III SA/Wa 1614/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Marcin Bącal, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2005 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia[...] stycznia 2004 r. W decyzji tej Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. określił Panu J. M. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 rok w kwocie [...] zł. Kontrolując prawidłowość danych wykazanych przez Pana M. ustalono, że firma Pana M.: - - zaniżyła przychód ze sprzedaży towarów handlowych o [...] zł z tytułu niezaewidencjonowania w podatkowej księdze przychodów i rozchodów - przychodu z faktur wystawionych pro -forma dla firmy J.sp. z.o.o - - zawyżyła koszty przedstawione w podatkowej księdze przychodów i rozchodów o wydatki nie stanowiące kosztów uzyskania przychodów, tj.o kwotę [...] zł , na którą składały się wydatki wynikające z faktury wystawionej przez firmę P. nr [...] z [...] lipca 2002 r. w kwocie [...] zł oraz 4 faktur wystawionych przez firmę M. w kwocie netto [...] zł. Powyższe nieprawidłowości miały wpływ na zaniżenie dochodu firmy o kwotę [...] zł. Z uzasadnienia utrzymanej w mocy decyzji organu I-ej instancji wynika, że na rzecz firmy J. wystawiono dwie faktury pro forma - w marcu 2002 r. na zakup drzwi ROMA i drzwi VENECJA oraz w maju 2002 r. fakturę na zakup drzwi Elegant - 4 sztuki. Zapłata za faktury dokonana została odpowiednio w marcu i maju 2002 r. Jednak w dokumentacji finansowo- księgowej formy nie odnotowano tej sprzedaży, jak również nie stwierdzono faktur sprzedaży. J. M. wyjaśnił, że nastąpiło to na skutek błędów w dokumentacji jego firmy. Wobec powyższego, mając na uwadze treść art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizyczny.( tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 14 poz. 176 ze zm., dalej u.p.d.f.) zwiększono podatnikowi przychód z tytułu dokonanej sprzedaży za miesiąc marzec 2002 r. o kwotę [...] zł, za maj 2002 o kwotę [...] zł. W odniesieniu do faktury wystawionej przez firmę P. ustalono, że firma J. M. dwukrotnie w księdze przychodów i rozchodów (tj. raz pod pozycją 105- w miesiącu lipcu oraz pod pozycją 101 w miesiącu sierpniu 2002 r.), zaewidencjonowała zakup rolet zewnętrznych z montażem na podstawie faktury wystawionej [...] lipca 2002 r. Odnośnie powyższego J. M. wyjaśnił, że biuro rachunkowe przez nieuwagę zaksięgowało obydwie faktury. W toku postępowania kontrolnego w odniesieniu do faktur firmy M. stwierdzono, że w podatkowej księdze przychodów i rozchodów zaksięgowano następujące faktury na zakup usług budowlanych: - pod poz. 8 podatkowej księgi przychodów i rozchodów fakturę VAT nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. , na kwotę [...] zł VAT [...] zł, - pod poz. 32 podatkowej księgi przychodów i rozchodów fakturę VAT nr [...] z dnia [...] stycznia 2002 r. , na kwotę [...] zł, VAT [...] zł, - pod poz. 89 podatkowej księgi przychodów i rozchodów fakturę VAT nr [...] z dnia [...] stycznia 2001 r. , na kwotę [...] zł., VAT [...] zł (Faktura z pomyloną datą - właściwa data to [...] stycznia 2002 r.), - pod poz. 92 podatkowej księgi przychodów i rozchodów fakturę VAT nr [...] z dnia [...] września 2002 r., na kwotę [...] zł, VAT [...] zł. W toku postępowania kontrolnego przeprowadzono szereg czynności dowodowych. Z uzyskanych informacji od Urzędu Skarbowego w G., który prowadził postępowanie kontrolne w roku 2002 r. w stosunku do A. M. wynikało, że A.M. przesłuchany w charakterze Strony wyjaśnił, w odniesieniu do poszczególnych faktur, co następuje: - faktura nr [...]została wystawiona za montaż podłogi panelowej oraz wykonanie wylewki. Usługa ta miała być wykonana częściowo przez jego firmę, a częściowo przez firmę V. K. S. - podwykonawcę, - faktura [...] - wystawiona za montaż podłogi panelowej i faktura [...] - wystawiona za wykonanie usługi transportowej i montaż drzwi dotyczyły usług w całości wykonanych przez podwykonawcę - firmę V. - fakturę [...] wystawiono za wykonanie wylewki i malowanie ościeżnic, co wykonała miała w całości firma M. Firma V. wystawiła, dla A. M. fakturę za montaż drzwi, fakturę za montaż podłogi panelowej oraz wykonie wylewki. Przesłuchany w charakterze świadka A. M. potwierdził, te informacje oraz w odniesieniu do faktury nr [...] z dnia [...] września wyjaśnił, że prace te mogły być wykonane w firmie J. lub w firmie O. [...] Sp.z o.o. Przesłuchany w charakterze świadka pan K. S. zaprzeczył, by wykonywał prace usługowe dla firmy M. , nie zna Pana A. M. , ani nigdy nie wystawiał dla niego żadnych faktur. Przesłuchany w charakterze strony Pan J. M. wyjaśnił, że usługi z faktur nr [...] oraz [...] zostały wykonane dla firmy J. Sp.z o.o. w W. , natomiast co do pozostałych faktur nie pamiętał, na rzecz jakiej spółki były świadczone. W sprawie przesłuchano także Pana J. S. - dyrektora w firmie J. , który zaprzeczył, prace na rzecz firmy J. wykonywali podwykonawcy firmy J. M. Oświadczył również, że nie zna firmy M. Po okazaniu świadkowi faktur o nr [...] oraz [...] świadek stwierdził, że umowa z firmą J. M. nie obejmowała usługi polegającej na przygotowaniu podłoża, czyli wylewek. Prace te wykonała inna firma, a firma J. M. otrzymała do wykonania zleconych jej prac dobrze przygotowane podłoże. A.M. zeznał, iż jego firma zatrudniała 8-10 osób, z tym że tylko dwie były zatrudnione legalnie tj. M. C. od 1 lutego 2001 do 31sierpania 2002 oraz P.S. od 1 sierpnia 2001 do 31 sierpnia 2002 r. Pozostałe osoby były zatrudnione dorywczo bez zarejestrowania. Przesłuchany w charakterze świadka Pan S. zeznał, że pracował na stanowisku magazyniera i wykonywał kładzenie podłóg oraz montaż drzwi gdzieś w W. Oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ I-ej instancji uznał, iż firma M. nie mogła wykonać usług wyszczególnionych w fakturach wystawionych dla firmy J. M. Wskazany bowiem przez A. M. jako podwykonawca pan K. S. zaprzeczył, by wykonywał jakiekolwiek usługi na rzecz M. , a brak we wrześniu 2002 r. pracowników zatrudnionych na umowę zlecenia lub umowę o pracę przeczy, by firma ta mogła wykonać usługi wynikające z faktury [...]. W ocenie Dyrektora Urzędu Skarbowego faktury wystawione przez firmę M. z siedzibą w G. , [...] nie potwierdziły rzeczywistego przebiegu operacji gospodarczych, a tym samym faktu nabycia usług przez firmę J. M., G., [...]. Ujęcie tych faktur w podatkowej księdze przychodów naruszyło § 11 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 2000 r,. a zakwalifikowanie ich do kosztów uzyskania przychodów było niezgodne z art. 22 ust. 1 u.p.d.f. Zgodnie z tym przepisem zaliczenie konkretnego wydatku do kosztów uzależnione jest od rzeczywistego poniesienia tego wydatku i wykazania bezpośredniego związku z prowadzoną działalnością. Faktura pochodząca od kontrahenta, który nie potwierdza faktu jej wystawienia i dokonania transakcji w niej określonych nie jest dokumentem świadczącym o zaistnieniu zdarzenia gospodarczego z niej wynikającego i poniesienia z tego tytułu wydatku. Faktury nie odzwierciedlające rzeczywistych transakcji handlowych nie mogą być uwzględnione przy ustalaniu podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Stosownie do § 12 w/wym rozporządzenia w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów, zapisy w księdze są dokonywane na podstawie prawidłowych rzetelnych dowodów. Nie mogą zatem stanowić podstawy zapisów w księdze podatkowej takie dowody księgowe, które nie są zgodne z rzeczywistym przebiegiem operacji gospodarczej, jaką mają dokumentować, a zatem są nierzetelne. Mając powyższe na uwadze, Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej uznał w świetle art. 193 § 1 , 2, 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz.U Nr 137 poz.926 ze zm., dalej or.pod.) prowadzoną przez Podatnika podatkową księgę przychodów i rozchodów za nierzetelną. Z uwagi na art. 23 §2 or.pod. oraz na to, że organ podatkowy dysponował zebranymi w sprawie wiarygodnymi dowodami, które wraz z niekwestionowanymi danymi zawartych w księgach mogły służyć ustaleniu przychodów i kosztów - odstąpiono od oszacowania i ustalono, że Podatnik zawyżył koszty uzyskania przychodu o [...] zł. W decyzji Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej określił Skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości [...] zł. W odwołaniu od decyzji Skarżący zarzucił, że wnioski jakie zostały przez organ kontroli skarbowej wyciągnięte z zebranego materiału dowodowego są dowolną interpretacją stanu faktycznego. Zarzucił, iż postępowanie było prowadzone tendencyjnie w sposób nie budzący zaufania. Zarzucił także, iż w toku postępowania naruszono tajemnicę skarbową, albowiem przedstawiono świadkowi Dyrektorowi Firmy J. faktury dotyczące kontraktu handlowego pomiędzy firmami M. oraz B. Twierdził, że firma M. nie była podwykonawcą lecz współpracownikiem firmy J. M. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Dodatkowo w uzasadnieniu podniósł, że w postępowaniu dowodowym nie okazano żadnych umów, z których wynikałoby, iż firma B. zleciła podwykonawcy lub współpracownikowi wykonanie jakichkolwiek prac budowlanych ani protokołów odbioru zleconych robót. Wskazano także, że wydatki objęte fakturą [...] nie zostały uznane za koszt uzyskania przychodu nie tylko dlatego, że firma M.. nie wykazała, by we wrześniu 2002, kiedy miała wykonać pracę zatrudniała pracowników, lecz także dlatego, że nie wykonywała ona żadnych prac na rzecz firmy J. i O. [...], co wynika z oświadczeń złożonych przez właścicieli tych firm. Podkreślono, że podatnik jest zobowiązany do prowadzenia tak dokumentacji, by odzwierciedlała faktyczne warunki, w jakich prowadzona jest działalność gospodarcza. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji w części dotyczącej zawyżenia kosztów uzyskania przychodów z faktur wystawionych przez firmę M. zarzucając zaskarżonej decyzji - naruszenie art. 22 § 1 u.p.d.f. przez niezgodną z prawem wykładnie przepisu, - naruszenie art. 121 §1 i art. 122 or.pod. przez zaniechanie działań mających na celu wyjaśnienie stanu faktycznego, - naruszenie art. 210§4 or.pod. przez to, że organ podatkowy nie przedstawił uzasadnienia prawnego decyzji oraz nie zbadał i nie przeanalizował stanu faktycznego, - naruszenie art.. 293 § 2 or.pod. poprzez ujawnienie zebranych w toku postępowania dokumentów, osobie nie będącej stroną postępowania. W uzasadnieniu skargi ponownie podniósł, że wnioski wyciągnięte przez organy kontroli są dowolną interpretacją stanu faktycznego, a na bazie zgromadzonego materiału dowodowego można przedstawić absolutnie odmienna ocenę stanu faktycznego. Podniósł, że firma B. miała zawarte umowy na wykonanie usług dla kontrahentów, a jak wynika z dokumentacji większość z nich została zrealizowana w pierwszym półroczu, z czego największy obrót przypadał na styczeń i luty tego roku. Pełnomocnik Skarżącej stwierdził, że niecelowe było przesłuchanie w charakterze świadka dyrektora Firmy J., gdyż przesłuchanie to nie wniosło nic nowego, a w szczególności nie wykazało, że firma B. nie wywiązała się ze swoich zobowiązań. Naruszono natomiast podczas przesłuchania tajemnicę skarbową albowiem okazano świadkowi dokumenty handlowe, które wobec treści art. 293 § 2 or.pod. nie mogły mu być udostępnione Pełnomocnik wywodzi, że wnioskowanie dokonane przez organ skarbowy jest subiektywne. I tak wskazuje, że uznano, iż prace remontowe we wrześniu 2002 r. nie zostały wykonane, albowiem firma korzystała z niezarejestrowanych pracowników, których wiarygodność budzi wątpliwości. Zdaniem pełnomocnika fakt ten nie został w ogóle w postępowaniu dowiedziony. Pełnomocnik twierdzi także, iż właściciele firm J. i O. [...] nie mogli udzielić pozytywnej odpowiedzi na pytanie, czy roboty wykazane na fakturach przez firmę M. dla B. były wykonywane przez firmę A. M., albowiem faktury takie nie mogły się znajdować w dokumentach firmy J. i O. [...]. Zdaniem pełnomocnika zupełnie bezzasadny jest zarzut nieposiadania przez firmę B. dokumentacji pracowniczej firmy M. podobnie jak protokołów odbioru, albowiem żaden przepis prawa nie nakłada tą firmę takiego obowiązku. W konkluzji pełnomocnik ponownie zarzuca, iż odnosi wrażenie, że postępowanie było prowadzone w istocie w sprawie firmy M. a jego skutkami obciążono Skarżącego. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Problem w sprawie w istocie sprowadza się do prawidłowości oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności oceny, czy cztery faktury świadczące o sprzedaży firmie B. usług przez firmę M. rzeczywiście dokumentowały dokonanie czynności. Organy podatkowe I -ej i II -ej instancji uznały, że tak nie było. Odnośnie faktury z dnia [...] stycznia 2002 r. o nr. [...] stwierdziły, że nie jest wiarygodne wyjaśnienie A.M., że montaż podłogi panelowej i wykonanie wylewki częściowo wykonała jego firma, a częściowo firma K. S. V. Dowodami przemawiającymi za takim tokiem rozumowania były zeznania K. Słowińskiego oraz zeznania świadka J. S. Wspierał argumentację organu także fakt, iż firmaB. nie posiadała ani stosownych umów zlecających wykonanie prac A. M. ani protokołów odbioru tych prac. W odniesieniu do faktur nr [...] oraz [...] organy uznały za wiarygodny dowód z zeznań świadka K. S. , natomiast w odniesieniu do faktury nr [...] uznały, że A. M. nie przedstawił dowodów potwierdzających wykonanie przez niego usług. Pełnomocnik Skarżącego stawia ogólnikowy zarzut, iż wnioski wynikające z materiału dowodowego są dowolne i w istocie można by przeprowadzić rozumowanie odwrotne. Nie przedstawia jednak ani takiego rozumowania ani nie podważa oceny poszczególnych dowodów dokonanej przez organy podatkowe. Analizując zgromadzony materiał dowodowy Sąd nie znajduje błędu logicznego w uznaniu że skoro A. M. wskazuje , iż usługi wynikające z faktur wykonał podwykonawca K. S., a ten temu zaprzecza, to można wnioskować, że firma A.M. tych usług nie wykonała. Takie rozumowanie dopuszcza zasada swobodnej oceny dowodów. Pełnomocnik Skarżącego ani nie dyskredytuje zeznań tego świadka ani nie przedstawia dowodów wskazujących na to, że prace wykonała inna firma. W odniesieniu do oceny innych dowodów, Sąd także nie znajduje w niej dowolności. Materiał dowodowy, uprawnia do postawienia tezy, że wystawione przez A. M. faktury nie dokumentowały w rzeczywistości czynności, które zostały przez jego firmę wykonane. Organy podatkowe nie rozstrzygnęły, kto czynności te wykonał, ale dokonały ustaleń prowadzących do wniosku, że nie wykonała ich firma, która wystawiła wyżej wskazane faktury. Pełnomocnik Skarżącej nadesłał do Sąd dokumenty, które miały podważyć zasadność rozstrzygnięcia. Tymczasem, w ocenie Sądu materiał ten takiej roli nie spełnia. Dołączone do akt dokumenty w postaci umów kredytowych J. M. oraz fragmentów protokołów odbioru, notatek służbowych, zamówienia i innych dotyczą roku 2001 i nie są przydatne dla rozstrzygnięcia okoliczności dotyczących 2002 r. W ocenie Sądu w toku postępowania nie zostały naruszone przepisy art. 121 i art. 122 ordynacji podatkowej. Skarżący miał prawo brać czynny udział w postępowaniu, organ informował Skarżącego o prawie zapoznania się z aktami i możliwości złożenia wyjaśnień. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut pełnomocnika, że organy podatkowe zaniechały działań mających na celu wyjaśnienie stanu faktycznego. Sąd w składzie rozstrzygającym sprawę, podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, iż mimo, że przepisy art. 122 i art. 187 ordynacji podatkowej nakłada na organy podatkowe obowiązek podejmowania wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, to nie może to oznaczać obciążenia organu podatkowego nieograniczonym obowiązkiem poszukiwania faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ( wyrok NSA z 1 czerwca 1999 r. sygn. akt III SA 5677/98 i z 6 czerwca 2000 r.) Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzono obszerny materiał w postaci zeznań świadków i (A. W. , J. S., I. B., M. C., P. S., S.W., P.O., A. L., K. M., A. M.) i dokumentów. Zebrany materiał dowodowy został oceniony zgodnie z wyrażoną w art. 191 or.pod. zasadą swobodnej oceny dowodów, z zachowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego. Twierdzenie pełnomocnika Skarżącej, iż nie ma on obowiązku przechowywania dokumentów, nawet jeśli jest prawdziwe, w istocie prowadzić może do sytuacji, w której podatnik nie jest w stanie udowodnić swoich racji. Taka sytuacja ma miejsce zwłaszcza wówczas, kiedy prawo na podatnika nakłada obowiązek wykazania istnienia faktów, które uzasadniałyby jego twierdzenia. Tak dzieje się między innymi właśnie wtedy, gdy zachodzi potrzeba wykazania związku poniesionego wydatku z przychodami firmy. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 210 § 4 or.pod. w ten sposób, że organ nie przedstawił uzasadnienia analizy stanu prawnego i faktycznego. Decyzja Dyrektora Izby Skarbowej zawiera ustalenia, co do faktów i okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zawiera także wyczerpujące uzasadnienie prawne, które Sąd podziela. Zaskarżona decyzja, wbrew zarzutowi skargi nie narusza również art. 22 u.p.d.f.. Zgodnie z art. 22 u.p.d.o.f. kosztami uzyskania przychodów są wszelkie koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów . Pojęcie kosztu podatkowego zostało wypracowane przez orzecznictwo sądowe. Tezy licznych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzą do wniosku, że kosztem uzyskania przychodu są według ustawy nie - wszelkie wydatki związane z osiągnięciem przychodu, lecz jedynie te, które poniesione zostały w celu osiągnięcia określonego przychodu, a więc w sytuacji, gdy między wydatkiem a przychodem istnieje. bezpośredni związek. Nie są kosztami uzyskania przychodów koszty wyłączone przez ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych. ( art. 23 u.p.d.f.) Organ podatkowy jest uprawniony do zbadania, czy rzeczywiście określony wydatek został poniesiony i czy może być uznany za koszt uzyskania przychodu. Dokonuje tego w oparciu o zapisy w księgach podatkowych , które rejestrują zdarzenia gospodarcze i operacje finansowe. Zasadnie Dyrektor Izby Skarbowej rozstrzygnął, iż w sytuacji, kiedy Spółka wystawia fakturę za świadczenie usług, których w istocie nie wykonała, to faktura taka nie potwierdza wynikających z niej zdarzeń gospodarczych. Zaksięgowanie takich faktur w podatkowej księdze przychodów i rozchodów, powoduje, iż zawarte w księdze zapisy nie odzwierciedlają stanu rzeczywistego i tracą walor rzetelności. Zapis taki stanowi naruszenie § 11 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 2000 r ( Dz.U. Nr 116 poz.1222 ze zm),. a zakwalifikowanie tych wydatków do kosztów uzyskania przychodów narusza art. 22 ust. 1 u.p.d.f. Jak wyżej wskazano przepis art. 22 ust.1 u.p.d.f. uzależnia możliwość zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów od rzeczywistego poniesienia wydatku i wykazania bezpośredniego związku wydatku z działalnością . Faktura, która nie odzwierciedla rzeczywistości gospodarczej tj. dokumentuje sprzedaż usługi, której nie wykonano nie może być dokumentem, który pozwala w jakikolwiek sposób weryfikować związek wydatku z przychodem podatnika. Organy podatkowe uznając księgi za nierzetelne, dokonały obliczenia podatku na podstawie art. 23 § 2 or.pod. i odstąpiły od określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania, albowiem dane wynikające z ksiąg podatkowych, uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku podstępowania, pozwoliły na określenie podstawy opodatkowania. Nawiązując do zarzutu skargi, iż w toku postępowania naruszono art. 293 or.pod. poprzez okazanie świadkowi w trakcie przesłuchania faktury wystawionej przez A. M. dla J. M. , jest niezasadny. Faktura została okazana świadkowi, który zdaniem podatnika był jedną z osób biorących udział w transakcji na którą powoływał się Skarżący w postępowaniu podatkowym. Dowód z zeznań świadka został przeprowadzony zgodnie z przepisami prawa, na okoliczność, kto wykonał prace wykazane w tej właśnie fakturze oraz rodzaj tych prac. Okazanie faktury i zadane pytanie było ściśle związane z prowadzonym postępowaniem, a zakres ujawnionej informacji nie przekroczył przedmiotu orzekania w sprawie. . Organy podatkowe wykonywały swój ustawowy obowiązek jakim było ustalenie prawdy obiektywnej w sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U Nr 130, poz. ze zm.) skargę oddalił.