II SA/Wa 788/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Asesor WSA Janusz Walawski, , Protokolant Jakub Bennewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2005 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2005 r., którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił H. S. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku H. S., nie stwierdził możliwości pozytywnego załatwienia sprawy. Organ, uzasadniając decyzję, podał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych sprawy wynika, iż H. S. na przestrzeni 45 lat udokumentowała wprawdzie okres składkowy oraz nieskładkowy wynoszący łącznie 19 lat, 10 miesięcy i 21 dni, jednakże w dziesięcioleciu przypadającym przed datą powstania niezdolności do pracy, tj. do dnia [...] stycznia 2004 r., zamiast wymaganych 5 lat, udokumentowała jedynie 2 lata, 6 miesięcy i 10 dni. Organ wskazał, iż w ubezpieczeniu skarżącej, poza ubezpieczeniem w latach 1975-1980, 1982-1985, 1990-1993 oraz 1993-1996, podlegała ona ubezpieczeniu społecznemu w krótkich okresach, z przerwą w latach 1996-1998 r. Prezes ZUS, odmawiając skarżącej przyznania świadczenia w drodze wyjątku, uznał, iż nie zostały wykazane w sprawie szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, umożliwiające nabycie przez skarżącą tego uprawnienia. Skarżąca była bowiem do dnia [...] stycznia 2004 r. osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania zatrudnienia w celu uzyskania uprawnień do świadczenia przewidzianego przepisami ustawy emerytalnej. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi H. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca, kwestionując decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wskazała, iż jest osobą po [...], posiada [...] i potrzebuje pomocy innych osób. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie, w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Brak choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Skarżąca jest osobą całkowicie niezdolną okresowo do pracy od [...] stycznia 2004 r., co zostało stwierdzone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2004 r. Nie jest jednakże skarżąca osobą ubezpieczoną, która tylko wskutek szczególnych okoliczności nie spełniła warunków ustawowych do świadczenia rentowego. Za szczególną okoliczność uniemożliwiającą wypracowanie stażu, skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). Z dokumentacji zawartej w aktach sprawy wynika, że skarżąca na przestrzeni 45 lat życia legitymuje się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym 19 lat 10 miesięcy i 21 dni, co jest niewątpliwie znacznym okresem ubezpieczenia. W ocenianym jednakże dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, zamiast wymaganych 5 lat okresu ubezpieczenia, przypada jedynie 2 lata 6 miesięcy i 10 dni. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje zaś, aby brak zatrudnienia spowodowany był szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie, tylko nieznacznego, niedopełnienia warunków do uzyskania renty na ogólnych zasadach. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Za szczególną okoliczność nie może być bowiem uznana przerwa w zatrudnieniu trwająca od [...] lutego 2002 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do całkowitej egzystencji [...] stycznia 2004 r., zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżąca w tym okresie była osobą całkowicie zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające zatrudnienie. Wskazać należy, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2002 r., z którego wynika, iż skarżąca istotnie już w 2001 roku przebyła "[...] nieobniżającej zdolności do pracy zarobkowej jako pracownika niewykwalifikowanego", jednakże orzeczeniem tym uznana została za osobę zdolną do pracy. Okoliczność zatem incydentu [...] u skarżącej w 2001 r. nie stanowiła szczególnej okoliczności, zaistnienie której może usprawiedliwić niespełnienie warunków uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W aktach sprawy znajduje się również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2003 r., wystawione przez [...] Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], które wprawdzie nie ma charakteru wiążącego dla postępowania prowadzonego przez Prezesa ZUS w sprawie orzekania o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku, ale również z tego orzeczenia wynika, że skarżąca w 2003 r. została uznana jedynie za osobę o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i zdolna jest do wykonywania zatrudnienia w warunkach tam wskazanych. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącej, jednakże okoliczność ta sama w sobie nie ma wpływu na sposób orzekania w sprawie. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).