II SA/Bk 185/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, asesor WSA Wojciech Stachurski (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2005 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] lutego 2005 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej S. M. kwotę 100 (stu) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2003 r. Nr [...], w której odmówił S. M. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż stosownie do treści art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), świadczenie pieniężne jest przyznawane decyzją Kierownika Urzędu na podstawie wniosku zainteresowanej osoby, zaopiniowanego przez właściwe stowarzyszenie osób poszkodowanych i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. Według organu zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie jest wystarczający do przyznania S. M. świadczenia pieniężnego, gdyż nie potwierdza jej deportacji i pobytu w okresie od kwietnia 1942r. do listopada 1944r. w W. G. koło G. Zeznający w sprawie świadek K. I. nie przedstawił dokumentów potwierdzających jego udział w zdarzeniach, a świadek S. B. potwierdził wprawdzie swoją deportację do Niemiec, ale nie do tej samej miejscowości, w której miała pracować S. M. Ponadto zapisy w karcie osobowej S. M. z początku lat 50 XX wieku jednoznacznie wskazują, że w czasie okupacji przebywała ona w miejscowości B. pow. S., a więc na terenie Polski w jej granicach z 01.09.1939r. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku S. M. wyraziła ogólnie niezadowolenie z wydanego w jej sprawie rozstrzygnięcia. Postawę Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uważa za drastycznie niezasadną. Skarżąca zarzuciła organowi, iż nie uznał zeznań świadków. Podniosła, iż w 2002 roku złożyła wniosek do Fundacji "Polsko – Niemieckie Pojednanie", potwierdzając go zeznaniami świadków i uzyskała należne jej odszkodowanie z tytułu pracy na rzecz III Rzeszy Niemieckiej. Jej zdaniem: "zapisy w kartach osobowych nie są aż tak ważne, bo je wypełniali najczęściej samoucy, ludzie niewykształceni, nie mieli wiedzy i świadomości jak je wypełniać". Na tej podstawie Skarżąca wniosła o stwierdzenie przez Sąd jej prawa do świadczenia kombatanckiego z tytułu pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy Niemieckiej na terenie Prus Wschodnich w okresie od kwietnia 1942 do listopada 1944 r. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał wyrażone w decyzji stanowisko, iż brak jest w tej sprawie wiarygodnych dokumentów, potwierdzających deportację S. M. do pracy przymusowej. W świetle dokumentu, jakim jest karta osobowa z dnia 04.03.1951 r., zeznania świadków nie są wiarygodnym dowodem w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić, bowiem zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów prawa procesowego. Naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest obowiązek podjęcia przez organ administracji wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli – art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), w dalszej części zwany w skrócie KPA. Zasadzie tej towarzyszy ciążący na organie obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego - art.77 §1 KPA. Poszukiwanie i ujawnianie dowodów oparte jest z kolei na zasadzie legalności i jawności. Dowodem w sprawie administracyjnej jest wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, o ile nie jest to sprzeczne z prawem. – art.75 §1 KPA. Trzeci, równie istotny filar dowodzenia w postępowaniu administracyjnym, stanowi zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 KPA). Ocenie podlega każdy dowód z osobna oraz wszystkie dowody we wzajemnej z sobą łączności. S. M. występując do Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych z wnioskiem o przyznanie jej prawa do świadczenia pieniężnego wyjaśniła, iż wiosną 1942 roku podczas przeprowadzonej przez Niemców obławy we wsi B. została zabrana do G., a stamtąd do leżącej w powiecie g. miejscowości W. G. (U.), gdzie przymusowo pracowała w gospodarstwie R. M. Wśród załączonych do wniosku dokumentów znalazły się oświadczenia dwóch świadków: S. B. i K. I., którzy zgodnie potwierdzili wersję S. M. Organ odmawiając świadkom wiarygodności stwierdził, iż jeden z nich (S. B.) był deportowany do Niemiec, jednak nie do tej samej miejscowości, co S. M., zaś drugi (K. I.) nie przedstawił dokumentów potwierdzających jego udział w zdarzeniach. Sąd nie negując prawa organu administracyjnego do swobodnej oceny dowodów (art. 80 KPA) zwraca jednak uwagę, że w swym oświadczeniu S. B. sam wyjaśnił, iż pracował u K. W. ze wsi M. obok M. R. ze wsi U. Znał S. M., ponieważ na co dzień się z nią widział. Niewystarczające jest zatem stwierdzenie organu, że składający to oświadczenie był deportowany do innej miejscowości. Nie wyklucza to jeszcze możliwości kontaktu S. B. z S. M. Organ administracyjny nie rozważył na przykład, czy z uwagi na odległość między tymi miejscowościami (jak wynika w odpowiedzi na skargę obie leżą w powiecie gołdapskim) twierdzenia S. B. mogą być uznane za niewiarygodne. Sąd nie znajduje również uzasadnienia dla twierdzenia organu, iż drugi świadek nie przedstawił dokumentów potwierdzających jego udział w zdarzeniach. W przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych brak jest bowiem wezwania świadka K. I. do wykazania, iż pracował on w pobliżu miejscowości, do której miała być deportowana S. M. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło ponadto odniesienia się do przedłożonego przez S. M. zawiadomienia z Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie" z dnia 20 grudnia 2002 r. Wynika z niego, iż na podstawie dokumentów znajdujących się w Fundacji S. M. jest uprawniona do otrzymania świadczenia ze środków Fundacji, przyznawanego osobom deportowanym na teren III Rzeszy w granicach sprzed 1937 r. W ustaleniach stanu faktycznego organ administracyjny oparł się przede wszystkim na dokumencie "Karta osobowa" z dnia 04 marca 1951 r., z którego wynika, iż w czasie okupacji S. M. (wówczas P.) zamieszkiwała w miejscowości B., gm. P., pow. S. Faktem jest, iż dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Domniemanie prawdziwości tego, co wynika z dokumentu urzędowego jest jednak wzruszalne. Wynikająca z dokumentu urzędowego prawda formalna nie musi bowiem w każdym przypadku odpowiadać prawdzie materialnej (obiektywnej). Stąd też przepisy nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów – art.76 §1 i 3 KPA. Na rozprawie przed Sądem S. M. podniosła, iż w przedmiotowej karcie osobowej z 1951 r. nie wskazała, iż w czasie okupacji przebywała w miejscowości U., gdyż obawiała się, że zostanie potraktowana przez ówczesne władze jak bandyta. Z tych powodów aresztowany był między innymi jej ojciec. Na etapie postępowania sądowo-administracyjnego prawdziwości tych twierdzeń nie można zweryfikować, lecz w świetle opracowań historycznych dotyczących tego okresu, nie można ich także wykluczyć (Zob. K. Skłodowski, J. Szlaszyński, Przyczynki do dziejów powojennej konspiracji na terenie powiatu suwalskiego, Dokumenty AK-AKO-WIN w zbiorach Muzeum Okręgowego w S.; a także "Udział wojska w umacnianiu władzy ludowej na S. w latach 1945-1947" (w:) Studia i materiały do dziejów S., pod red. J. Antoniewicza, Białystok 1965). Rozbieżności w zebranym w sprawie materiale dowodowym nie dają – w ocenie Sądu - podstaw do jednoznacznego stwierdzenia albo wykluczenia, że S. M. była wywieziona do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Istniejące wątpliwości Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien wyeliminować przy pomocy dostępnych organowi administracyjnemu środków dowodowych. Przede wszystkim należy wskazać, iż w przedmiotowej sprawie nie były przesłuchiwane osoby, których oświadczenia organ uznał za niewiarygodne. S. B. oraz K. I. nie składali bowiem swych oświadczeń (nazwanych jako zeznanie świadka, k – 3 i 4) przed jakimkolwiek organem administracyjnym. W przedmiotowej sprawie nie była też przesłuchiwana S. M. Zgodnie zaś z przepisem art.86 KPA, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Sąd uznając, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy art.7, a także art.77 §1 cyt. ustawy Kodeks Postępowania Administracyjnego, na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Przeprowadzając ponownie postępowanie organ administracyjny podejmie niezbędne kroki w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne zostały powołane do kontroli legalności działalności administracji publicznej- art. 3 §1 ustawy cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Nie są one organami trzeciej instancji, a zatem nie mogą zastępować organów administracyjnych w sprawach z zakresu administracji publicznej. W konsekwencji Sąd nie może zatem – jak wnosiła Skarżąca - wydać rozstrzygnięcia o stwierdzeniu jej prawa do świadczenia pieniężnego.