I OSK 939/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Włoskiewicz, Sędziowie NSA Janina Antosiewicz(spr.), Jan Paweł Tarno, Protokolant Edyta Pawlak, po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1328/04 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz M. C. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 1 marca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1328/04, oddalił skargę M. C. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] nr [...], stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] i [...], nadających M. C. stopień nauczyciela mianowanego. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył ustalenia, z których wynikało, że Prezydent Miasta [...] [...], na podstawie art. 9b ust. 4 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 z późn. zm.) w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej z 18 lutego 2000 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 239), nadał M. C. stopień nauczyciela mianowanego. W dniu [...] organ ten po raz kolejny na podstawie art. 9f ust. 1 Karty Nauczyciela nadał M. C. stopień nauczyciela mianowanego. Na wniosek dyrektora Wydziały Oświaty Urzędu Miasta [...], [...] Kurator Oświaty na podstawie art. 9h ust. 2 Karty Nauczyciela i art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., decyzją z [...] stwierdził nieważność obu decyzji. W uzasadnieniu podał, że nauczycielka do [...] nie posiadała kwalifikacji wymaganych art. 9 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela. W dniu wejścia w życie ustawy była zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Zgodnie więc z art. 7 ust. 6 ustawy z 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela i zmianie niektórych ustaw, mogła uzyskać stopień nauczyciela stażysty. Nie miała więc prawa do uzyskania aktu nadania stopnia nauczyciela mianowanego. W wyniku rozpatrzenia złożonego odwołania [...], Minister Edukacji Narodowej i Sportu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia, Minister powołał się na art. 7 ust. 6 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw, zgodnie z którymi nauczyciele w dniu wejścia w życie ustawy na podstawie umowy o pracę w wymiarze co najmniej ½ obowiązkowego wymiaru zajęć, którzy nie posiadali wymaganych kwalifikacji, z tym dniem uzyskali z mocy prawa stopień nauczyciela stażysty i stali się nauczycielami zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę. W świetle art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy – Karta Nauczyciela, stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje. Szczegółowe kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska nauczyciela w poszczególnych typach szkół i placówek, określało – w dniu [...] – rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1991 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli nieposiadajacych wyższego wykształcenia (Dz. U. Nr 98, poz. 433 z późn. zm.). Zgodnie z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w przedszkolach, szkołach i placówkach kształcenia i wychowania specjalnego posiadała osoba, która: 1) legitymowała się dyplomem ukończenia studiów wyższych na kierunku pedagogika lub na kierunku psychologia o specjalności nadającej kwalifikacje do pracy w określonym typie kształcenia i wychowania specjalnego, 2) miała kwalifikacje do nauczania i prowadzenia zajęć w szkołach i placówkach masowych, a ponadto ukończyła – nadające kwalifikacje do pracy w określonym typie palcówki kształcenia i wychowania specjalnego – studia podyplomowe, uzupełniające lub inne prowadzone przez szkołę wyższą albo kurs prowadzony przez kolegium nauczycielskie, placówkę doskonalenia nauczycieli lub inną instytucję, osobę prawną lub fizyczną, które mogą prowadzić takie kursy zgodnie z przepisami w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli. Ust. 2 tego przepisu stanowił, że kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w przedszkolach specjalnych, szkołach podstawowych specjalnych i innych placówkach kształcenia i wychowania specjalnego posiadała również osoba, która ukończyła kolegium nauczycielskie o specjalności nadającej kwalifikacje do pracy w określonym typie placówki kształcenia i wychowania specjalnego. M. C. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw, była zatrudniona w Zespole Szkół i Placówek w [...] w Państwowym Szpitalu Klinicznym nr 4 w [...], na stanowisku wychowawcy, na podstawie umowy o pracę w wymiarze 14/24 godzin zajęć dydaktycznych i legitymowała się wówczas świadectwem ukończenia studium zawodowego o kierunku ogólnomechanicznym, a zatem nie posiadała kwalifikacji, o których mowa w § 4 określonego wcześniej rozporządzenia. W związku z powyższym, akt nadania stopnia nauczyciela mianowanego rażąco narusza prawo i należało stwierdzić jego nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W skardze na powyższą decyzję M. C. zawarła naruszenie przepisów postępowania art. 7, 77 i 8 k.p.a. przez brak wyjaśnienia wszystkich przesłanek umożliwiających wydanie decyzji, wydanie decyzji powodującej utratę zaufania do rzetelności działania organów oraz naruszenie art. 27 ustawy z 23 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty, ustawy – przepisy wprowadzające reformę ustroju szkolnego, ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 111, poz. 1194). Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenił, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art.18 ustawy z 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela weszła ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, a więc w dniu [...]. W dniu wejścia w życie ustawy, skarżąca była zatrudniona na podstawie umowy o pracę. Zgodnie z art. 7 ust.1 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw, nauczyciele zatrudnieni w dniu wejścia w życie ustawy na podstawie mianowania, z tym dniem uzyskują z mocy prawa stopień nauczyciela mianowanego i stają się nauczycielami zatrudnionymi na podstawie mianowania w rozumieniu ustawy, o której mowa w art. 1 z tym, że z nauczycielami zatrudnionymi na podstawie mianowania, którzy nie posiadają wymaganych kwalifikacji, stosunek pracy wygasa z dniem 31 sierpnia 2006 r., o ile wcześniej nauczyciele ci nie uzupełnią kwalifikacji lub nie zostanie z nimi rozwiązany stosunek pracy w odrębnym trybie (...). Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że wyżej przytoczony przepis nie miał zastosowania w sprawie nadania skarżącej z dniem [...] stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego, gdyż była nauczycielem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. W konsekwencji, przepis ten również nie dotyczył skarżącej w zakresie uzupełnienia przez nią wymaganych kwalifikacji. W myśl art. 9f ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, nauczycielowi, który w trakcie pracy zawodowej uzyskał wyższy poziom wykształcenia niż określony w akcie nadania stopnia awansu zawodowego, dyrektor szkoły lub określony organ, o którym mowa w art. 9b ust. 4 pkt 2 – 4 wydaje na wniosek nauczyciela nowy akt nadania odpowiedniego stopnia awansu zawodowego, uwzględniającego uzyskany poziom wykształcenia. Przepis ten również nie mógł stanowić podstawy prawnej do nadania skarżącej stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego. Za niesporne uznał Sąd, że skarżąca uzyskała wyższy poziom wykształcenia i przepis ten mógłby mieć zastosowanie, ale tylko w przypadku, gdyby organ wydając decyzję z dnia [...] o nadaniu skarżącej stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego, rażąco nie naruszył prawa materialnego, tzn. art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. C., reprezentowana przez adwokata Pawła Sowisło zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 156 § 2 i niezastosowanie art. 158 § 2 k.p.a. przez przyjęcie, że decyzja o przyznaniu stopnia awansu zawodowego nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, co powinno skutkować utrzymaniem jej w mocy i stwierdzeniem, że została wydana z naruszeniem prawa; 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy: - art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niepodjęcie przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, - art. 141 tej ustawy przez nieustosunkowanie się przez Sąd w uzasadnieniu wyroku do zarzutu naruszenia przez organy obu instancji art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. Skarga kasacyjna domaga się uchylenia wyroku w całości, przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania i zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona nie neguje ustalonego stanu faktycznego i przyjętej oceny, że skarżąca nie spełniała warunków określonych w ustawie Karta Nauczyciela. W postępowaniu dopuszczono się jednak szeregu uchybień, do których WSA odniósł się jedynie marginalnie. Sąd nie zajął stanowiska wobec zarzutu zawartego w uzupełnieniu skargi, że nie wzięto pod uwagę art. 156 § 2 k.p.a., wyłączającego stwierdzenie nieważności m.in. wówczas, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Z naruszeniem art. 141 § 4 ustawy Popsa, Sąd pominął ten zarzut co oznacza, że uzasadnienie nie zawiera niezbędnych elementów i powinno zostać uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. Sąd miał możliwość zapoznania się z przedstawionymi w piśmie z dnia 22 lutego 2005 r. zarzutami i uwzględnienie ich, czego z niewiadomych przyczyn nie uczynił. Stosownie do art. 135 tej ustawy, Sąd miał obowiązek skorygować niezgodne z prawem rozstrzygnięcie biorąc pod uwagę nieodwracalność skutków prawnych aktu, którego nieważność stwierdzono. Nieodwracalność skutków prawnych w tej sprawie dotyczy strony, lecz także innych osób – stażystów, których po przyznaniu skarżącej stopnia nauczyciela mianowanego była opiekunem. Decyzja stwierdzająca nieważność wywiera skutki w sferze praw nabytych nauczycieli stażystów, których odbyte staże nie powinny być zaliczone. Zgodnie z art. 9c ust. 4 Karty Nauczyciela, opiekunem stażu może być nauczyciel mianowany lub dyplomowany. Skarżąca z powodu niekompetencji organu została pokrzywdzona przez przyznanie jej uprawnień, które jej nie przysługiwały, a następnie pozbawiona ich przez błędną interpretację art. 156 i niezastosowanie art. 156 § 2 k.p.a. Skarżąca na podstawie uchylonych decyzji Prezydenta uzyskała stopień awansu, wzrost świadczeń pracowniczych oraz innych przywilejów zawodowych, na uzyskanie których pracowała wiele lat. Działając w zaufaniu do organów administracji 31 sierpnia 2002 r. zrezygnowała z pracy na etacie specjalisty ds. administracyjnych, pozostając na stanowisku nauczyciela wychowawcy w Zespole Szkół i Placówek Specjalnych przy Szpitalu Klinicznym Nr 4 w [...]. Rozstrzygnięcia obu organów zostały wydane z naruszeniem art. 7 k.p.a., nakazującym organom stanie na straży praworządności, podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także z naruszeniem wymienionych na wstępie przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 158 § 2 k.p.a., który powinien mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a., organ powinien ograniczyć się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazanie okoliczności z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Sąd odwoławczy rozpoznając sprawę w granicach podniesionych zarzutów uznał, że zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania art. 135 i 141 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w związku z pominięciem przy rozpoznaniu sprawy zarzutu nieustosunkowania się do okoliczności, o których stanowi art. 156 § 2 k.p.a. Ten ostatni przepis wyłącza możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli m.in. decyzja weryfikowana w trybie nadzoru wywołała nieodwracalne skutki prawne. W piśmie procesowym z dnia 22 lutego 2005 r., które wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przed dniem rozprawy, strona skarżąca podniosła zarzut wystąpienia w tej sprawie nieodwracalnych skutków prawnych, które jej zdaniem wystąpiły stanowiąc przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji nadających stronie stopień nauczyciela mianowanego. Stanowisko to wsparte zostało obszernymi wywodami. Zarówno powołany w skardze kasacyjnej przepis art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jak i niepowołany przepis art. 134 § 1 tej ustawy) zobowiązywały Sąd I instancji do rozpatrzenia sprawy także w tym aspekcie i ustosunkowanie się do podniesionego zarzutu w uzasadnieniu wyroku, zgodnie z wymaganiami art. 141 § 4 tej ustawy. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozpoznał sprawy w tym zakresie ograniczając się jedynie do oceny istnienia pozytywnych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji. Rozpoznanie sprawy w niepełnym zakresie stanowiąc naruszenie przepisów postępowania, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji orzekając o kosztach w oparciu o przepis art. 203 pkt 1 powołanej ustawy.