II FSK 1309/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Stanisław Bogucki (spr.), Sędzia NSA Krystyna Nowak, Protokolant Justyna Bluszko - Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Andrzeja Jarosława R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1607/05 w sprawie ze skargi Andrzeja Jarosława R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 17 marca 2005 r. (...) w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r. oddala skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2005 r., III SA/Wa 1607/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 58 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.; w skrócie: p.p.s.a./, odrzucił skargę Andrzeja Jarosława R. ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 17 marca 2005 r., (...), wydaną w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r. Uzasadniając postanowienie podano, że zgodnie z art. 53 par. 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Odnosząc się do rozpoznawanej sprawy wskazano, że zaskarżona decyzja została doręczona stronie w dniu 6 kwietnia 2005 r. w trybie art. 65 par. 2 p.p.s.a. w związku z par. 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym /Dz.U. nr 62 poz. 697 ze zm.; w skrócie: rozporządzenie/, zaś skargę strona złożyła w dniu 25 maja 2005 r., więc po upływie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. Zwrócono również uwagę, że wraz ze skargą, strona w trybie art. 87 par. 4 p.p.s.a. złożyła wniosek o przywrócenie terminu, lecz zaadresowała go - w odróżnieniu od skargi, która została skierowana do WSA w Warszawie - do Dyrektora Izby Skarbowej w W. W tej sytuacji WSA w Warszawie wskazał, że nie był właściwy do rozpoznania złożonego przez pełnomocnika strony wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, bowiem wniosek zaadresowany był do Dyrektora Izby Skarbowej, który wnioskował o odrzucenie skargi ze względu na przekroczenie terminu do jej wniesienia. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia, skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniósł Andrzej Jarosław R. /reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego/, zaskarżając to postanowienie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy: /1/ naruszenie art. 86 par. 1 i art. 160 w związku z art. 87 par. 3 p.p.s.a. i art. 170 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm.; w skrócie: o.p./, poprzez nierozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu; /2/ naruszenie art. 58 par. 1 pkt 2 w związku z art. 86 par. 1, art. 87 par. 3 i art. 87 par. 4 p.p.s.a. oraz art. 170 par. 1 o.p., poprzez przyjęcie, że skargę na zaskarżoną decyzję wniesiono po terminie; /3/ naruszenie art. 170 par. 1 o.p. w związku z art. 87 par. 1 i art. 87 par. 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że wniosek o przywrócenie terminu nie został skierowany do WSA w Warszawie; ewentualnie: /1/ naruszenie art. 58 par. 1 pkt 2 i art. 134 par. 1 p.p.s.a. w związku z art. 148 par. 1 o.p., art. 149 o.p., art. 150 par. 1 pkt 1 o.p. poprzez przyjęcie, że zaskarżona decyzja została doręczona w dniu 6 kwietnia 2005 r.; /2/ naruszenie art. 148 par. 1, art. 149, art. 150 par. 1 pkt 1 o.p. w związku z art. 134 par. 1 p.p.s.a., poprzez pominięcie faktu doręczenia w dniu 6 kwietnia 2005 r. zaskarżonej decyzji w sposób niezgodny z o.p.; /3/ naruszenie art. 183 par. 2 pkt 4 w związku art. 16 par. 1 i art. 132 p.p.s.a., orzekając w sprawie w składzie jednego sędziego. Powołując się na wymienione wyżej podstawy kasacyjne, wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania ze skargi kasacyjnej, stosownie do art. 182 par. 2 p.p.s.a zrzekając się rozprawy. Uzasadniając skargę kasacyjną uznano za chybiony zarzut WSA w Warszawie o nieskierowaniu do tegoż Sądu wniosku o przywrócenie terminu. Podniesiono, że art. 170 o.p. normuje kwestie obowiązku organu, do którego niewłaściwie wniesiono podanie oraz dochowanie terminu dokonania czynności do organu niewłaściwego. Organ, do którego wniesiono podanie, a który jest niewłaściwy, ma obowiązek ustalić organ właściwy i przekazać niezwłocznie podanie. Wniosek o przywrócenie terminu został złożony wraz z pismem w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. WSA w Warszawie, poprzez przyjęcie, że nie był adresatem powyższego wniosku naruszył art. 170 par. 1 o.p. Nie rozpoznając natomiast wniosku o przywrócenie terminu naruszył art. 86 par. 1 i art. 160 p.p.s.a. Postępowanie strony w zakresie złożenia wniosku i skargi było prawidłowe i zgodne z art. 86 par. 1, art. 87 par. 3 i art. 87 par. 4 p.p.s.a. Pozostawienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi naruszyło art. 58 par. 1 pkt 2 p.p.s.a. Ponadto podkreślono, że strona skarżąca nie ponosi winy w uchybieniu terminu, gdyż w momencie doręczania decyzji przebywała poza domem i nie mogła wiedzieć o awizowaniu przesyłki. Pierwsze awizowanie nastąpiło w dniu 21 marca 2005 r., kiedy strona wyjechała na kilku dniową wycieczkę do Egiptu, z której wróciła w dniu 31 marca 2005 r. Podniesiono, że strona skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu z ostrożności procesowej, tzn. ze względu na terminy. Zaakcentowano jednak, że doręczenie decyzji organu podatkowego II instancji jest niezgodne z art. 148, art. 149, art. 150 o.p. i nie może wywołać skutku doręczenia decyzji. Przewidziany w art. 150 o.p. zastępczy sposób doręczenia może być wykorzystany wyłącznie w razie niemożności doręczenia pisma adresatowi w mieszkaniu lub miejscu pracy, ani pośredniego doręczenia przez domownika, sąsiada, dozorcę. Z adnotacji na potwierdzeniu odbioru wynika, że pracownik Urzędu Pocztowego stwierdził "adresat nieobecny" i skorzystał z trybu określonego w art. 150 o.p. Wynika więc z tego, że ograniczył się tylko do wizyty w domu strony skarżącej. Doręczyciel nie skorzystał więc ze wszystkich możliwości określonych art. 148, art. 149 o.p. Skarżący ponadto ustanowił w urzędzie poczty pełnomocnika do odbioru korespondencji. Pod tym samym adresem co skarżący zamieszkują również rodzice strony skarżącej. Na dowodzie doręczenia brak jest adnotacji o odmowie przyjęcia korespondencji przez pełnomocnika czy domownika, więc nie próbowano doręczyć korespondencji tym osobom. W ocenie skarżącego istniała możliwość doręczenia decyzji w sposób przewidziany w art. 148 lub w art. 149 o.p. i faktycznie doręczenie decyzji nastąpiło dopiero w dniu 18 maja 2005 r. Sąd przy rozpoznawaniu sprawy winien więc był ocenić poprawność przyjęcia, że doręczenia decyzji podatkowej nastąpiło w dniu 6 kwietnia 2005 r. Wobec niedokonania tej oceny WSA w Warszawie naruszył art. 134 par. 1, art. 148, art. 149 i art. 150 o.p. Zdaniem skarżącego, nie było podstaw do odrzucenia skargi wniesionej dnia 25 maja 2005 r., gdyż doręczenie decyzji nastąpiło w dniu 18 maja 2005 r. Nadto zwrócono uwagę, że błędne założenie WSA, iż doręczenie skargi nastąpiło po upływie trzydziestu dni od doręczenia decyzji spowodowało rozstrzygnięcie sprawy w niewłaściwym składzie, co stanowi naruszenie art. 183 par. 2 pkt 4 p.p.s.a. w związku z art. 16 par. 1 i art. 132 p.p.s.a. Odpowiadając na skargę kasacyjną, Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej odrzucenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W konkretnym przypadku autor skargi kasacyjnej, wskazując konkretne przepisy i sporządzając uzasadnienie, sprostał szczególnym wymaganiom dla skargi kasacyjnej, wymienionym w art. 176 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 p.p.s.a. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, co uprawnia NSA do jej oddalenia, stosownie do art. 184 p.p.s.a. Cytowany przepis m.in. wymienia przesłankę braku usprawiedliwionych podstaw, mając na myśli podstawy kasacyjne wymienione w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Chodzi zatem o sytuację, w której wskazany w skardze kasacyjnej przepis prawa materialnego albo prawa procesowego w istocie nie został naruszony, a w wypadku przepisów prawa procesowego także wówczas, gdy ich naruszenie nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. Odnosząc się do zarzutów dotyczących nieprawidłowego doręczenia zaskarżonej ww. decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 marca 2005 r. /tj. naruszenia art. 58 par. 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 134 par. 1 p.p.s.a. w związku z art. 148 par. 1 o.p., art. 149 o.p., art. 150 par. 1 pkt 1 o.p. poprzez przyjęcie, że zaskarżona decyzja została doręczona w dniu 6 kwietnia 2005 r.; naruszenia art. 148 par. 1 o.p., art. 149 o.p., art. 150 par. 1 pkt 1 o.p. w związku z art. 134 par. 1 p.p.s.a., poprzez pominięcie faktu doręczenia w dniu 6 kwietnia 2005 r. zaskarżonej decyzji w sposób niezgodny z o.p./, należy wskazać, że wyróżnia się sposoby doręczeń właściwe lub zastępcze. Z doręczeniem właściwym mamy do czynienia, gdy dokonuje się go bezpośrednio adresatowi pisma. Natomiast doręczenie zastępcze następuje w przypadku korzystania z czyjegoś pośrednictwa. Art. 148 par. 1 pkt 2 oraz art. 149 o.p. przewiduje zastępczy sposób doręczenia pism w mieszkaniu adresata, w pracy, siedzibie organu podatkowego lub w każdym innym miejscu, gdzie się adresata zastanie lub pod czasową nieobecność adresata - pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w ww. przepisach doręczenia dokonuje się zgodnie z art. 150 o.p. W rozpoznawanej sprawie doręczenia dokonano właśnie na podstawie art. 150 o.p., wskazując wyraźnie na potwierdzeniu odbioru, że zachodzi niemożność doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 par. 1 lub art. 149 o.p. Przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję z dnia 17 marca 2005 r. była następnie dwukrotnie "awizowana" w dniu 21 marca 2005 r. oraz w dniu 30 marca 2005 r., zgodnie z art. 150 o.p. Zarzut naruszenia art. 58 par. 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 86 par. 1 p.p.s.a., art. 87 par. 3 p.p.s.a., art. 87 par. 4 p.p.s.a. i art. 170 par. 1 o.p., tj. przyjęcie, że skargę na zaskarżoną decyzję wniesiono po terminie, jest więc niewłaściwy. Z akt bowiem wynika, że decyzja organu podatkowego z dnia 17 marca 2005 r. została doręczona w dniu 6 kwietnia 2005 r., a skarga została nadana w Urzędzie Pocztowym w dniu 25 maja 2006 r., więc po upływie terminu przewidzianego w art. 53 par. 1 p.p.s.a. Reasumując ten wątek rozważań, należy więc stwierdzić, że mimo wskazania przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia błędnej podstawy prawnej dotyczącej doręczenia zaskarżonej decyzji, tj. art. 65 par. 2 p.p.s.a. w związku z par. 9 rozporządzenia, skargę wniesiono z uchybieniem trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie przewidzianego w art. 53 par. 1 p.p.s.a., co obligowało ten Sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 par. 1 pkt 2 p.p.s.a. Do kwestionowania skutków doręczenia zastępczego właściwa jest instytucja przywrócenia terminu. Obalenie domniemania, że pismo doręczono w trybie doręczenia zastępczego, nie prowadzi od wniosku, iż doręczenie nie zostało dokonane, ale prowadzi do uchylenia ujemnych skutków w zakresie biegu terminów, jakie wiążą się dla strony z tym doręczeniem. Oznacza to, że w celu uchylenia się od negatywnych następstw przyjętego przez ustawodawcę w tej kwestii domniemania adresat, który nie został powiadomiony o piśmie złożonym w odpowiednim urzędzie pocztowym, tak jak nakazuje art. 150 o.p., musi uprawdopodobnić, że nie wiedział o złożeniu pisma. Zaprzeczenie bowiem nie stanowi dowodu. Konieczne jest poparcie twierdzenia dowodami na uprawdopodobnienie okoliczności niepowzięcia wiadomości o piśmie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 86 par. 1 p.p.s.a. i art. 160 p.p.s.a. w związku z art. 87 par. 3 p.p.s.a., polegające na nierozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu, należy podnieść, że jest on nietrafny, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie był uprawniony do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, gdyż wniosek ten został skierowany do Dyrektora Izby Skarbowej w W. Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 170 par. 1 o.p. w związku z art. 87 par. 1 p.p.s.a. i 87 par. 3 p.p.s.a., gdyż w sprawie - wbrew twierdzeniom strony skarżącej - wniosek o przywrócenie terminu nie został skierowany do WSA w Warszawie, lecz do Dyrektora Izby Skarbowej w W. Regulacja prawna z art. 170 o.p. dotyczy zaś postępowania podatkowego i możliwości przekazania podania organowi właściwemu do jej rozpoznania. Należy podkreślić, że przyjęta w art. 170 o.p. ochrona jednostki jest ograniczona do postępowania przed organami administracji publicznej. Nie obejmuje postępowania przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi i sądami powszechnymi. W takim zakresie postępowanie organu podatkowego reguluje art. 171 par. 3 o.p. W konkretnym przypadku Dyrektor Izby Skarbowej w W. winien był zwrócić pełnomocnikowi skarżącego wniosek o przywrócenie terminu z odpowiednim pouczeniem, że właściwym w sprawie rozparzenia tego wniosku jest WSA w Warszawie. Zwrot wniosku o przywrócenie terminu winien był nastąpić w formie postanowienia, na które służy zażalenie /art. 171 par. 3 o.p./. Pozostawienie tego wniosku w aktach sprawy, jak również przekazanie go WSA w Warszawie nastąpiło z obrazą art. 171 par. 3 o.p. Należy również zauważyć, że powołanie się przez autora skargi kasacyjnej na przesłankę nieważności postępowania z art. 183 par. 2 pkt 4 p.p.s.a. w związku z art. 16 par. 1 p.p.s.a oraz art. 132 p.p.s.a. uznać należy za nietrafną. Ustawodawca w art. 58 par. 3 p.p.s.a. przewidział możliwość odrzucenia skargi kasacyjnej postanowieniem na posiedzeniu niejawnym, zaś art. 16 par. 2 p.p.s.a. stanowi, że sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym orzeka w składzie jednego sędziego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Kierując się przytoczonymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a.