I GSK 388/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA Małgorzata Korycińska Andrzej Kuba (spr.) Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi o wznowienie postępowania T. B. zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2005 r. sygn. akt I GSK 133/05 w sprawie ze skargi kasacyjnej T. B. – byłego współwłaściciela "C." s.c. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 14 października 2004 r. sygn. akt SA/Sz 2104/03 w sprawie ze skargi T. C., T. B. współwłaścicieli "C." s.c. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie sygn. I GSK 133/05 oddala skargę o wznowienie postępowania Pismem z dnia [...] lutego 2007 r. T. B., działając przez pełnomocnika - radcę prawnego S. M., złożył skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2005 r. o sygnaturze akt I GSK 133/05. Wyrokiem tym oddalono skargę kasacyjną T. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 14 października 2004 r. o sygnaturze akt SA/Sz 2104/03, którym oddalono skargę T. C. i T. B. − wspólników "C." s.c. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] września 2003 r. o nr [...] w przedmiocie określenia długu celnego. T. B. wnosząc o wznowienie postępowania, domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący powołał się na podstawę wznowienia określoną w art. 273 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., a więc oparcie orzeczenia na dokumencie podrobionym lub przerobionym. Chodzi mianowicie o okoliczność ujawnioną w dniu [...] lutego 2007 r., a polegającą na otrzymaniu przez T. B. prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Karny z dnia [...] grudnia 2006 r., sygn. akt [...], którym sąd uznał winnym T. C. trzykrotnego podrobienia podpisów T. B. na dokumentach prywatnych, w tym na odwołaniu od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w S. z dnia [...] kwietnia 2002 r. o nr [...], tj. decyzji organu celnego I instancji w niniejszej sprawie. W ocenie T. B. powyższe oznacza, że nie otrzymał on wspomnianej wyżej decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w S., nie wniósł od niej odwołania i nie brał udziału w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym. Dodatkowym dowodem na brak udziału skarżącego w postępowaniu administracyjnym jest jego zdaniem pismo z dnia [...] sierpnia 2002 r. skierowane do Izby Celnej w S., w którym zarzuca organowi brak doręczenia powołanej wyżej decyzji organu I instancji. Na pismo to skarżący nie otrzymał żadnej odpowiedzi. Zdaniem T. B. oparcie wyroku na dokumencie, który okazał się dokumentem podrobionym, pozbawia ten wyrok podstawy, zaś podstawą wyroków Sądów obu instancji wydanych w niniejszej sprawie było domniemanie o doręczeniu skarżącemu decyzji administracyjnych obu instancji i wniesieniu przez niego odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej. Gdyby okoliczność sfałszowania podpisu T. B. była znana jego pełnomocnikowi przed sporządzeniem skargi kasacyjnej, to inaczej zostałyby sformułowane zarówno zarzuty skargi, jak i ich uzasadnienie. Zaskarżonemu wyrokowi Sądu I instancji należałoby wówczas zarzucić naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" i art. 151 p.p.s.a. Naruszenie to miało polegać na przyjęciu przez Sąd I instancji stanu faktycznego innego niż stan rzeczywisty, tj. na błędnym przyjęciu, że skarżący brał czynny udział w postępowaniu administracyjnym, a także na niedostrzeżeniu przez Sąd I instancji rażącego naruszenia przez organy podatkowe przepisów postępowania, tj. art. 123 § 1, art. 165 § 4, art. 200 § 1 w zw. z art. 240 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. − Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania Dyrektor Izby Celnej w S. wniósł o jej oddalenie. Podał, że nie ma podstaw do wznowienia postępowania sądowego. Organy celne zapewniły stronom czynny udział w postępowaniu. Całość korespondencji w sprawie kierowana była na adresy domowe T. C. i T. B., którzy jako wspólnicy spółki cywilnej występowali w sprawie w charakterze dłużników solidarnych. W postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2001 r. o wszczęciu postępowania, które T. B. odebrał osobiście, zawarto pouczenie o obowiązku powiadomienia organu o ewentualnej zmianie adresu w toku postępowania oraz o skutkach niewywiązania się z powyższego obowiązku. Bezzasadny jest zarzut braku uczestnictwa strony w postępowaniu celnym bez własnej winy, skoro T. B. w toku tego postępowaniu składał wnioski oraz inne pisma procesowe, tj. wniosek z dnia [...] sierpnia 2001 r. o przedłużenie terminu na złożenie dodatkowych dokumentów, pismo z dnia [...] września 2001 r. oraz pismo z dnia [...] grudnia 2001 r. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Dyrektor Izby Celnej w S. udzielił odpowiedzi na pismo z dnia [...] sierpnia 2002 r. Pismo z powyższą odpowiedzią zostało doręczone skarżącemu w trybie zastępczym wynikającym z art. 150 Ordynacji podatkowej i, jako dotyczące upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, nie zostało dołączone do akt postępowania celnego wymiarowego, lecz do akt postępowania egzekucyjnego. W trybie zastępczym doręczono skarżącemu również decyzje organów I i II instancji. Skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w S. została sporządzona w terminie i podpisana zarówno przez T. C., jak i T. B. Obie strony powołały się w niej na fakt doręczenia zaskarżonej decyzji w dniu [...] maja 2002 r. Skarżący miał zatem wiedzę o rozstrzygnięciu organu administracji. Dyrektor Izby Celnej w S. zaznaczył ponadto, że w przypadku postępowań, w których występuje wielość dłużników, wniesienie odwołania przez jednego z nich skutkuje wszczęciem procedury kontroli instancyjnej, o czym pozostałe strony są zawsze informowane. Zatem nawet w przypadku wniesienia odwołania jedynie przez T. C., to także T. B. miałby wiedzę o toczącym się postępowaniu. Z uwagi na powyższe, fakt podrobienia podpisu skarżącego pod odwołaniem od decyzji organu I instancji pozostaje, zdaniem Dyrektora Izby Celnej w S., bez wpływu na treść rozstrzygnięcia organu celnego II instancji oraz na treść wydanych w niniejszej sprawie orzeczeń sądów administracyjnych. Odpowiedź na skargę o wznowienie postępowania wniósł także T. C. Podał, że podrobienie podpisu skarżącego pod odwołaniem od decyzji organu I instancji odbyło się za porozumieniem z T. B. Wynikało to z ustnej umowy zawartej między wspólnikami "C." s.c, zgodnie z którą w wyjątkowych okolicznościach jeden wspólnik podpisywał się za drugiego. T. C. stwierdził ponadto, że T. B. był na bieżąco informowany o postępowaniach toczących się przed urzędami celnymi, a dotyczących działalności importowej "C." s.c. T. B. zapoznawał się z treścią wszystkich pism i decyzji, które doręczono T. C., gdyż sam nie odbierał pism kierowanych na jego adres domowy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga T. B. o wznowienie postępwoania sądowego nie mogła być uwzględniona, gdyż pozbawiona jest podstaw wznowieniowych z art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a., na które powołuje się skarżący. Skarżący upatruje podstawę wznowienia w fakcie sfałszowania przez jego wspólnika podpisu skarżącego na odwołaniu od decyzji organu I instancji, potwierdzonym skazującym wyrokiem sądu karnego sygn. akt [...]. Z powyższego faktu skarżący wywodzi brak jego udziału w postępowaniu administracyjnym i w konsekwencji nierozpatrzenie tych zarzutów w postępowaniu sądowym w obu instancjach. Przede wszystkim należy stwierdzić, że nie wystarczy wskazać na występujący w sprawie dokument podrobiony lub przerobiony, aby spełniona została przesłanka wznowieniowa z art. 273 § 1 p.p.s.a., gdyż przepis ten wyraźnie przewiduje związek takiego dokumentu z kwestionowanym orzeczeniem sądu. Orzeczenie to bowiem musiałoby być oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym. Wniesienie odwołania od decyzji organu I instancji przez wspólnika skarżącego, który jednocześnie umieścił w nim również skarżącego, podrabiając jego podpis, nie oznacza, że po pierwsze skarżący został pozbawiony udziału w tym postępowaniu ("domniemanie braku doręczenia mu decyzji organu I instancji"), a po drugie nie czyniło tego odwołania bezskutecznym. Brak jest zatem podstaw do twierdzenia, że orzeczenia Sądów obu instancji zostały oparte na dokumencie podrobionym. Podrobienie podpisu skarżącego na odwołaniu od decyzji organu I instancji nie miało bowiem zasadniczego wpływu na dalszy tok postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego w obu instancjach, tym bardziej że jeśli wspólnik wznosił odwołanie bez porozumienia ze skarżącym, to musiał skarżący o tym fakcie wiedzieć już w toku postępowania sądowoadministracyjnego, o czym świadczy również okoliczność podniesienia tego zarzutu na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie I GSK 133/05. Wbrew zarzutom skarżącego, przez fakt podrobienia jego podpisu na odwołaniu od decyzji organu I instancji nie został on pozbawiony czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego, a tym bardziej sądowoadministracyjnego, o czym świadczą czynności procesowe, w których brał bezpośredni udział, jak np. doręczenie mu pisma informującego o przebiegu postępowania z pouczeniem o skutkach niepowiadomienia organu o zmianie adresu. Należy w tym miejscu zauważyć, że decyzja organu I instancji została skarżącemu doręczona w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej z uwagi na niemożność jej doręczenia w trybie art. 148 § 1 lub 149 Ordynacji podatkowej. Nie było zatem przeszkód prawnych do osobistego wniesienia przez niego odwołania od tej decyzji. Rozważania w zakresie rzekomego "pozbawienia" skarżącego czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym nie dotyczą bezpośrednio podstawy wznowieniowej, na którą powołuje się skarżący w skardze (art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), ale Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się do tych zarzutów w celu wykazania, po pierwsze, że wbrew zarzutom skarżącego nie miało to miejsca, a po drugie, jak to już zaznaczono wyżej, skarżący subiektywnie dostrzega związek pomiędzy podrobieniem jego podpisu na odwołaniu a rzekomym pozbawieniem go prawa czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie bowiem z przepisem art. 282 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę o wznowienie postępowania na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia i dlatego zasadnicze znaczenie dla zakresu rozpoznania skargi o wznowienie ma powołanie się na właściwą podstawę wznowienia. W tej sprawie wskazano na jedną podstawę wznowienia z art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a., do której Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się szczegółowo. Jeszcze raz należy podkreślić, że skarżący nie wykazał, aby orzeczenia sądów obu instancji w przedmiotowej sprawie zostały oparte na dokumencie podrobionym (odwołaniu od decyzji organu I instancji, które zawierało podrobiony podpis skarżącego), mimo że taki fakt jak podrobienie podpisu skarżącego na odwołaniu niewątpliwie miał miejsce. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny po ponownym rozpoznaniu sprawy oddalił skargę na podstawie art. 282 § 2 i art. 273 § 1 pkt 1 p.p.s.a.