II SA/Wa 1281/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Jacek Fronczyk, Janusz Walawski (spr.), Asesor WSA, Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2005 r. sprawy ze skargi K.D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], którą odmówił przyznania K.D. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej organ podał m.in., że przyznanie wnioskowanego świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną, lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń po ubezpieczonym, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego względu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie by jej przysługiwały. Zmarły ojciec wnioskodawcy na 45 lat życia posiadał niespełna 17 - letni okres ubezpieczenia (16 lat, 9 miesięcy i 6 dni), a zaprzestał wszelkiej działalności objętej ubezpieczeniem na 4,5 roku przed zgonem, nie będąc wówczas osobą niezdolną do pracy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez K.D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., w której wniósł o jej zmianę i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zdaniem skarżącego, udowodniony okres składkowy zmarłego ojca jest wystarczający, aby mógł otrzymać rentę rodzinną w drodze wyjątku, która umożliwi mu kontynuowanie nauki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ stwierdził również, że skarżący jest osobą dorosłą, zdrową i w pełni zdolną do pracy i może podjąć zatrudnienie w celu zapewnienia sobie środków na utrzymanie i dalszą naukę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego, organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie mógł otrzymać wnioskowanego świadczenia, albowiem nie czynił zadość (łącznie) przesłankom określonym w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym przedmiotowy przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Oba elementy skarżącego nie dotyczą. Skarżący (urodzony [...] stycznia 1984 r.) osiągnął już pełnoletność. Jest zatem w wieku umożliwiającym zatrudnienie, będąc osobą zdolną do pracy. Kontynuowanie nauki i zrozumiałe pragnienie ukończenia szkoły nie pozwalają na obejście tak rygorystycznie sformułowanego przepisu służącego zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania osobom całkowicie niezdolnym do pracy i spełniającym pozostałe przesłanki. Kwestia nauki w przepisie tym nie występuje, zaś wiek, jako przesłanka niemożności podjęcia pracy w rozumieniu tego przepisu, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Z chwilą osiągnięcia 18 roku życia można bowiem, w myśl przepisów kodeksu pracy, zostać pracownikiem zatrudnionym w celach zarobkowych. W obecnym stanie prawnym nie ma zakazów i ograniczeń w zakresie podejmowania zatrudnienia przez pełnoletnich uczniów i studentów pobierających naukę zarówno w systemie dziennym, jak i zaocznym. Z art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy wynika, że przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy. Skoro w sytuacji skarżącego przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 określonej wcześnie ustawy jest to okoliczność eliminująca go z grona osób, którym może być przyznane jakiekolwiek świadczenie w drodze wyjątku. Sama w sobie przesądza też treść rozstrzygnięcia bez potrzeby ustosunkowywania się do treści zarzutów podnoszonych przez skarżącego w skardze, jak i szerszych ustaleń, i ocen Prezesa ZUS, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji, jednak w świetle powyższego - zbędnych. Należy jeszcze dodać, że sama trudna sytuacja życiowa i materialna nie wystarczają do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest ono świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Mogą one co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) skargę oddalił.