przewidzianych dla przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Nadto organ ten stwierdził, że odmienna interpretacja wskazanych przepisów byłaby sprzeczna z Konstytucją RP i wyrażoną w niej zasadą równości. Skargę na decyzję tę wnieśli skarżący, którzy wnieśli o uchylenie obu wydanych decyzji administracyjnych. W motywach skargi podkreślili, iż ustawodawca w art. 1 ust. 1 ustawy określił bardzo wyraźnie, iż uprawnionymi do uwłaszczenia są użytkownicy wieczyści, którzy byli użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia stosownej ustawy, czyli 24 października 2001 r., gdy nieruchomości te położone są na obszarach państwa polskiego wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r., czyli na Ziemiach Odzyskanych i zabudowane są na cele mieszkaniowe lub też stanowią nieruchomości rolne. Potwierdzeniem takiej interpretacji wskazanego przepisu, zdaniem skarżących, jest argumentacja jaką przedstawiał poseł zgłaszający stosowną poprawkę wskazanego przepisu przed uchwaleniem ustawy. W tym zakresie skarżący odwołali się do sprawozdania stenograficznego z 114 posiedzenia Sejmu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i przywołał analogiczną argumentację jaką zamieścił w zaskarżonej decyzji. W końcowej części odpowiedzi organ ten wskazał, że dekret z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych stosownie do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczy gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolnego za obszarze Ziem Odzyskanych i odnosi się do osób, które posiadają gospodarstwa rolne, prowadzą je osobiście i przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu, nie nabyły ich własności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Z dniem 1 stycznia 2004 r. uległ zmianie stan prawy i w myśl postanowień art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153. Poz. 1270). W tej sytuacji stosownie do postanowień rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652) właściwym sądem administracyjnym do rozpatrzenia skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz.1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż Sąd nie podziela przyjętej przez organy administracji publicznej wykładni art. 1 ustaw z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu nieodpłatne nabycie prawa własności przysługuje osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668): 1) zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2) stanowiących nieruchomości rolne. O ile, ta część przywołanego przepisu, która odnosi się do pierwszych dwóch przesłanek wyodrębnionych przez organy administracji, a dotyczących niezbędności złożenia wniosku przez osobę fizyczną będącą użytkownikiem lub współużytkownikiem wieczystym nieruchomości oraz dysponowania tym statusem w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy to jest w dniu 24 października 2001 r., nie wzbudza kontrowersji, o tyle trzecia z wyodrębnionych przesłanek nie może być interpretowana w taki sposób jaki został przyjęty przez te organy. Zdaniem organów administracji publicznej z przewidzianego wskazanym przepisem prawa mogą skorzystać jedynie te osoby fizyczne, które nabyły nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe lub stanowiące gospodarstwa rolne nadane w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Oznacza to, że organy administracji publicznej ograniczyły zakres podmiotowy osób uprawnionych do skorzystania z tego prawa jedynie do tych, które prawo użytkowania wieczystego wywodzą z nadania w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Z takim poglądem nie można się zgodzić, ponieważ pozostaje on w sprzeczności z literalną wykładnią art. 1 ust. 1 przedmiotowej ustawy. Przepis ten w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, że roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności przysługuje osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy tj. 24 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Z przepisu tego wynika, że nieruchomość będąca w użytkowaniu wieczystym lub współużytkowaniu wieczystym musi być położona na tych obszarach Państwa Polskiego, które zostały wymienione we wskazanym dekrecie. Inaczej mówiąc przepis ten nie łączy prawa do nieodpłatnego nabycia prawa własności ze sposobem w jaki dana nieruchomość została przez daną osobę nabyta, lecz z jej położeniem. Otóż nieruchomość taka musi być położona na obszarach Ziem Odzyskanych, przez które rozumie się również obszar byłego Wolnego Miasta Gdańska. Natomiast, to w oparciu o jakie regulacje prawne dana osoba fizyczna nabyła użytkowanie lub współużytkowanie wieczyste z tego punktu widzenia nie jest istotne. Przeprowadzona powyżej analiza art. 1 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2001 r. wykazała, że organy administracji w sposób wadliwy przeprowadziły jego wykładnię i podjęły z tego powodu rozstrzygnięcia obarczone ułomnościami uzasadniającymi uchylenie podjętych decyzji. Okoliczność ta wyczerpuje przesłankę uwzględnienia skargi zamieszczoną w art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organy administracji przeprowadzą postępowanie zgodnie z obowiązującymi od 16 lipca 2003 r. zmianami wyżej wymienionej ustawy zawartymi w art. 15 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592), gdyż po myśli art. 17 cytowanej ustawy do spraw wszczętych a niezakończonych stosuje się przepisy nowej ustawy. Sąd po myśli art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określił, że uchylona decyzja nie może być wykonywana. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" wyżej wymienionej ustawy uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.