I OSK 1369/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie Wojciech Chróścielewski NSA Marek Stojanowski Protokolant Iwona Sadownik po rozpoznaniu w dniu 12 września 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 lipca 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 398/04 w sprawie ze skargi E. R. - K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną Postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r., Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu, na podstawie art. 134 k.p.a. oraz art. 81 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 71, poz. 802 ze zm.), stwierdził, że wniosek E. R.-K. z dnia 16 maja 2003 r. zatytułowany "odwołanie" o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej został wniesiony z uchybieniem terminu. W uzasadnieniu postanowienia podano, że zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej w wypadku wydania decyzji o zwolnieniu ze służby funkcjonariusza celnego, funkcjonariusz celny może, w terminie 14 dni, złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów, decyzja Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 r., wobec nieobecności adresata w miejscu zamieszkania została awizowana przez pocztę w dniu 5 grudnia 2002 r., a stosowne zawiadomienie dla adresata o złożeniu pisma na poczcie na okres 7 dni umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej (adnotacja odręczna doręczyciela i odcisk pieczątki na "zpo" i kopercie). Tak więc zgodnie z art. 44 k.p.a. należy przyjąć, że decyzja została doręczona adresatowi w ostatnim dniu tego okresu, czyli 12 grudnia 2002 r. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zatytułowany "odwołanie" z dnia 16 maja 2003 r. E. R.-K. został nadany w Urzędzie Pocztowym w J. w dniu 20 maja 2003 r., a więc z uchybieniem 14-dniowego terminu przewidzianego do jego złożenia. E. R.-K. wniosła skargę do sądu administracyjnego, zarzucając naruszenie art. 134 k.p.a. przez uznanie, że wniosek został złożony z uchybieniem terminu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 8 lipca 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 398/04, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. R.-K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu stwierdził, że wniosek E. R.-K. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej został wniesiony z uchybieniem terminu. Organ uznał, że doręczenie jej przedmiotowej decyzji nastąpiło z dniem 12 grudnia 2002 r., więc termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął w dniu 27 grudnia 2002 r. Tymczasem wniosek został złożony w dniu 20 maja 2003 r. Dyrektor Izby Celnej przyjął, że doręczenie decyzji nastąpiło w trybie art. 44 k.p.a. Skarżąca w skardze podniosła, że od początku grudnia 2002 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, a od 16 grudnia 2002 r. do 3 marca 2003 r. na leczeniu szpitalnym. W okresie choroby przebywała u ojca w J., a okoliczność ta znana była organowi. Skarżąca poinformowała o tym fakcie pracodawcę, podając mu aktualne miejsce pobytu, a potwierdza tę okoliczność fakt doręczenia jej w tym miejscu pisma z 14 lutego 2003 r. Podczas rozprawy sądowej skarżąca podała, że na zwolnieniu lekarskim przebywała od miesiąca lipca 2002 r. Od połowy sierpnia 2002 r. przebywała w miejscu zamieszkiwania swojego ojca w J., przy ul. [...]. Informację o nowym miejscu zamieszkania do Izby Celnej w Przemyślu przekazał jej ojciec. Zrobił to przed wydaniem decyzji o jej zwolnieniu. Z akt administracyjnych sprawy, w stanie w jakim zostały one przekazane Sądowi, wynika, że pierwszą czynnością dokonaną przez organ było wydanie decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia E. R.-K. ze służby. W aktach brak jest jakichkolwiek ustaleń, co do miejsca zamieszkania skarżącej. Z akt wynika, że adres, na który przesłano decyzję skarżącej (...) widniał na przedkładanych przez nią zwolnieniach lekarskich. Zgodnie z przepisem art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 71, poz. 802 ze zm.) do postępowania w sprawie wydania decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza celnego stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zasadą wynikającą z art. 42 k.p.a. jest obowiązek doręczania osobom fizycznym pism w ich mieszkaniu lub w miejscu pracy. Przepis ten posługując się określeniem "mieszkanie" ma na myśli miejsce, gdzie osoba fizyczna faktycznie zamieszkuje. Okoliczność ta musi być każdorazowo przez organ prowadzący postępowanie ustalana. Po dokonaniu takiego ustalenia w pierwszym piśmie doręczanym stronie organ dokonuje pouczenia o obowiązku zawiadomienia go o każdej zmianie adresu. W razie zaniedbania tego obowiązku doręczenie pisma pod dotychczasowy adres ma skutek prawny. W badanej sprawie organ z naruszeniem obowiązku wynikającego z przepisu art. 7 i 77 k.p.a. nie wyjaśnił w sposób dokładny stanu faktycznego, nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie i nie rozpatrzył go w takim zakresie. Nie ustalił w żaden sposób gdzie rzeczywiście mieszkała w okresie, kiedy wydano i przesłano na adres w P. decyzję o zwolnieniu ze służby E. R.-K. Przy braku pełnego materiału dowodowego w sprawie niemożliwym jest ustosunkowanie się do jej twierdzenia, że zamieszkiwała u swojego ojca w J., przy ul. [...]. Wskazała ona nawet osobę, która przekazywała informację w tej materii organowi. Fakt ten zdaje się pośrednio potwierdzać okoliczność wysłania przez organ na adres w J. pisma z dnia 14 lutego 2003 r. i znajdujący się na tym piśmie, dokonany ołówkiem przez niepodpisaną osobę dopisek: "wysłano na adres szpitala i adres J.". Trudno jest przy braku w materiale dowodowym sprawy zweryfikować twierdzenia stron, zaprezentowane na rozprawie, co do miejsca zamieszkania skarżącej w badanym okresie. Braki w materiale dowodowym sprawy powodują konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego przedmiotowego postanowienia. Prowadząc ponownie postępowanie organ musi zebrać materiał dowodowy w kierunku ustalenia, gdzie w okresie doręczenia decyzji o zwolnieniu ze służby zamieszkiwała E. R.-K. Czy zamieszkiwała w P. przy ul. [...] (jak wynika z przedstawianych przez nią zwolnień lekarskich), czy w J., przy ul. [...] (jak wynika z jej twierdzeń). Organ dokona pełnej oceny materiału dowodowego w tym zakresie. W oparciu o poczynione ustalenia stwierdzi, czy skarżącej zaczął biec termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie jej ze służby wobec doręczenia dokonanego w trybie art. 44 k.p.a., czy też doręczenie nie nastąpiło wobec zamieszkiwania pod innym adresem. Dopiero po dokonaniu takiego ustalenia będzie mógł dokonać oceny, czy wniosek wpłynął z uchybieniem terminu do wniesienia odwołania albo, że są podstawy do rozpoznania tego wniosku. Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu wniósł od wyroku skargę kasacyjną, na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego, a to art. 44 k.p.a. w stanie obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z 11 marca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 78, poz. 682), przez błędną jego wykładnię; 2) naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 25 i art. 28 kodeksu cywilnego przez ich niezastosowanie i błędną wykładnię; 3) naruszenia art. 6 kodeksu cywilnego oraz art. 232 kodeksu postępowania cywilnego przez ich niezastosowanie; 4) naruszenia prawa procesowego, w szczególności art. 233 kodeksu postępowania cywilnego przez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów; 5) sprzeczności ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego przez uznanie za wiarygodne twierdzenie złożone na rozprawie w dniu 8 lipca 2005 r. co do miejsca zamieszkania, a tym samym art. 106 § 2 i 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na tej podstawie wnosił o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, 2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodził, że stosownie do art. 106 § 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która z przedstawionych twierdzeń wywodzi skutki prawne. Wskazanie takiego dowodu jest niezbędne z uwagi na fakt, że do dnia 29 stycznia 2003 r. skarżąca wskazywała znane z akt osobowych dotychczasowe miejsce zamieszkania, tj. P., ul. [...]. Nic nie stało na przeszkodzie wskazanie przez skarżącą adresu do korespondencji w J. Stosownie do art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której ta osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z wszystkich dowodów w sprawie wynika, że miejscem zamieszkania skarżącej jest P. przy ul. [...]. Dla ustalenia miejsca zamieszkania istotne są okoliczności faktyczne istniejące w dniu doręczania decyzji, a nie po tej dacie. Sąd naruszył art. 44 k.p.a. W stanie prawnym obowiązującym w dacie doręczenia decyzji w tym trybie, wymagane było pozostawienie w skrzynce pocztowej "awiza" o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym przez okres 7 dni. Skoro na korespondencji widnieje adnotacja dokonana przez doręczyciela o zachowaniu tych wymogów, należy przyjąć, że adnotacja ma moc dokumentu urzędowego i świadczy o skutecznym doręczeniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 44 kodeksu postępowania administracyjnego nie jest zasadny. Art. 44 kodeksu postępowania administracyjnego reguluje tryb doręczania pism w postępowaniu administracyjnym, w tym i decyzji administracyjnej. Nie reguluje treści stosunku materialnoprawnego, a jedynie jest podstawą do oceny daty nawiązania stosunku materialnoprawnego, o której przesądza doręczenie decyzji w trybie uregulowanym przepisami prawa. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 25 i 28 kodeksu cywilnego. Zasady doręczania pism w postępowaniu administracyjnym reguluje wyczerpująco kodeks postępowania administracyjnego w art. 42, nie odsyłając do przepisu kodeksu cywilnego. Dla ustalenia właściwości miejscowej znaczenie prawne ma zamieszkanie (art. 21 § 1 pkt 3 kodeksu postępowania administracyjnego). Adres do doręczeń pism w postępowaniu administracyjnym nie jest związany z miejscem zamieszkania. Strona w podaniu obowiązana jest wskazać adres do doręczeń oraz informować o każdej zmianie adresu (art. 40 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego). Wszczynając postępowanie z urzędu organ administracji publicznej obowiązany jest ustalić adres do doręczeń oraz pouczyć stronę o obowiązku poinformowania o zmianie adresu pod konsekwencjami prawnymi określonymi w art. 40 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 6 kodeksu cywilnego oraz art. 232 kodeksu postępowania cywilnego. Przepisy o ciężarze dowodu nie mają zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 106 § 2 i § 5 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 233 kodeksu postępowania cywilnego. Art. 106 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi reguluje przebieg posiedzenia sądu, do którego art. 233 kodeksu postępowania cywilnego nie stosuje się. Art. 106 § 3 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi reguluje dopuszczalność dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym i odsyła do odpowiedniego zastosowania w tym zakresie przepisów kodeksu postępowania cywilnego. W skardze kasacyjnej nie zarzucono naruszenia art. 106 § 3 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a tym samym zarzut naruszenia art. 233 jest nieusprawiedliwiony. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.