II SA/Wa 1955/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Janusz Walawski, Asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant apl. prok. Tomasz Nowicki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2005 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia specjalnego - oddala skargę - Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2004 r. odmawiającą przyznania M. G. świadczenia w szczególnym trybie. W uzasadnieniu wskazał, że świadczenie na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zaś przepis ten nie określa dokładnie warunków, jakie powinny być spełnione, aby uzasadnione było przyznanie renty lub emerytury w jego trybie. Świadczenia takie przyznawane są osobom, które nie mogą podjąć pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, o ile w sprawie występują ponadto okoliczności uzasadniające potraktowanie sytuacji wnioskodawcy w sposób wyjątkowy. Organ podał, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni nie jest osobą niezdolną do podjęcia zatrudnienia, nie spełnia także warunku wieku branego pod uwagę w przypadku wniosków o przyznanie rent rodzinnych w szczególnym trybie. M. G. kontynuuje naukę na kolejnym, płatnym kierunku studiów, podjęła także studia doktoranckie, na których na I roku nie przysługuje stypendium, co nie stanowi jednak okoliczności uzasadniającej przyznanie renty z ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Sytuacja bytowa wnioskodawcy jest brana pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia, lecz nie stanowi ona jedynego kryterium, bowiem świadczenie to nie stanowi świadczenia o charakterze socjalnym. Prezes Rady Ministrów stwierdził, że wnioskodawczyni jest mężatką, mąż osiąga wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, a nadto, otrzymuje ona pomoc finansową od matki. Z niepełnych zaś danych (z uwagi na odmowę ich podania), nadesłanych przez [...] Urząd Wojewódzki, dotyczących sytuacji bytowej oraz faktu, że wnioskodawczyni nie jest zainteresowana jakąkolwiek formą pomocy ze środków pomocy społecznej wynika, że posiada ona niezbędne środki utrzymania. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. G. wniosła o uwzględnienie skargi i uznanie, że została ona wydana z rażącym naruszeniem przepisów prawa, a w szczególności art. 2 Konstytucji RP, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 oraz art. 77 kpa, które to naruszenia miały zasadniczy wpływ na wynik sprawy, a nadto, o stwierdzenie jej nieważności w całości, względnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniosła, iż najpoważniejszym z uchybień jest rażące i bezsprzecznie naruszenie art. 10 kpa poprzez niedopełnienie obowiązku umożliwienia stronie, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenia się odnośnie zebranych materiałów, dowodów oraz zgłoszonych żądań. Stwierdziła też, że nie jest prawdą, że odmówiła podania dochodów męża, natomiast poinformowanie jej o prawie wynikającym z art. 10 kpa umożliwiłoby wyjaśnienie niejasności. Na poparcie powyższego powołała się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazała jednocześnie, że pominięcie art. 10 kpa w toku postępowania spowodowało nieudowodnienie stanu faktycznego i doprowadziło do niekorzystnego dla niej rezultatu. W dalszej części skarżąca zarzuciła decyzji również naruszenie prawa materialnego, tj. art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez uznanie, że nie spełnia określonych w nim warunków, a nadto, niezebranie całego materiału dowodowego i rozstrzygnięcie wszelkich wątpliwości i niejasności na jej niekorzyść. Wskazała, że organ odszedł od zasady załatwiania spraw w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi to w sprzeczności z interesem społecznym oraz nie przekracza uprawnień organu. W sprawie interesem społecznym jest zaś promowanie osób zdolnych i środowisk naukowych, co zdaniem skarżącej jest nawet obowiązkiem organu. Skarżąca podniosła, iż organ korzystając z przyznanej mu władzy dyskrecjonalnej w postaci uznania administracyjnego powinien, z braku zasad posługiwania się nimi w Polsce, kierować się zasadami wypracowanymi w Radzie Europy. Powołała się również na cel alimentacyjny cyt. art. 82 ust. 1 ww. ustawy. W piśmie procesowym z dnia 30 sierpnia 2005 r. pełnomocnik M. G. wniósł dodatkowo o zasądzenie od organu kosztów postępowania oraz rozpoznania sprawy pod nieobecność strony skarżącej, jak również rozwinął argumentację zawartą w skardze, powołując się przy tym na orzecznictwo i piśmiennictwo. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko faktyczne i prawne wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, wskazał w szczególności, że dotyczą one uchybień procesowych w zakresie wyjaśnienia sytuacji materialnej skarżącej, co zważywszy na fakt, że nie jest to jedyne kryterium przyznania świadczenia, nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych z funduszu gromadzonego na ten cel ze składek ubezpieczonych – przyszłych świadczeniobiorców – przewidziano w przepisie art. 82 ust. 1 regulację szczególną. Pozwala ona na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, emerytury lub renty na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia określone w ww. przepisie są świadczeniami specjalnymi także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie mają one przy tym charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu przy przyznawaniu takich świadczeń. Z przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie wynikają wprost żadne przesłanki warunkujące jego przyznanie, a jedynie ustawodawca odwołuje się do pojęcia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", brak jest zatem wyraźnych granic uznania administracyjnego. Stosownie do przepisu art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenie w niej przewidziane stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że Prezes Rady Ministrów podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia w drodze wyjątku związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany też do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie należy rozważyć w pierwszej kolejności okoliczność, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek przyznania świadczenia specjalnego. Ocena tej okoliczności należy do organu, który dokonuje jej w świetle całokształtu zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego. Pojęcie to nie oznacza bynajmniej subiektywnego odczucia wnioskodawczyni, że w jej sytuacji taka okoliczność ma miejsce, lecz winno być ono zobiektywizowane. Przyznanie świadczenia w oparciu o omawiany przepis art. 82 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej może nastąpić tylko w wyjątkowej sytuacji, a mianowicie, gdy dotyczy to osób posiadających wybitne zasługi dla kraju na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej lub politycznej, a także poszkodowanym w wyniku zdarzeń losowych. Taką właśnie wykładnię pojęcia "szczególnie uzasadniającego przypadku" wydaje się potwierdzać przyznanie rent specjalnych dzieciom i wdowom po poległych w Iraku polskich żołnierzach, czy też przyznanie emerytury specjalnej A. W., jednej z najwybitniejszych działaczek opozycji demokratycznej. Tymczasem skarżąca, wnosząc o przyznanie tego rodzaju świadczenia powołała się na brak środków utrzymania, gdyż podjęła dzienne studia doktoranckie, a z powodu trudnej sytuacji finansowej uczelni nie otrzymuje stypendium, nie może też podjąć zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Należy jednakże zauważyć, że jest ona osobą młodą, z wykształceniem wyższym i zdolną do pracy, która kontynuuje ponadto jeszcze inne studia w trybie zaocznym. Opisana sytuacja nie może oznaczać, że da się ją zakwalifikować jako przypadek szczególnie uzasadniony. Dodatkowym argumentem przemawiającym za tym stanowiskiem, jak trafnie zauważył Prezes Rady Ministrów, jest fakt, że skarżąca jest mężatką, zaś mąż, z wykształcenia prawnik, osiąga dochód z tytułu wynagrodzenia. Chybiony jest zarzut skarżącej, że przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ma cel alimentacyjny i dlatego powinna być jej przyznana renta na dokończenie nauki. Kwestie zabezpieczenia materialnego studentów studiów doktoranckich reguluje zaś rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 1991 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów naukowych. Odnosząc się z kolei do zarzutu skarżącej naruszenia przepisów postępowania, należy wskazać, że nie jest on zasadny, bowiem jak trafnie podniósł organ, dotyczy głównie jej sytuacji materialnej, natomiast okoliczność ta nie jest jedynym kryterium przyznania świadczenia. Tak więc uchybienia procesowe w tym zakresie nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.