II SA/Go 5/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska - Wawrzon, Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik, Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.), Protokolant Ewa Siudek, po rozpoznaniu w dniu 06 lipca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi B.I. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby funkcjonariusza celnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, II. uchyla decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. nr [...]. Decyzją Dyrektora Izby Celnej [...] B.I. została zwolniona ze służby z dniem doręczenia niniejszej decyzji na mocy art. 25 ust. 1 pkt. 8a ustawy z dnia 24.07.1999 r. o służbie celnej (Dz. U. nr 72 poz. 802 z późniejszymi zmianami). W uzasadnieniu decyzji podano, że 5.07.1996 r. wniesiono do Sądu Rejonowego w Słubicach akt oskarżenia (V Ds. 20/95) przeciwko B. I. o czyny z art. 18 § 2 dkk w zw. z art. 80 § 1 uks, art. 94 § 1 uks w zw. z art. 5 uks, art. 25 § 1 pkt 3 uks, art. 58 dkk oraz 266 § 1 dkk w zw. z art. 58 dkk. Odwołanie od decyzji wniosła B.I.. Zarzuciła rażące naruszenie praw pracowniczych. naruszenie zasady domniemania niewinności oraz naruszenie normy lex retro non agit zawartej w art. 42 konstytucji RP. Podała, że o decyzji dowiedziała się 12 listopada 2003 r. w trakcie zwolnienia lekarskiego, a nadto, że przyczyną zwolnienia są okoliczności z 1994 r., kiedy to po raz pierwszy został skierowany akt oskarżenia do sądu. Następnie został on zwrócony Prokuraturze celem uzupełnienia. W 1996 r. ponownie wpłynął do Sądu Rejonowego w Kołobrzegu i w 2001 r. zapadł wyrok uniewinniający. Prokurator zaskarżył ten wyrok i Sąd Okręgowy w Koszalinie uchylił wyrok i przekazał sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Do dnia decyzji sprawa nie została zakończona prawomocnym wyrokiem. Wobec tego zgodnie z art. 42 ust. 3 Konstytucji wobec osoby odwołującej się działa domniemanie niewinności. Akt oskarżenia dotyczy okoliczności z 1994 r., a zwolniono odwołującą się po 10 latach po wejściu w życie noweli ustawy o służbie celnej tj. art. 25 ust. 1 pkt 8a, stąd też nie może prawo działać wstecz. Decyzją [...] r. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję . W uzasadnieniu podano, że art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o służbie celnej stwierdza kategorycznie, że wniesienie aktu oskarżenia o przestępstwo popełnione umyślnie, ścigane z oskarżenia publicznego, nakazuje Dyrektorowi Izby Celnej zwolnić funkcjonariusza celnego. któremu taki zarzut postawiono w akcie oskarżenia. Przepisem tym wyłączono zatem domniemanie niewinności. Przepis art 25 ust. 1 pkt. 8a ustawy o służbie celnej nie odnosi się do przestępstw umyślnych popełnionych przed wejściem w życie tej ustawy, natomiast odnosi się do sytuacji, w której funkcjonariusza celnego postawiono w stan oskarżenia. Skargę do Sądu wniosła B.I. zaskarżając decyzję Dyrektora Izby Celnej , zarzuciła: * naruszenie normy domniemania niewinności, zawartej w art. 42 ust. 3 Konstytucji * naruszenie generalnej normy lex retro non agit * naruszenie praw pracowniczych z kodeksu pracy i wniosła o uchylenie w całości decyzji z [...] r. jako podjętej z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu podała, że decyzję Dyrektora Izby Celnej , zwalniającą ją z pracy po 28 latach wzorowej pracy doręczono jej po wyjściu ze szpitala, gdy przebywała na zwolnieniu lekarskim. Przyczyną był akt oskarżenia z 1996 r., a przecież Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu przyjął korzystne dla skarżącej rozstrzygnięcie. Z zasady domniemania niewinności wyrażonej w konstytucji wynika, iż do czasu prawomocnego skazania nie można nikomu przypisać winy i wywodzić skutków prawnych. Odwołanie od decyzji rozpatrywał ten sam organ, który ją podejmował, co także narusza zasady prawa administracyjnego. Stosując znowelizowany przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a, dyrektor ukarał skarżącą za wykroczenie sprzed 1O lat. W odpowiedzi na skargę organ wniósł ojej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił przed rozprawą, iż prawomocnym wyrokiem z dnia 27.09.2004 r. II K 29/04 skarżącą B. I. Sąd Rejonowy w Kołobrzegu uniewinnił (k. 22 akt). Po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna, choć nie w pełni z tych powodów, o których pisze skarżąca. W szczególności Sąd zwrócił uwagę, iż decyzja z dnia 30.09.2003 r. organu l instancji została B. I. doręczona z dniem 20.10.2003 r., jako ostatniego dnia upływu 7-dniowego okresu od pozostawienia pisma w placówce pocztowej (13.10.2003 r.), wobec nie zastania jej w miejscu zamieszkania. Doręczenie nastąpiło zgodnie z treścią art. 73 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270). Stąd też wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy tej z decyzji, który B.I. złożyła 12 listopada 2003 r. (data stempla pocztowego) złożony został z uchybieniem terminu 14-dniowego, o którym mowa w art. 81 ust. 1 ustawy z 24.07.1999 r. o służbie celnej (Dz. U. Nr 72, póz. 802 z późniejszymi zmianami). Dodać należy, iż B.I. nie składała wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności prawnej, choć przytaczała okoliczności (choroba, operacja, pobyt w szpitalu), które wskazywałyby na brak jej winy przy uchybieniu terminu. Organ II instancji błędnie przyjął, iż doręczenie decyzji miało miejsce 27 października 2003 r., czemu dał wyraz w swym piśmie z tej dary (k. 3 akt administracyjnych). Nawet jeśli przyjąć, iż byłaby to właściwa data doręczenia decyzji, to złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu 12.11.2003 r. przez B. I. było po terminie. Rozpatrzono zatem odwołanie od decyzji z uchybionym terminem. Należy zaznaczyć, iż termin ten ma charakter zawity, co oznacza, że dokonanie tej czynności po jego upływie jest bezskuteczne. Obowiązkiem zatem organu II instancji było stwierdzenie niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie merytoryczne jego rozpoznanie. Mimo różnych stanowisk doktryny co do charakteru wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy większość przychyla się co do stanowiska, iż jest to środek prawny zwyczajny wymagający traktowania "pod każdym względem równoważnie z odwołaniem." I w tej mierze Sąd zgodnie z art. 81 ust 2 cytowanej ustawy o służbie celnej stosował przepisy kpa, przyjmując, iż rozpoznanie odwołania z przekroczonym terminem do jego wniesienia stanowi rażące naruszenie prawa. Tak też przyjął NSA w swojej uchwale z 12.10.1998 r. (OPS 11/98)ONSA 1999/1 poz. 4. Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Jednocześnie stosując art. 135 cytowanej ustawy Sąd zważył co następuje wobec decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję. Decyzja organu I instancji zwalniająca B. I. ze służby wydana została na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z 24.07.1999 r. o służbie celnej (Dz. U. Nr 72 póz. 802 z późniejszymi zmianami) wobec skierowania przeciwko niej aktu oskarżenia do sądu o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Zagadnieniem spornym, podnoszonym w skardze jest to. czy przedmiotowy przepis ma zastosowanie niezależnie od tego, kiedy akt oskarżenia został skierowany do sądu, czy też może stanowić podstawę do zwolnienia funkcjonariusza ze służby tylko w takiej sytuacji, gdy akt oskarżenia został skierowany do Sądu po dniu 10.08.2003 r. tj. po wejściu w życie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a. Ustawa z 23.04.2003 r. o zmianie ustawy ... o służbie celnej (Dz. U. z 2003 r., nr 120, póz. 1122) nie zawiera stanowiska ustawodawcy co do tego jak rozwiązywać problem prawa właściwego, tj. od kiedy i do jakich stanów faktycznych oraz spraw w toku nie zakończonych ostatecznie, czy prawomocnie należy stosować prawo nowe. W szczególności brak jest uregulowania intertemporalnego co do zagadnienia spornego między stronami w niniejszej sprawie. Odwołując się do ogólnej zasady obowiązywania prawa w czasie, wg której prawo obowiązuje od chwili wejścia w życie należało przyjąć, że niezależnie od tego. kiedy wniesiono akt oskarżenia do sądu, sprawa o wydalenie funkcjonariusza ze służby powinna być rozstrzygana na podstawie prawa obowiązującego w chwili wydania decyzji, a więc na podstawie znowelizowanych przepisów ustawy o służbie celnej. W dotychczasowym orzecznictwie sądowym oraz doktrynie przyjmowano zasadniczo, że "milczenie" ustawodawcy co do tego, czy i w jakim zakresie stosować prawo nowe, oznacza, iż wolą ustawodawcy było ustanowienie zasady bezpośredniego działania nowego prawa, przy czym zasada ta powinna mieć zastosowanie do tych przepisów, które zawierają jedynie formułę o ich wejściu w życie z dniem ogłoszenia, czy w innej określonej dacie (uchwała NSA z 20.10.1997 r. ONSA 1998/1/10 i powołane tam orzecznictwo). W nauce prawa przyjmuje się, że zasada bezpośredniego działania nowego prawa polega na tym, iż od chwili wejścia w życie nowych norm, należy je stosować do wszelkich zdarzeń, zarówno tych które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały wcześniej przed wejściem w życie nowych przepisów. Tak więc od wejścia w życie nowej regulacji wszyscy, których dotyczą zdarzenia danego typu traktowani są jednakowo. Wyrazem tej reguły intertemporalnej jest stanowisko zaprezentowane przez organ w rozpoznawanej sprawie. Rację ma przy tym organ Służby Celnej, że stosując znowelizowane przepisy nie naruszył zasady Iex retro non agit, która wyraża się w zakresie regulowania przez prawo zdarzeń prawnych i ich skutków zrealizowanych w czasie, gdy konkretny przepis jeszcze nie obowiązywał. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zasada bezpośredniego działania nowego prawa jest zasadniczo odmienna od techniki nadawania normom prawnym mocy wstecznej, choć często wywołuje podobne skutki. Wsteczne działanie prawa nie zachodzi bowiem wówczas, gdy następstwa zdarzeń, które nastąpiły w przeszłości, są kwalifikowane wg nowych norm, jednakże dopiero od momentu wejścia tych norm w życie. Dostrzec jednocześnie trzeba, że technika ustawodawcza sprowadzająca się do bezpośredniego działania nowego prawa nie może być nadużywana, ponieważ prawodawca może w ten sposób radykalnie zmienić, a często pogorszyć sytuację prawną zainteresowanych, przez co narusza ich zaufanie do prawa. Wypowiadając się w tych kwestiach Trybunał Konstytucyjny wskazał, że rozwiązanie konfliktu nowego prawa z interesami jednostki przez wybór zasady bezpośredniego działania prawa nowego jest dopuszczalne tylko o tyle, o ile da się wykazać wyraźny, ważny interes publiczny, zmuszający do przejścia do porządku nad interesem jednostki (por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 9/92, K 1/99, K 3/99, K 5/99). Trybunał Konstytucyjny nie odmawiając ustawodawcy racji posługiwania się zasadą bezpośredniego działania nowego prawa w określonych warunkach i w celu osiągnięcia stanu pożądanego przez ustawodawcę, wyraża jednak pogląd, że przedmiotowa zasada ma istotną wadę z punktu widzenia wymagań państwa prawnego. Jej stosowanie prowadzi bowiem do sytuacji zaskoczenia adresatów norm prawa nową sytuacją prawną, może bowiem radykalnie zmienić na niekorzyść ich dotychczasową sytuację prawną i nie daje możliwości skalkulowania zdarzeń, z którymi może się zetknąć adresat normy prawnej. Może zatem w konsekwencji podważyć zaufanie obywateli do prawa jako elementu zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 1 Konstytucji RP). Z tych względów zasada państwa prawnego wymaga, by zmiana prawa dotychczas obowiązującego, która pociąga za sobą niekorzystne skutki dla sytuacji prawnej podmiotów, dokonywana była zasadniczo z zastosowaniem techniki przepisów przejściowych (vide: orzeczenie TK z dnia 02.03.1993 r. K 9/92 OTK 1993/1/6). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należało dojść do wniosku, że wynikająca z istoty państwa prawnego zasada zaufania obywatela do państwa wymaga, by nie stosować nowo ustanowionych norm prawnych w ustawie o Służbie Celnej do zdarzenia (skierowanie aktu oskarżenia do Sądu), które miało miejsce przed wejściem w życie omawianej nowelizacji. Skoro przed nowelizacją ustawa o Służbie Celnej nie wiązała z faktem wniesienia aktu oskarżenia do Sądu żadnych skutków prawnych, to zasadnym było z punktu interesu jednostki wprowadzenie stosownych przepisów przejściowych. W ocenie Sądu wątpliwości interpretacyjne wynikające z braku właściwej regulacji intertemporalnej nie mogą pogarszać sytuacji osób, będących adresatami nowych norm prawnych. Zagadnienia intertemporalne muszą bowiem być rozwiązywane z uwzględnieniem zasad ogólnych prawa i pryncypiów konstytucyjnych. Wobec powyższego należało uznać, że decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem prawa materialnego, mającym wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270).