I GSK 133/05

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Kazimierz Jarząbek, Sędzia NSA, Sędziowie NSA Kazimierz Brzeziński, Maria Myślińska (spr.), Protokolant Marcin Chojnacki, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2005r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 października 2004r. sygn.akt SA/Sz 2104/03 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 15 września 2003r. Nr [...] w przedmiocie określenia długu celnego - oddala skargę kasacyjną - W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 marca 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Kazimierz Jarząbek Sędziowie NSA - Kazimierz Brzeziński - Maria Myślińska (spr.) Protokolant - Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 14 października 2004 r. sygn. akt SA/Sz 2104/03 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 15 września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie określenia długu celnego - oddala skargę kasacyjną - U Z A S A D N I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 14 października 2004 r. sygn. akt SA/Sz 2104/03 po rozpoznaniu skargi [...]" s.c. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 15 września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie długu celnego – oddalił skargę. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów celnych obu instancji, które podały, że na podstawie sześciu zgłoszeń celnych dokonanych w okresie od czerwca do września 1999 r. objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar w postaci odzieży używanej importowanej z Niemiec, wobec którego dla wymiaru należności celnych przyjęto obniżoną stawkę celną przewidzianą dla towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej na podstawie deklaracji eksportera o preferencyjnym pochodzeniu towaru, złożonych na rachunkach dołączonych do zgłoszeń celnych. Polskie władze celne przekazały te deklaracje do weryfikacji władzom celnym państwa eksportera, które poinformowały, że importowany towar nie jest towarem pochodzącym z Unii Europejskiej w rozumieniu protokołu Nr 4 Układu Europejskiego. W związku z powyższym Dyrektor Urzędu Celnego w Szczecinie wszczął z urzędu postępowanie w sprawie powyższych zgłoszeń celnych, a następnie decyzją z dnia 30 kwietnia 2002 r. nr [...] uznał te zgłoszenia celne za nieprawidłowe i wymierzył należności celne dla importowanych towarów z zastosowaniem stawki konwencyjnej 21,4% oraz autonomicznej 60%. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie decyzją z dnia 15 września 2003 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Rozpoznając skargę na tę decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał za bezsporne, że do wydania zaskarżonej decyzji ostatecznej oraz poprzedzającej ją decyzji organu celnego pierwszej instancji doszło w wyniku przeprowadzenia przez ten organ postępowania w ramach tzw. kontroli postimportowej, a więc postępowania przewidzianego przepisami art. 83 Kodeksu celnego. Sąd podkreślił, że dokonane przez organ celny w ramach tego postępowania czynności miały na celu sprawdzenie prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym, a przede wszystkim prawidłowości zastosowanej przez zgłaszającego obniżonej stawki celnej, mającej swoją podstawę w przyjęciu – na podstawie deklaracji eksportera na fakturze – pochodzenia towaru z krajów Unii Europejskiej w rozumieniu przepisów Protokołu 4 Układu Europejskiego. Organy celne dokonały weryfikacji deklaracji eksportera w trybie określonym w art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego, który jako ratyfikowana umowa międzynarodowa wraz z załącznikami i protokółami – zgodnie z art. 87 Konstytucji RP – jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa i na mocy art. 91 Konstytucji ma pierwszeństwo stosowania przed ustawami, tj. przed Kodeksem celnym i Ordynacją podatkową. Sąd uznał, że brak jest podstaw prawnych do kwestionowania wyników weryfikacji deklaracji celnej eksportera w przedmiocie statusu pochodzenia towarów objętych przedmiotowym zgłoszeniem celnym, przeprowadzonej w trybie art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego. Za chybiony sąd uznał zarzut skargi, dotyczący braku zapewnienia stronie udziału w tej części postępowania, w której przeprowadzana była kontrola prawidłowości zawartej na fakturze deklaracji eksportera w sprawie pochodzenia towaru. Nieuprawniona zdaniem sądu jest teza, że przy czynnościach kontrolnych znajduje również zastosowanie zasada określona w art. 123 Ordynacji podatkowej. Sąd stwierdził także, że niezasadny jest zarzut – podniesiony w uzupełnieniu skargi – przedawnienia prawa do wydania przez organ celny decyzji uznającej zgłoszenie celne za nieprawidłowe. Weryfikacja przyjętego zgłoszenia celnego przez organ celny, o której jest mowa w art. 70 § 1 Kodeksu celnego, może bowiem nastąpić zarówno przed zwolnieniem towaru, jak i po dokonaniu tej czynności, w ramach tzw. kontroli postimportowej (art. 83 Kodeksu celnego). Decyzja, w której organ celny uznaje zgłoszenie celne za nieprawidłowe nie może zostać wydana, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego, co wynika z przepisu art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Sąd podkreślił, że zarówno wykładnia językowa wskazanego przepisu, jak i jego wykładnia celowościowa prowadzą do wniosku, że trzyletni termin do wydania decyzji weryfikującej zgłoszenie celne odnosi się wyłącznie do decyzji organu celnego pierwszej instancji. Sąd wyjaśnił, że wydanie takiej decyzji może nastąpić w wyniku postępowania wszczętego z urzędu, jak również na wniosek strony, w związku z czym przyjęcie tezy, iż trzyletni okres przedawnienia prawa do wydania decyzji odnosi się również do decyzji organu odwoławczego, prowadziłoby do sytuacji, w której strona na skutek dalszego upływu czasu (np. wobec przewlekłości postępowania odwoławczego) zostałaby pozbawiona możliwości skutecznej kontroli odwoławczej niekorzystnej dla siebie decyzji organu celnego pierwszej instancji, podjętej przed upływem tego okresu. Zakreślenie trzyletniego terminu do wydania decyzji weryfikującej przyjęte zgłoszenie celne zdaniem Sądu, ma na celu usunięcie stanu niepewności, wynikającego z samej możliwości skorygowania takiego zgłoszenia, jednak cel ten zostaje już osiągnięty przez wydanie decyzji organu celnego pierwszej instancji, zaś pozostawanie w tym stanie nadal w wyniku złożenia odwołania jest konsekwencją swobodnego wyboru podmiotu nie godzącego się z tym rozstrzygnięciem. WSA w Szczecinie nie podzielił w tym zakresie odmiennego zapatrywania, leżącego u podstaw wyroku WSA we Wrocławiu sygn. akt 3 I SA/Wr 4181/02, na który powołuje się strona skarżąca. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa sąd oddalił skargę, jako nieuzasadnioną. Od powyższego wyroku [...]. złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sadu Administracyjnego, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych zarzucając: - naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 65 § 5 w związku z art. 262 ustawy – Kodeks celny z dnia 9 stycznia 1997 r. (Dz.U. Nr 75, poz. 802 ze zm.), polegającą na uznaniu, iż decyzja organu odwoławczego może być wydana po upływie 3 lat od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego, podczas gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu (wykładnia gramatyczna i systemowa) prowadzi do stwierdzenia, że w tym czasie musi zostać zakończone także postępowanie odwoławcze. - mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) poprzez oddalenie skargi na decyzję obarczoną wadą kwalifikowaną według art. 240 § 1 pkt 4) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz.926 ze zm.), którego brzmienie nie zmieniło się od dnia wejścia w życie ustawy Ordynacja podatkowa, tj. od 1 stycznia 1998 r. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 65 § 5 Kodeksu celnego uznając, że zarówno wykładnia językowa, jak i celowościowa tego przepisu prowadzą do wniosku, że trzyletni termin do wydania decyzji weryfikującej zgłoszenie celne odnosi się wyłącznie do decyzji organu celnego pierwszej instancji. Ponadto, zdaniem skarżącego, z brzmienia art. 262 Kodeksu celnego wynika pierwszeństwo procesowych uregulowań Kodeksu celnego i aktów prawnych towarzyszących, przed przepisami działu IV Ordynacji podatkowej Skarżący podkreślił również, że za uchyleniem zaskarżonego wyroku przemawia także naruszenie zasady szybkości postępowania i zaufania do prawa, bowiem organ II instancji wydał decyzję po upływie ponad 1 roku od wniesienia odwołania - pomimo iż nie było przeszkód do wydania decyzji w terminie – a zarazem po czterech latach od przyjęcia zgłoszeń celnych. Skarżący powołał się również na fakt, że w analogicznej sprawie Dyrektor Izby Celnej w Olsztynie wydał w stosunku do "Cyber" s.c. decyzję, w której stwierdził wygaśnięcie długu celnego z uwagi na fakt, iż decyzja organu II instancji została wydana po upływie trzyletniego okresu od dnia przyjęcia zgłoszeń celnych. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżący stwierdził, że Sąd I instancji nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, winien dostrzec kwalifikowaną wadę decyzji, tj. brak udziału strony w postępowaniu (a więc przesłanek wynikających z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej) i uchylić zaskarżoną decyzję, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Skarżący wyjaśnił, że udzielił bezterminowego pełnomocnictwa swemu przedstawicielowi – Agencji Celnej Lensing & Brockhausen Polen Sp. z o.o. Lubieszyn, Przejście Graniczne, 72-002 Dołuje, m.in. do "wnoszenia odwołań i innych wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne". Zdaniem skarżącego, który powołuje się na poglądy ugruntowane w orzecznictwie i doktrynie, organy celne miały zatem bezwzględny obowiązek kierować swe decyzje do pełnomocnika strony, a nie wyłącznie do strony. Decyzja doręczona stronie, z pominięciem prawidłowo ustanowionego pełnomocnika, jest obarczona wadą kwalifikowaną zgodnie z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Analizując w pierwszym rzędzie zarzut naruszenia przepisów postępowania w sposób sformułowany w skardze kasacyjnej podkreślić należy, że NSA w postępowaniu kasacyjnym nie rozpatruje sprawy po raz drugi, a wyłącznie ocenia zgodność z prawem postępowania przed sądem I instancji, a w konsekwencji wyroku w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, określoną w art. 183 § 2 p.p.s.a. Każdy zarzut skargi kasacyjnej należy uzasadnić, gdyż m.in. taki wymóg stawia art. 176 p.p.s.a. Stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) należy wskazać przepisy prawa, które zostały naruszone oraz wykazać, że pomiędzy naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy zachodzi związek przyczynowy i że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tych wymogów nie spełnia skarga kasacyjna. Skarżący po raz pierwszy podniósł w skardze kasacyjnej nieprawidłowości (w jego ocenie) dotyczące doręczenia decyzji, wskazując przepisy prawa, które zostały naruszone przez organ celny i sąd I instancji. Zarzutem objęto naruszenie przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (celnego), w przypadku gdy strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu - art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w postępowaniu przed sądem I instancji, który nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.) powinien uchylić zaskarżoną decyzję. Nie odniesiono się natomiast do podstawowej kwestii, a mianowicie nie wskazano przepisu prawa i sposobu jego naruszenia odnoszącego się do trybu doręczania decyzji i pism w postępowaniu celnym. Nie postawiono sądowi I instancji zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w tym zakresie, poprzez niedostrzeżenie podnoszonej wadliwości w doręczaniu pism prowadzącej w ocenie autora skargi kasacyjnej do pozbawienia strony udziału w postępowaniu celnym. Przy tak wadliwie skonstruowanej kasacji w tej części i przy braku uzasadnienia zarzutu odnośnie wpływu uchybień procesowych na wynik sprawy, WSA pozbawiony został możliwości oceny jego zasadności. Podnoszenie dopiero na rozprawie przed NSA okoliczności dotyczące fałszowania podpisów skarżącego w postępowaniu celnym było niedopuszczalne. Niedopuszczalne jest bowiem powoływanie przed NSA nowych okoliczności faktycznych i dowodów. Z mocy art. 183 p.p.s.a. dopuszczalne jest jedynie przytaczanie nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych. Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego w sposób wskazany w skardze kasacyjnej, należało przyjąć bezzasadność tegoż zarzutu z następujących przyczyn. Zgodnie z art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego, po przyjęciu zgłoszenia celnego, organ celny na wniosek strony wydaje lub może z urzędu wydać decyzję, w której uznaje zgłoszenie celne za nieprawidłowe w całości lub w części. W myśl natomiast art. 65 § 5 Kodeksu celnego, decyzja o której mowa w § 4 nie może być wydana, jeżeli upłynęły trzy lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Organem celnym, który wydaje decyzję o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe jest już organ pierwszej instancji, gdyż do jego kompetencji należy weryfikacja wadliwego zgłoszenia celnego. Z powołanego przepisu nie wynika zatem, by termin trzyletni odnosił się do decyzji ostatecznej. Przedawnienie prawa do wydania decyzji zostało ustalone w interesie dłużnika. Gdyby przyjąć, że termin trzyletni odnosi się także do decyzji ostatecznej, to jego upływ w toku postępowaniu odwoławczego uniemożliwiałby weryfikację na korzyść dłużnika, wadliwie ustalonej przez organ I instancji kwoty długu celnego, jeżeli organ odwoławczy nie orzekałby przed upływem terminu określonego w art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Reasumując, decyzja, o której mowa w art. 65 § 5 Kodeksu celnego jest decyzją wydaną przez organ I instancji, a nie organ odwoławczy, gdyż już w pierwszej decyzji organ celny uznaje zgłoszenie celne za nieprawidłowe. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie skarżący dokonał zgłoszeń celnych w dniu: 11 czerwca 1999 r., 1 lipca 1999 r., 22 lipca 1999 r., 7 sierpnia 1999 r., 30 sierpnia 1999 r. i 18 września 1999 r., a decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie z dnia 30 kwietnia 2002 r. została doręczona stronie w dniu 2 maja 2002 r., nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 65 § 5 Kodeksu celnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.