V SA/Wa 1733/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Jóźków 1 Sędziowie asesor WSA Michał Sowiński sędzia NSA Marzenna Zielińska (spr.) Protokolant Marianna Igielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2004 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej –Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie wraz z poprzedzającym je postanowieniem Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2004 r. Nr [...] 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz J. S. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego 3. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. V SA/Wa 1733/04 Uzasadnienie W dniu 12.11. 2003 roku Pan J. S. wysłał do Instytutu Pamięci Narodowej -Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniosek zawierający prośbę o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Termin do złożenia wspomnianego wniosku upływał 10.11. 2003 roku. W uzasadnieniu prośby o przywrócenie terminu, Pan J. S. napisał, iż nie dotrzymał 7 -dniowego terminu, ponieważ był chory, co potwierdził dołączonym zaświadczeniem lekarskim. Z zaświadczenia tego wynikało, że w dniach od 7 do 13 listopada 2003 roku Pan J. S. był niezdolny do zajęć z powodu choroby wieńcowej serca w dniach od 7 do 13 listopada 2003 roku. Nie uwzględniając wniosku o przywrócenie terminu, Prezes IPN stwierdził, że skoro choroba serca wnioskodawcy trwała dopiero od 7 listopada 2003 , to mógł on wniosek swój o ponowne rozpatrzenie sprawy wysłać w dniach 4,5 lub 6 listopada 2003, kiedy był jeszcze zdrowy i nie istniały przeszkody w wysłaniu wniosku. Zdaniem Prezesa IPN, nie wysłanie wniosku w pierwszych 3 dniach biegu terminu, świadczy o tym, że Pan J. S. nie dołożył "wszelkiej staranności aby dokonać czynności procesowej w terminie" jak tego wymaga orzeczenie NSA z 24.04. 1998 (III SA 1543/96). Nie wysłanie wniosku w pierwszych 3 dniach biegu 7-dniowego terminu jest zdaniem Prezesa IPN co najmniej "lekkim niedbalstwem" (w rozumieniu orzeczenia NSA z 13. 08. 1999 ( II SA 7432/98). Co więcej, skoro Pan J. S. będąc jeszcze na zwolnieniu, w dniu 12.11. 2003 r. mógł wysłać wniosek, to mógł go wysłać także będąc na zwolnieniu w dniach 7—10 listopada 2003 roku. W konsekwencji, zdaniem Prezesa IPN, Pan J. S. nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu jak tego wymaga art. 58 § l kpa. Prezes IPN swą argumentację wsparł orzeczeniem NSA z 13.10. 1999 r (IV SA 1656/97) wedle którego : " warunkiem dopuszczalności przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej stosownie do art. 58 § l kpa jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne oraz istniejące przez cały czas biegu terminu przewidzianego dla dokonania czynności prawnej".\ W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie ww. postanowień Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej -Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Nr [...] z dnia [...]. 04. 2004 r. oraz Nr [...] z dnia [...]. 01. 2004r. i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc w szczególności, iż trudno zgodzić się z tym, że przejawem należytej staranności jest dokonywanie czynności jedynie w pierwszych dniach biegu terminu. Taka interpretacja, jego zdaniem, prowadziłaby do absurdu. Byłaby ona uzasadniona jedynie w przypadku, gdyby strona wiedziała, że w kolejnych dniach biegu terminu nie będzie mogła dokonać czynności czyli w przedmiotowej sprawie, gdyby Pan J. S. mógł przewidzieć, że od 7 listopada 2003 roku będzie chory. Jak stwierdził, uwaga, że skoro będąc chory w dniu 12 listopada 2003 roku Pan Skwara mógł wysłać swój wniosek, to mógł go także wysłać będąc chorym w dniach 7-10 listopada 2003 roku. jest również nietrafna. Choroba wieńcowa -jak powszechnie wiadomo - miewa różne nasilenie i z faktu, że ktoś w przedostatnim dniu choroby mógł nadać list, wcale nie wynika, że mógł to również uczynić w pierwszych dniach choroby. Nawiązując do powołanego przez organ orzeczenia NSA z 13.10. 1999 roku, pełnomocnik Skarżącego stwierdził, że zawarta w nim teza, iż przeszkoda musi trwać przez cały czas biegu terminu, jeśli nie jest całkowicie nietrafna, to w każdym bądź razie jest nietrafna w odniesieniu do przedmiotowego przypadku. Ponadto pełnomocnik Skarżącego zwrócił uwagę, że przepis art. 58§ l kpa tym tylko różni się od przepisów art. 168 § l kpc czy art. 86 § l prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że werbalizuje obowiązek uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez winy strony. Istota tych przepisów jest identyczna. Warunkiem przywrócenia terminu jest brak winy strony i jej wniosek w tym przedmiocie. Nie ma żadnych racjonalnych podstaw, aby twierdzić, że taki sam przepis ma być inaczej interpretowany na gruncie procedury cywilnej, inaczej na gruncie procedury administracyjnej. Są to wszak elementy tego samego systemu prawa polskiego. Orzecznictwo powstałe na gruncie art. 168 § l kpc ma zatem zastosowanie także do art. 58§ l kpa. Orzecznictwo to jest jednoznaczne w tym względzie. " Choroba uniemożliwiająca stronie dokonanie w terminie czynności procesowej, stanowi zawsze o braku winy w uchybieniu terminu" (postanowienie SN z 11.10.1974, III CRN 223/74, LEX nr 7603). "Choroba strony osobiście działającej, jeżeli uniemożliwia stronie zachowanie terminu procesowego, z reguły stanowi okoliczność uzasadniającą przywrócenie uchybionego terminu " ( wyrok SN z 19.05. 1976, IV PRN 8/76, LEX nr 7828). ,Nie zawinione przez stronę zdarzenie, uniemożliwiające uiszczenie wpisu, choćby zaistniało dopiero w ostatnim dniu terminu musi być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą przywrócenie terminu w rozumieniu art. 168 kpc' ( postanowienie SN z 9.10. 1986, IV PZ 82/86, OSNC 1988/1/15 ). W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej -Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją zawartą w zaskarżonym postanowieniu, dodatkowo wspierając ją licznie cytowanymi poglądami doktryny i orzecznictwem NSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. 1. Art. 58 § 1 kpa stanowi, że "w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy". Tak więc z brzmienia tego przepisu wynika, że warunkiem dopuszczalności przywrócenia stronie terminu do dokonania czynności procesowej jest uprawdopodobnienie braku winy, a zatem wskazanie przez stronę na takie okoliczności, które – w sposób prawdopodobny i wiarygodny – wskazywałyby, że strona nie zawiniła, tj. nie dopuściła się winy choćby w formie niedbalstwa, lecz mimo całej staranności, rzeczywiście nie mogła dokonać czynności w terminie. Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w kontekście przytoczonego wyżej przepisu, Sąd nie podzielił podstawowej tezy organu, na której postanowienie to zostało oparte, a mianowicie tezy, jakoby nie wysłanie wniosku "w pierwszych 3 dniach biegu 7-dniowego terminu", miało świadczyć o tym, że Pan J. S. nie dołożył "wszelkiej staranności aby dokonać czynności procesowej w terminie" i dopuścił się on "co najmniej "lekkiego niedbalstwa", a w konsekwencji dowodzić jego winy w uchybieniu terminu. W tym sensie Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela też tezy zawartej w cytowanym przez organ orzeczeniu NSA z 13.10. 1999 r. (IV SA 1656/97), wedle którego warunkiem dopuszczalności przywrócenia terminu miałoby być to, aby zachodziły przeszkody niezależne od strony oraz "istniejące przez cały czas biegu terminu przewidzianego dla dokonania czynności prawnej" – o ile ten ostatni warunek miałby być odczytywany dosłownie i w oderwaniu od konkretnych okoliczności sprawy, na tle której teza ta została sformułowana. Na marginesie wypada przy tym nadmienić, że okolicznością, która zaważyła na treści ww. wyroku NSA z 13.10. 1999 r. akurat nie była ta kwestia, lecz "podniesiona przez skarżącego okoliczność, sprowadzająca się do kwestionowania treści uzasadnienia i wskazywania jego braków", która jak stwierdził w uzasadnieniu tego wyroku NSA, "...w żadnym wypadku nie może jednak zostać zakwalifikowana jako obiektywnie istniejąca przesłanka uniemożliwiająca wniesienie przez skarżącego odwołania w terminie" (wg LEX nr 47891) – z czym niewątpliwie należy się zgodzić. Natomiast, jak już wspomniano, nie można zgodzić się z taką interpretacją, która dla uprawdopodobnienia braku winy w rozumieniu art. 58 § 1 kpa i uznania dopuszczalności przywrócenia terminu, wprowadza jako warunek nie tylko "niezależne od strony przeszkody", ale to, aby były to przeszkody "istniejące przez cały czas biegu terminu przewidzianego dla dokonania czynności prawnej", gdyż interpretacja taka, w ocenie Sądu, odbiega od kodeksowego ujęcia pojęcia "terminu", a zwłaszcza od tych uregulowań kpa, które precyzują koniec ("upływ") terminu (jak np. art. 57 §1 kpa, który stanowi, że "upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu"). Z tego też względu, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podzielił pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 lipca 1999 r. sygn. akt III SA 7185/98, który stwierdził wówczas m.in., że "strona może podjąć kroki w kierunku wniesienia odwołania w dowolnym czasie w ramach... terminu do wniesienia odwołania i jest to jej prawo określone ustawowo", a przede wszystkim że "błędem jest upatrywanie w fakcie oczekiwania z wniesieniem odwołania do ostatniego dnia terminu, elementu zawinienia powstałej sytuacji, która spowodowała uchybienie terminu do wniesienia odwołania" (wg LEX nr 40455). 2. Ponadto, w ocenie Sądu, należy podzielić pogląd pełnomocnika Skarżącego, który zwrócił uwagę, iż przepis art. 58§ l kpa "tym tylko różni się od przepisów art. 168 § l kpc czy art. 86 § l prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że werbalizuje obowiązek uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez winy strony", bowiem istota tych przepisów jest identyczna. Warunkiem przywrócenia terminu jest brak winy strony i jej wniosek w tym przedmiocie. W szczególności zaś trafny jest jego pogląd, że nie ma żadnych racjonalnych podstaw, aby twierdzić, że taki sam przepis ma być inaczej interpretowany na gruncie procedury cywilnej, inaczej na gruncie procedury administracyjnej, gdyż są to elementy tego samego systemu prawa polskiego, który ma swoje źródło i oparcie w przepisach Konstytucji RP, w tym m.in. konstytucyjnych zasadach demokratycznego państwa prawnego (art. 2), legalizmu (art. 7) oraz jednolitości państwa (art. 3). Orzecznictwo powstałe na gruncie art. 168 § l kpc ma zatem odpowiednie zastosowanie także do art. 58§ l kpa, z uwzględnieniem różnic zawartych w treści każdego z tych przepisów. 3. Jeśli natomiast chodzi o podniesione przez organ w odpowiedzi na skargę "uzasadnione wątpliwości co do charakteru choroby oraz zgodności z prawdą wystawionego zaświadczenia lekarskiego", przede wszystkim należy zauważyć, że w szczególności kwestia "zgodności z prawdą wystawionego zaświadczenia lekarskiego" w ogóle nie była nawet rozważana w toku postępowania administracyjnego i organ nie podjął żadnych działań, które podważałyby wiarygodność zaświadczenia lekarskiego przedłożonego przez Pana J. S. Ponadto, fakt, że Pan J. S. w dniu 12 listopada 2003 r., w którym był niezdolny do zajęć wg zaświadczenia lekarskiego, sporządził osobiście wniosek oraz osobiście wysłał go pocztą, w równym stopniu może "budzić uzasadnione wątpliwości co do charakteru choroby oraz zgodności z prawdą wystawionego zaświadczenia lekarskiego", jak i świadczyć o "szczególnej staranności w prowadzeniu swoich spraw" oraz o "użyciu największego w danych warunkach wysiłku" . Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 135, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.