II OSK 1069/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Zygmunt Niewiadomski Sędziowie Małgorzata Stahl Jerzy Stankowski (spr) Protokolant Maria Połowniak po rozpoznaniu w dniu 13 września 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. B., J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt II SA/Bd 231/05 w sprawie ze skargi P. B. oraz J. B.. działającej w imieniu własnym oraz małoletniej A. B. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Decyzją z dnia [...] października 2004 r. nr [...] Wójt Gminy B. orzekł na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 87. poz. 960 z późn. zm.) o wymeldowaniu J. B. i jej małoletniej córki A. oraz P. B. z miejsca pobytu stałego przy ul. D. w B. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że J. B. opuściła wraz z córką A. i synem P. mieszkanie służbowe byłego męża R. B. - leśniczówkę przy ul. D. w B. we wrześniu 2002 roku i od tej pory jej życie rodzinne i jej dzieci skoncentrowane zostało w By., gdzie zameldowana jest na pobyt czasowy przy ul. B. i jednocześnie przy ul. W. posiada dom, w którym często przebywa. W ocenie organu opuszczenie tego lokalu miało cechę dobrowolności. W odwołaniu od powyższej decyzji J. B. podniosła, że zamiarem jej i dzieci jest stały pobyt w mieszkaniu w B. i tylko czasowo jest zameldowana w By. przy ul. B., z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Odwołująca się podała, że w miejscu stałego pobytu przebywa systematycznie raz w tygodniu, przy czym w chwili obecnej nie stać ją na dochodzenie w drodze cywilnej swych praw w związku z odcięciem prądu przez byłego męża. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] Wojewoda Kujawsko-Pomorski zaskarżoną decyzję organu I instancji utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, że przez miejsce stałego zamieszkania należy rozumieć takie miejsce pobytu danej osoby gdzie koncentruje się jej życie osobiste. Odwołująca się natomiast koncentruje swoje życie osobiste i zaspokaja potrzeby mieszkaniowe w innym miejscu zamieszkania niż dotychczasowym. Nadto zdaniem organu w kwestionowanej decyzji trafnie przyjęto, że opuszczenie przez stronę miejsca stałego pobytu było dobrowolne albowiem nie wykorzystała ona środków prawnych prowadzących do umożliwienia korzystania z lokalu zgodnie z jego przeznaczeniem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. B. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego jako wydanej z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie na skutek przyjęcia, że doszło do dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego pobytu powodującego obowiązek wymeldowania. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca zakwestionowała uznanie przez organ odwoławczy opuszczenia przez nią lokalu przy ul. D. w B. za dobrowolne, bowiem spowodowane ono było uniemożliwieniem korzystania z energii elektrycznej przez R. B. oraz pozbawieniem dostępu do kotłowni i łazienki. Określiła również jako błędne i bezzasadne twierdzenia organu o powinności wykorzystania przez nią środków prawnych pozwalających na korzystanie z lokalu, zgodnie z jego przeznaczeniem. Zdaniem skarżącej nie można przyjąć, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały, gdyż zameldowanie na pobyt czasowy w By. przy ul. B. było uzasadnione koniecznością sprawowania opieki nad chorą matką i potrzebami dzieci (syn studiował w By., a córka uczy się w szkole średniej w By.). W odpowiedzi na skargę Wojewoda Kujawsko-Pomorski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 18 maja 2005 roku skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że w myśl przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87. poz. 960 z późn. zm.) warunkiem wymeldowania oznaczonej osoby w drodze decyzji administracyjnej jest opuszczenie lokalu przez, tę osobę bez dopełnienia formalności wymeldowania się. Według art. 6 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy pobytem stałym warunkującym zameldowanie na pobyt stały jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, zaś o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, można mówić wówczas gdy osoba, której postępowanie dotyczy fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nie przebywanie w tym lokalu jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby. W ocenie Sądu organy obydwu instancji zasadnie przyjęły, iż doszło do opuszczenia przez J. B., jej małoletnią córkę A. oraz syna P. mieszkania i że opuszczenie to nastąpiło w warunkach usprawiedliwiających jej wymeldowanie. Sąd podzielił ustalenia , że od września 2002 r. skarżąca wraz z dziećmi faktycznie nie przebywa w mieszkaniu w B. Wynika to z oświadczenia skarżącej która przyznała, że mieszkanie przy ul. D. odwiedza tylko raz w tygodniu lecz w nim nie nocuje, oraz z ustaleń policji z których wynika, że w zamkniętych, użytkowanych dotychczas przez skarżącą pomieszczeniach znajdują się zniszczone meble, porozrzucane gazety i książki i że stwarzają one wrażenie opuszczonych, oraz fakt. Ponadto Sąd podał,że skarżąca jest właścicielką domu przy ul. W. w By. darowanego jej przez rodziców a w którym widywana jest przez sąsiadów. W ocenie Sądu mając na uwadze powyższe okoliczności, organ do spraw ewidencji zasadnie stwierdził, że życie osobiste i rodzinne skarżącej skupione jest na terenie By. Sąd podzielił także stanowisko organów orzekających , że opuszczenie przez skarżącą lokalu przy ul. D. miało cechy dobrowolności. Z jednej strony bowiem jako powód wyprowadzenia się z niego skarżąca wskazała odłączenie dopływu prądu przez byłego męża oraz brak dostępu do kotłowni, z drugiej zaś zarówno w odwołaniu, jak i skardze podała, iż przyczyną zameldowania przy ul. B. w By. była m.in. konieczność zaopiekowania się chorą matką. Skoro utrudnieniem był brak prądu, w przypadku niemożności podjęcia we własnym zakres czynności fizycznych w celu przywrócenia dopływu energii elektrycznej, skarżąca winna skorzystać ze środków prawnych w celu stworzenia warunków do korzystania z lokalu w pełnym zakresie. W skardze kasacyjnej P. i J. B. zaskarżając wyrok w całości, zarzucając naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dochodach osobistych ( Dz. U. 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.) przez błędną jego wykładnię i uznanie, że przesłanka opuszczenia lokalu jest spełniona w sytuacji, gdy opuszczenie to jest wynikiem bezprawnych zachowań osób oraz jest spowodowane przebywaniem w innej miejscowości w związku z nauką w szkole lub studiami, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podano, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego albowiem nastąpiło na skutek odcięcia energii, wymiany zamków przez R. B., koniecznością sprawowania opieki nad chorą matką i kształceniem dzieci w By. Skarżący podnieśli również, że w celu umożliwienia zamieszkania często interweniowali na policji, a fakt czasowego opuszczenia lokalu i zamieszkania w By. spowodowany był pobieraniem nauki przez dzieci P. i A. Ponadto podniesiono, że organy administracyjne naruszyły przepisy art. 7 i 8 k.p.a. ponieważ błędnie ustalono, że córka A. B. wskazała w Gimnazjum jako miejsce zameldowania By. albowiem takie ustalenia nie znajdują odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Ustalenie, że skarżąca jest właścicielem domu przy ulicy W. w By. nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak było również podstaw do podejmowania przez skarżących czynności prawnych w celu możliwości zamieszkania w B. albowiem przebywają czasowo w By. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Głównym zarzutem skargi kasacyjnej jest zarzut naruszenia przez Sąd art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i o dowodach osobistych (t.j. Dz.U. 06, Nr 139, poz. 993 ze zm). zwaną dalej ustawą. Zarzut ten nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do treści art. 15 ust. 2 ustawy organ gminny wydaje, na wniosek strony lub z urzędu, decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce stałego lub czasowego pobytu trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Treść cytowanego przepisu zobowiązywała Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie do zbadania czy została spełniona przesłanka opuszczenia przez skarżących, bez wymeldowania, dotychczasowego miejsca pobytu stałego.Istota zarzutu sprowadza się do twierdzenia, że Sąd zajął błędne stanowisko, przez przyjęcie że przesłanka opuszczenia lokalu jest spełniona w sytuacji, gdy opuszczenie to jest wynikiem bezprawnych zachowań innej osoby i koniecznością pobierania nauki przez dzieci w innej miejscowości. Należy się zgodzić ze stanowiskiem wyrażonym w zakwestionowanym wyroku, że w omawianej sprawie została spełniona przesłanka opuszczenia lokalu określona w art. 15 ust. 2 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, winno być rozumiane jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolnego wyprowadzenia się do innego mieszkania. Rezygnacja z prawa przebywania w lokalu może nastąpić również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem jest zatem nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia tego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (por. wyrok NSA z 16.09.1986r., IIISA 437/06, wyrok NSA z 16.04.1987r. SA/W 110/87).Prawidłowa jest ocena Sądu , że w niniejszej sprawie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu przez J. B. i jej dzieci. Wynika to z oświadczenia samej skarżącej, która przyznała, że dotychczasowe mieszkanie odwiedza tylko raz w tygodniu lecz w nim nie nocuje . Ze sporządzonych wywiadów policyjnych wynika również, że pomieszczenia, z których korzystała skarżąca są zamknięte a znajdujące się tam nieliczne,porozrzucane meble świadczą o tym, że nie są wykorzystywane. Stanowisko Sądu co do tego, że opuszczenie lokalu miało cechy dobrowolności nie może być również skutecznie podważone. Skarżąca podała, że głównym powodem opuszczenia lokalu był nie tylko fakt pobierania nauki przez dzieci, ale i konieczność sprawowania opieki nad chorą matką. Oceny tej nie może zmienić twierdzenie skarżącej, że z lokalu nie mogła korzystać z powodu odcięcia dopływu prądu przez byłego męża. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowała się wykładnia art. 15 ust.2 ustawy , którą skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że sytuacja, gdy opuszczenie lokalu mogło nastąpić na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela, to o opuszczeniu lokalu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. wyrok NSA w sprawie sygn. akt IIISA 30/86, IIISA 460/86, VSA 1413/85). Skarżąca podała, iż nie korzystała z przysługujących jej środków prawnych albowiem zamieszkuje czasowo w By. Takie stanowisko nie może stanowić podstawy do przyjęcia ,że wolą skarżącej był powrót do dotychczasowego miejsca pobytu, Zarzut naruszenia art. 7 i 8 k.p.a. poprzez błędne ustalenie przez organy administracyjne, że córka skarżącej A. B. podała w Gimnazjum jako adres zamieszkania By., nie mógł być oceniany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, albowiem takiego zarzutu nie podniesiono w skardze, a dopiero w skardze kasacyjnej. Ustalenia te nie mają jednak istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.