I OZ 571/08

Dnia 6 sierpnia 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 maja 2008 r., sygn. akt III SAB/Kr 13/05, o odmowie przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. B. na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 9 maja 2008 r., sygn. akt III SAB/Kr 13/05 odmówił Z. B. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że Z. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. w przedmiocie przekazania akt wraz ze skargą na przewlekłość postępowania sądowi wyższej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 23 maja 2005 r. odrzucił skargę Z. B. na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek Z. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie i nie posiada żadnych dochodów. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że posiada dom o powierzchni 90 m 2, mieszkanie o powierzchni 12 m 2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 0,58 ha. Nie posiada żadnych cennych przedmiotów ani oszczędności. Nie wskazał, jakie uzyskuje dochody i jakie ponosi wydatki związane z utrzymaniem posiadanych nieruchomości. Pomimo wezwania skarżący nie wykazał, jakie dochody osiąga z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego, nie określił też wysokości wydatków. Dlatego też Sąd uznał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2006 r. sygn. akt I OZ 1661/06 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Z. B. na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu tego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że brak wyjaśnienia wątpliwości powstałych przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy uniemożliwia jego pozytywne rozpatrzenie. Ponadto na marginesie Sąd zauważył, że w niniejszej sprawie prawo pomocy nie przysługuje skarżącemu Z. B.z uwagi na oczywistą bezzasadność jego skargi. W myśl art. 3 §2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w zakresie wydania decyzji administracyjnych, postanowień rozstrzygających sprawę, co do istoty, kończących postępowanie lub, na które służy zażalenie, jak również innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Przekazanie akt wraz ze skargą na przewlekłość postępowania sądowi wyższego rzędu nie jest działaniem, o którym mowa w cytowanym przepisie. Skarga jest, więc niedopuszczalna, co bezspornie wynika z jej treści. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 26 lutego 2007 r. odrzucił skargę kasacyjną Z. B. od postanowienia Sądu z dnia 23 maja 2005 r. o odrzuceniu skargi na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. Postanowieniem z dnia 18 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie Sądu z dnia 26 lutego 2007 r. Skarżący Z. B. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 18 maja 2008 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem z dnia 2 października 2007 r. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego wysokości 100 złotych od tego zażalenia. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2007 r. sygn. akt I OZ 921/07 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na powyższe zarządzenie. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarządzeniem z dnia 17 stycznia 2008 r. ponownie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego wysokości 100 złotych od zażalenia na postanowienie z dnia 18 maja 2007 r. Po otrzymaniu wezwania skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie uzasadniając wniosku. Skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku przez złożenie go na urzędowym formularzu z pouczeniem, że składane oświadczenia powinny zawierać dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach oraz w związku z tym, że jest to kolejny wniosek, skarżący powinien wskazać i wytłumaczyć, jaka zmiana istotnych okoliczności nastąpiła w jego sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach od chwili prawomocnej odmowy przyznania prawa pomocy. W sporządzonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata skarżący oświadczył, że nie zatrudnia ani nie pozostaje w innym stosunku prawnym z jakimkolwiek profesjonalnym pełnomocnikiem. Przedstawiając stan majątkowy podał, ze oprócz 90 metrowego domu, w którym znajduje się 12 metrowe mieszkanie i nieruchomości rolnej o powierzchni 0,58 ha nie ma innego majątku nieruchomego, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani też dochodów, "bowiem sprawy sądowe nie są zakończone, (...) które mogły mi dać dochody". Postanowieniem z dnia 14 marca 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego. Postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 28 marca 2008 r. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia przesyłką pocztową nadaną w dniu 2 kwietnia 2008 r. Podnosząc, że zarzuca rażące naruszenie przepisów postępowania wobec braku ustaleń faktycznych, skarżący wniósł o zmianę postanowienia i "zasądzenie zapłaty za sporządzenie obecnego sprzeciwu". Skarżący został ponownie wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez wskazanie, jaka istotna zmiana okoliczności nastąpiła w sytuacji rodzinnej, majątkowej, dochodowej od chwili ostatniej prawomocnej odmowy przyznania prawa pomocy, wskazanie, z jakich źródeł skarżący się utrzymuje wobec oświadczenia, że nie osiąga dochodów, wskazanie i udokumentowanie, jakie są koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał pismo, w którym stwierdził m.in., że "skoro (...) nastąpiła odmowa zwolnienia, (...) to już tym samym nastąpiło pogorszenie sytuacji majątkowej, (...)". Ponadto wskazał, że pobrał ostatnio kredyty, których nie ma kto spłacać a sędziowie blokują skarżącemu dochodzenie praw. Stwierdził też, że nie prowadzi statystyk utrzymania gospodarstwa, "ale na pewno nie duże". W dalszej części uzasadnienia zaskarżonego postanowienia z dnia 9 maja 2008 r. Sąd I instancji wskazał na treści art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone a nawet prawomocne. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zabraniają składania wielokrotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, to jednak wnioskodawca zobowiązany jest wykazać w nowo złożonym wniosku, że jego sytuacja finansowa uległa zmianie w stosunku do deklarowanej w poprzednim wniosku. W złożonym natomiast przez skarżącego kolejnym wniosku zmiana sytuacji rodzinnej i materialnej nie została wykazana pomimo stosownego pouczenia. Ponadto Sąd I instancji, odmawiając zaskarżonym postanowieniem przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, miał także na uwadze to, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 13 grudnia 2006 r. sygn. akt I OZ 1661/06 w niniejszej sprawie prawo pomocy nie przysługuje skarżącemu z uwagi na oczywistą bezzasadność jego skargi. Jej przedmiotem jest bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. w przedmiocie przekazania akt wraz ze skargą na przewlekłość postępowania sądowi wyższej instancji. W myśl art. 3 §2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w zakresie wydania decyzji administracyjnych, postanowień rozstrzygających sprawę, co do istoty, kończących postępowanie lub na które służy zażalenie, jak również innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Przekazanie akt wraz ze skargą na przewlekłość postępowania sądowi wyższego rzędu nie jest działaniem, o którym mowa w cytowanym przepisie. Skarga jest, więc niedopuszczalna, co bezspornie wynika z jej treści. Zgodnie z treścią art. 247 P.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Potrzeba zastosowania art. 247 P.p.s.a. zachodzi przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia (art.58 §1 pkt 6 P.p.s.a.). Dlatego też na podstawie wskazanego przepisu, również z tego powodu odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Z. B., wnosząc o jego uchylenie bądź zmianę zaskarżonego postanowienia "w kierunku wniosku". W uzasadnieniu zażalenia zarzucił "rażące naruszenie przepisów postępowania oparte na przestępstwie korupcji sędziego". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym następuje w myśl art. 246 P.p.s.a., w zakresie całkowitym gdy osoba ubiegająca się o przyznanie tego prawa wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją przez stronę prawa do sądu, albowiem gwarantuje ono osobie, która nie jest w stanie ponieść kosztów toczącego się postępowania sądowego prawo do ochrony swych praw przed sądem, w tym poprzez pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, który reprezentuje jej interesy przed sądem. Z konstrukcji instytucji prawa pomocy wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, która dawałaby podstawy do przyznania mu prawa pomocy. Instytucja zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, w tym także ustanowienia dla strony pełnomocnika ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się faktycznie trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby naprawdę ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. Podkreślić należy, że przyznanie stronie prawa pomocy wiąże się z wykazaniem przez nią braku możliwości partycypowania w jakichkolwiek kosztach postępowania. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę przedstawione, tym bardziej, że ma ona przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie określonych kosztów postępowania. Ponadto warto zauważyć, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy została już przez Naczelny Sąd Administracyjny prawomocnie rozstrzygnięta, na co wskazał już Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. Kolejny wniosek Z. B. o objęcie go tego rodzaju ochroną powinien być więc oceniany w świetle art. 165 P.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał w nowo złożonym wniosku, aby jego sytuacja finansowa uległa zmianie w stosunku do deklarowanej w poprzednio złożonym wniosku, który nie dawał podstaw do objęcia go tego rodzaju ochroną. Prawidłowo również Sąd I instancji wskazał w zaskarżonym postanowieniu na bezzasadności skargi, która to okoliczność z zgodnie z art. 247 P.p.s.a., powoduje że prawo pomocy w niniejszej sprawie nie przysługuje skarżącemu. W tych okolicznościach zaskarżone postanowienie Sądu I instancji należało uznać za prawidłowe i odpowiadające prawu. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.