I GSK 475/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimierz Brzeziński, Sędziowie NSA Rafał Batorowicz (spr.), Andrzej Kuba, Protokolant Agnieszka Romaniuk, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Toruniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA/Bd 498/04 w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia 30 lipca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia 30 lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji, określił, że zaskarżona decyzja nie mogła być wykonana w całości i orzekł o kosztach postępowania. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu wyroku, decyzją z dnia 4 kwietnia 2003 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Toruniu uznał zgłoszenie celne z dnia 12 maja 2000 r., dokonane przez G. P., za nieprawidłowe i ustalił wartość celną towaru w prawidłowej wysokości. W dniu 9 kwietnia 2003 r. podjęto próbę zastępczego doręczenia decyzji przez funkcjonariusza celnego. Adresata nie zastano, małoletnia córka poinformowała o jego nieobecności. Wobec tego przesyłkę zawierającą decyzję wysłano za pośrednictwem poczty. Przesyłka powróciła do urzędu celnego w dniu 7 maja 2003 r., ze zwrotnego poświadczenia odbioru wynikało, że doręczyciel awizował przesyłkę w dniach 10 i 19 kwietnia 2003 r. Pismem z dnia 29 sierpnia 2003 r. G. P. wniósł o uchylenie w całości decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Toruniu z dnia 4 kwietnia 2003 r. oraz o umorzenie postępowania na skutek przedawnienia. Decyzją z dnia 16 października 2003 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Toruniu odmówił uchylenia decyzji z 4 kwietnia 2003 r., przyjmując, że decyzja ta została prawidłowo doręczona w trybie art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej. Po rozpatrzeniu odwołania G. P., Dyrektor Izby Celnej w Toruniu decyzją z dnia 30 lipca 2004 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. G. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, domagając się uchylenia decyzji organu odwoławczego, której zarzucił naruszenie prawa, a w szczególności art. 148, art. 149, art. 150, art. 210 § 1 pkt 4 i 6 oraz § 4 Ordynacji podatkowej. Sąd pierwszej instancji uznał skargę za zasadną, wskazując, że organy celne rozpatrując wniosek oparty na art. 2651 Kodeksu celnego błędnie przyjęły, iż decyzja z dnia 4 kwietnia 2003 r. została prawidłowo doręczona i stała się ostateczna. Sąd uznał, że przewidziany w art. 150 Ordynacji podatkowej zastępczy sposób doręczenia wiąże się z koniecznością uczynienia przez osobę doręczającą adnotacji w dokumencie potwierdzenia odbioru o niemożności bezpośredniego doręczenia w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub w art. 149 Ordynacji podatkowej. Nadto, zapewnić należy stronie możliwość uzyskania informacji o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej poprzez pozostawienie zawiadomienia w pocztowej skrzynce oddawczej, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje czynności. Znajdująca się w aktach sprawy koperta z adnotacjami: "nie zastałem 10.04." i nieczytelny podpis oraz "powtórnie awizowano 19.04.03" nie stanowiła potwierdzenia faktu pozostawienia zawiadomienia o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym w oddawczej skrzynce pocztowej lub w innym miejscu wskazanym w art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej. Mając na względzie, że decyzja z dnia 4 kwietnia 2003 r. nie była ostateczna, Sąd przyjął, iż postępowanie wszczęte skutkiem wniosku złożonego na podstawie art. 2561 Kodeksu celnego winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Wobec tego, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja, którą merytorycznie rozpoznano wniosek, wydana została z naruszeniem art. 2561 Kodeksu celnego. Dyrektor Izby Celnej w Toruniu wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zażądał też przysądzenia kosztów postępowania. Skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, polegającego na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) – poprzez stwierdzenie niedochowania wymogów z art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej przy doręczaniu decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Toruniu z dnia 4 kwietnia 2003 r., pomimo dokonania doręczenia zgodnie z tym przepisem potwierdzonym zapisem o powtórnym awizowaniu zamieszczonym na przesyłce, – poprzez ustalenie braku potwierdzenia faktu zawiadomienia o złożeniu pisma w urzędzie pocztowym, a tym samym stwierdzenie naruszenia przez organ zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 191 Ordynacji podatkowej, pomimo niezaprzeczenia wiarygodności adnotacji o charakterze urzędowym w rozumieniu art. 194 Ordynacji podatkowej zawartej na przesyłce, – poprzez stwierdzenie naruszenia art. 2651 Kodeksu celnego, pomimo skutecznego doręczenia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Toruniu z dnia 4 kwietnia 2003 r. G. P. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Podtrzymywał dotychczasowe stanowisko w sprawie, a nadto podniósł, że w jego ocenie skargę kasacyjną wniesiono z uchybieniem terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: I. Wobec podniesienia przez G. P., iż skargę kasacyjną wniesiono po upływie ustawowego terminu, w pierwszej kolejności ustosunkować się należało do tego zarzutu, którego zasadność skutkowałaby odrzuceniem skargi kasacyjnej na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z art. 177 § 1 P.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W sprawie niniejszej odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono Dyrektorowi Izby Celnej w Toruniu w dniu 23 grudnia 2004 r., który to fakt wynikał z treści potwierdzenia odbioru przesyłki (k. 36 akt sądu pierwszej instancji). Trzydziesty dzień od tej daty upływał 22 stycznia 2005 r., to jest w sobotę. Zgodnie z art. 83 § 2 P.p.s.a., jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Ponieważ dniem następnym po dniu trzydziestym liczonym od dnia doręczenia odpisu wyroku z uzasadnieniem była niedziela, to jest dzień ustawowo wolny od pracy, jako ostatni dzień terminu do wniesienia skargi kasacyjnej traktować należało poniedziałek 24 stycznia 2005 r. Jak wynikało z odcisku pieczęci poczty (k. 43 akt sądu pierwszej instancji), przesyłkę zawierającą skargę kasacyjną nadano właśnie w tym dniu. W tych warunkach skargę kasacyjną wniesiono w ustawowym terminie. II. 1. Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach: – naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; – naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 2. Jak wynika z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W związku z tym granice skargi kasacyjnej wyznaczają zakres badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. 3. W sprawie niniejszej skargę kasacyjną oparto wyłącznie na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., to jest naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzucono mianowicie naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. nakazującego uchylenie decyzji lub postanowienia w wypadku innego niż wymienione w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Składające się na powołaną podstawę kasacyjną zarzuty sprowadzały się do twierdzenia, iż Sąd pierwszej instancji bezpodstawnie uchylił decyzję w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w trybie art. 2651 Kodeksu celnego niesłusznie przyjmując, że wcześniejsza decyzja nie została prawidłowo doręczona i nie stała się ostateczna. III. 1. Art. 2651 Kodeksu celnego dopuszcza uchylenie lub zmianę na wniosek lub za zgodą strony decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo, jeżeli przepisy szczególnie nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony. Podstawową przesłanką umożliwiającą zastosowanie określonego w tym przepisie trybu nadzwyczajnego jest ustalenie, że decyzja, której uchylenie lub zmiana miałaby nastąpić, stała się ostateczną. Gdyby okazało się, że decyzja taka nie stała się ostateczną, postępowanie prowadzone w trybie art. 2651 Kodeksu celnego stałoby się bezprzedmiotowe i podlegałoby umorzeniu na podstawie art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego. 2. Jak wynika z art. 128 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego ostateczne są decyzje, od których nie służy odwołanie. Z art. 211 i art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego, decyzja od której nie wniesiono odwołania staje się ostateczną z upływem czternastego dnia od doręczenia jej stronom na piśmie. Wobec tego zasadnicze znaczenie w sprawie miała ocena czy G.P. prawidłowo doręczono decyzję z dnia 4 kwietnia 2003 r. w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, a której to decyzji dotyczył wniosek o uchylenie w trybie art. 2651 Kodeksu celnego. 3. Art. 144 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego dopuszcza doręczenie pism przez pocztę, przez pracowników organu celnego lub przez upoważnione osoby. Art. 148 i 149 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego regulują formę doręczania pism do rąk adresata lub osoby, która podjęła się oddania pisma adresatowi. Wbrew stanowisku prezentowanemu w odpowiedzi na skargę kasacyjną, niekwestionowane ustalenia wskazywały, że podjęto próby doręczenia w tym trybie i to w dwojaki sposób. Samo doręczenie za pośrednictwem poczty obejmuje w sobie próbę doręczenia w sposób określony w art. 148 i 149 Ordynacji podatkowej. Nadto, jak ustalono, próbę doręczenia w ten sposób podjął pracownik organu celnego, co szczegółowo opisano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W tych warunkach ocena zgodności z prawem orzeczenia sądu pierwszej instancji zależna była od kontroli stanowiska w kwestii spełnienia przesłanek prawidłowości doręczenia zastępczego, o jakim mowa w art. 150 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego. IV. 1. Trafnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że zostały spełnione wymogi określone w art. 150 § 1 Ordynacji podatkowej w brzemieniu obowiązującym w chwili doręczenia, skoro odciski pieczęci i odpowiednie adnotacje osoby doręczającej przesyłkę potwierdzały fakt wysłania przesyłki za pośrednictwem poczty i przechowywania tej przesyłki przez okres 14 dni. 2. Art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej zawiera wymóg zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej. Zawiadomienie takie winno być umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Zaniechanie pozostawienia zawiadomienia o złożeniu przesyłki w placówce pocztowej byłoby bez wątpienia wadą powodującą nieskuteczność doręczenia zastępczego. 3. Stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy opierało się na ustaleniu, że na przesyłce brak było adnotacji o miejscu umieszczenia zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej. Sformułowane zostało w sposób na tyle otwarty, że w istocie zawierało dwie tezy podlegające różnej ocenie. A. Nie było słuszne stanowisko, według którego istnieje przepis prawa nakazujący umieszczanie na przesyłce względnie dowodzie doręczenia adnotacji o miejscu umieszczenia omawianego zawiadomienia (awiza). Wymóg taki nie jest objęty treścią art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej. Brak również upoważnienia ustawowego obejmującego umocowanie do wydawania przepisów niższej rangi (wykonawczych) szczegółowo regulujących tryb doręczania przez pocztę pism w postępowaniu podatkowym względnie celnym. Wobec tego osobę doręczającą, w ramach działalności pocztowej, pismo doręczane w ramach tych postępowań wiążą obok art. 150 Ordynacji podatkowej jedynie przepisy dotyczące usług pocztowych o charakterze powszechnym. W chwili doręczania decyzji z dnia 4 kwietnia 2003 r. obowiązywało rozporządzenie Ministra Łączności z dnia 15 marca 1996 r. w sprawie warunków korzystania z usług pocztowych o charakterze powszechnym (Dz.U. Nr 40, poz. 173 ze zm.) stanowiące akt wykonawczy do obowiązującej wówczas ustawy o łączności. Zgodnie z § 47 ust. 1 wymienionego ostatnio rozporządzenia, zawiadomienie o próbie doręczenia wraz z informacją o miejscu i czasie ich odebrania w placówce oddawczej pozostawia się w skrzynce do doręczania korespondencji lub przekazuje w inny powszechnie uznawany sposób. Brak natomiast regulacji nakazującej doręczycielowi umieszczenie adnotacji o miejscu pozostawienia informacji. Nieskuteczne byłyby próby wyprowadzania analogii do przepisów obowiązujących w postępowaniu cywilnym względnie sądowoadministracyjnym. Bardzo szczegółowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym (Dz.U. Nr 62, poz. 697), stanowiące akt wykonawczy do kodeksu cywilnego i znajdujące również zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym za pośrednictwem art. 65 § 2 P.p.s.a., mimo bardzo dokładnego określenia w § 9 obowiązków doręczyciela dokonywującego doręczenia, nie zawiera wymogu umieszczania adnotacji, obowiązek której wprowadzenia sugeruje Sąd pierwszej instancji. Pojawiający się w orzecznictwie pogląd, według którego brak potwierdzenia, że doręczyciel pozostawił zawiadomienie o złożeniu pisma w placówce pocztowej w miejscu określonym w przepisach dotyczących doręczenia zastępczego (por. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 1998 r. sygn. I SA/Gd 1457/96), nie może być rozumiany jako teza, iż brak odpowiedniej adnotacji doręczyciela narusza nakaz bezpośrednio wynikający z przepisów prawa. B. Prawidłowa była natomiast teza, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy, z naruszeniem przepisów postępowania, organ celny nie ocenił należycie dowodów na okoliczność czy właściwie dokonano czynności o jakich mowa w art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej. Aczkolwiek Sąd pierwszej instancji nie wymienił art. 122, art. 180 § 1 ani art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego, zwrócił uwagę na fakt, iż brak było jednoznacznego potwierdzenia pozostawienia zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej i tym samym wyraził również myśl, iż wskazana okoliczność wymagałaby szczegółowej oceny już zebranego materiału dowodowego względnie uzupełnienia dowodów. Tak rozumiana intencja Sądu była słuszna, zważywszy że potwierdzenie dochowania wymogów z art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej, choć brak nakazu prawnego dokonywania go w formie adnotacji doręczyciela, winno następować jako efekt zebrania i oceny dowodów zgodnie z wymogami przepisów Ordynacji podatkowej o postępowaniu dowodowym. Nie były trafne zawarte w skardze kasacyjnej wywody zmierzające do wykazania, że adnotacja o awizowaniu przesyłki jest równoznaczna z potwierdzeniem faktu pozostawienia zawiadomienia o miejscu złożenia przesyłki w skrzynce oddawczej. W języku prawnym termin "awizo" względnie "awizowano", podobnie jak w języku potocznym, oznacza jedynie tyle, iż pisemnie zawiadomiono o nadejściu przesyłki, nie obejmuje natomiast określania miejsca pozostawienia zawiadomienia (por. § 9 ust. 1 pkt 2 wymienionego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r.). Z drugiej strony nie można przyjąć, by jedynym dowodem mającym skutecznie potwierdzić fakt dochowania wymogów z art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej była stosowna adnotacja doręczyciela. Dopuszczalna jest ocena wszelkich dowodów w tym względzie i przeprowadzanie różnorakich wnioskowań wyprowadzonych z ustalonych okoliczności. Potwierdzenie takich czynności winno jednak znaleźć odzwierciedlenie w materiale sprawy, w szczególności w treści uzasadnienia decyzji. 4. Błędne było stanowisko Sądu pierwszej instancji, który jednoznacznie stwierdził wadliwość doręczenia decyzji z dnia 4 kwietnia 2003 r. Z powodów wymienionych w ppkt 3.A. i B. przedwczesne byłoby rozstrzyganie w tym względzie, zważywszy na konieczność uzupełnienia oceny dowodów względnie zebrania dodatkowych dowodów. V. 1. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku było błędne w częściach omówionych w punktach IV. 3.A. i IV. 4. Trafne natomiast było stanowisko Sądu pierwszej instancji przedstawione w punkcie IV. 3.B. Ostatnio wymieniony pogląd był wystarczającą przyczyną uzasadniającą zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., którego to przepisu naruszenie zarzucano w skardze kasacyjnej. 2. Art. 184 P.p.s.a. nakazuje oddalenie skargi kasacyjnej w przypadku, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Tym bardziej należy oddalić skargę kasacyjną w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku jedynie w części jest błędne, a odpowiadająca prawu treść uzasadnienia stanowi dostateczną przyczynę skutkującą rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji. Kierując się tymi przesłankami oddalono skargę kasacyjną.