IV SA/Wa 788/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Anna Szymańska, Sędziowie asesor WSA Wanda Zielińska – Baran, asesor WSA Aneta Opyrchał (spr.), Protokolant Maciej Zajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2005 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania na pobyt stały 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz M. S. kwotę 350 (trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kwotę 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2004r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: K.p.a.) w związku z art. 47 ust 2 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r., nr 87, poz. 906 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] maja 2004r. o uchyleniu czynności materialno – technicznej zameldowania M. S. z dziećmi W. i K. S. na pobyt stały w lokalu nr [...], przy ul. [...] w W. Organ odwoławczy ustalił następujący stan faktyczny: Przedmiotowy lokal znajduje się w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej "B.", jego najemcą jest M. S. M. S., żona J. S. – będącego ojcem M. S. - wraz z dziećmi została w tym mieszkaniu zameldowana, jednak nigdy w nim nie zamieszkiwała. Prezydent W., po rozpatrzeniu wniosku M. S. w przedmiocie wymeldowania J. S. i M. S. wraz z dziećmi, w dniu [...] października 2003r. wydał decyzję o wymeldowaniu J. i M. S. z dziećmi z pobytu stałego z wyżej opisanego lokalu. M. S. wniosła od powyższej decyzji odwołanie. Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2003r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Wskazał, że postępowanie powinno zostać uzupełnione o przesłuchanie większej liczby świadków i prowadzone odnośnie M. S. w kierunku uchylenia czynności materialno – technicznej zameldowania. Prezydent W., po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2004r. uchylił czynność materialno – techniczną zameldowania M. S. z dziećmi W. i K. S. na pobyt stały, a drugą decyzją orzekł o wymeldowaniu J. S. z pobyty stałego ze spornego lokalu. Ponowne postępowanie jednoznacznie wykazało, że wymieniona wraz z dziećmi nigdy nie zamieszkiwała w omawianym lokalu. Potwierdzili to przesłuchani dodatkowo świadkowie, zamieszkujący w sąsiednich mieszkaniach, jak i sama odwołująca się. M. S. podała, iż po zameldowaniu nigdy nie mieszkała w przedmiotowym lokalu, ponieważ było to niemożliwe ze względu na synów jej męża, zwłaszcza M. S. Na powyższą decyzję M. S. wniosła odwołanie. Rozstrzygnięciu zarzuciła obrazę art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez niesłuszne przyjęcie, że w momencie zameldowania, nie spełniała przesłanki zamieszkiwania w lokalu. Jej zdaniem organ pierwszej instancji nie dokonał pełnego, wszechstronnego, a przede wszystkim obiektywnego wyjaśnienia przedmiotowej sprawy. Nie przesłuchał wszystkich świadków, w tym rodziców odwołującej się, których przesłuchanie pozwoliłoby na ujawnienie wszystkich okoliczności związanych z zaistniałym problemem i podjęcie prawidłowej decyzji. Nie wzięto też pod uwagę, że niezamieszkiwanie musi być wynikiem własnej, nieskrępowanej woli, musi wynikać ze świadomie podjętej decyzji. Jeżeli natomiast niezamieszkiwanie jak w jej przypadku zostało w sposób bezprawny wymuszone, nie można na nie się skutecznie powoływać w kontekście art. 47 ust. 2. Nie "pochylono się" też zupełnie nad kwestią uregulowania przez jej matkę – H. W. zadłużenia lokalu za rok 2000, sięgającego prawie 4 000 zł i opłacania czynszu. Wojewoda [...] odnosząc się do argumentów powołanych w odwołaniu stwierdził, iż nie zasługują na uwzględnienie. Z mocy przepisu art. 10 ust. 1 cytowanej ustawy osoba, która przebywa pod oznaczonym adresem dłużej niż trzy doby, jest obowiązana zameldować się na pobyt stały lub czasowy najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia przybycia. Odwołująca się sama zeznała, iż jej obecność w spornym mieszkaniu ograniczyła się tylko do jednego dnia i nocy, czego nie można uznać za zamieszkiwanie. W postępowaniu o uchylenie czynności materialno-technicznej zameldowania organ bada wyłącznie stan faktyczny istniejący w dniu dokonania powyższej czynności rejestracyjnej. W sprawie nie budzi wątpliwości fakt, iż w dacie zameldowania M. S. razem z dziećmi nie zamieszkiwała w lokalu, w którym została zameldowana, zatem czynność zameldowania odwołującej się została dokonana wadliwie. Odnośnie ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania, wyjaśnił iż kwestia ta nie ma znaczenia w sprawy, gdyż ewidencja ludności pełni funkcję wyłącznie rejestracyjną. M. S. w skardze (zatytułowanej odwołanie) wniosła o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2004r., powołując tożsame zarzuty jak w odwołaniu. Nadto podniosła, że zameldowanie może nastąpić po upływie krótszego terminu niż 3 doby, że może nastąpić także z momentem podjęcia decyzji o uznaniu danego miejsca jako miejsce stałego pobytu i zamieszkiwania, przy istnieniu oczywiście podstaw faktycznych do tej decyzji, gdy bezpośrednim następstwem zameldowania będzie natychmiastowe zamieszkiwanie. Dokonała też polemiki z orzecznictwem sądów administracyjnych ostatniego okresu co do przesłanek zameldowania. Po raz kolejny postawiła zarzut nieprzesłuchania jej rodziców, pomimo posiadania przez nich wiedzy na temat sprawy. Organ zadowolił się przesłuchaniem świadków zeznających na korzyść M. S., a nie zauważył koniecznosci przesłuchania świadków wskazanych przez skarżącą, także w kontekście zeznań M. W., która w swoich zeznaniach stwierdziła, że widziała ją kilka razy. Nie pogłębiono tej kwestii. Naruszono w ten sposób zasady ogólne postepowania administracyjnego wynikające z art. 7 i 8 K.p.a. Stwierdziła nadto, iż trudno zgodzić się z przyjętą przez organ drugiej instancji wykładnią art. 26 Kodeksu cywilnego. Jej zdaniem nie ma przeszkód prawnych, aby dziecko pozostające pod władzą rodzicielską przebywało i było zameldowane u innej osoby, dlatego J. S., mający pełnię władzy rodzicielskiej, miał prawo zameldować w spornym lokalu swoje dzieci. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wskazał, iż w dniu zameldowania skarżąca nie mieszkała w lokalu nr [...], przy ul. [...], zatem nie została spełniona przesłanka zamieszkiwania zgodnie z art. 10 ust. 1 cytowanej ustawy. Powyższe oparto o zeznania złożone przez wnioskodawcę – M. S., skarżącą, świadków: Z. i H. W. oraz kontrolę meldunkową. Organ odwoławczy dał wiarę wymienionym świadkom, ponieważ zamieszkują w tej samej nieruchomości, w której usytuowany jest sporny lokal. Natomiast H. i K. W. powoływani na świadków przez M. S. są jej rodzicami, zatem ze względu na więzy pokrewieństwa ich zeznania nie mogą być wiarygodne w sprawie. Poza tym nie mieszkają w W. i nie mogą wiedzieć czy córka zamieszkiwała przy ul. [...] w dniu dokonania czynności zameldowania. Odpierając zarzut dotyczący art. 26 Kodeksu cywilnego, organ stwierdził iż zgodnie z orzecznictwem NSA nie ma żadnych przeszkód prawnych by dziecko pozostające pod władzą rodzicielską przebywało na stałe u innej osoby i tam miało miejsce stałego pobytu, jednakże nie zwalnia to organów ewidencyjnych z obowiązku sprawdzenia czy małoletni rzeczywiście przebywa pod adresem, pod którym ma nastąpić zameldowanie i czy jego przebywanie ma charakter pobytu stałego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, uznał skargę za zasadną, albowiem decyzja ta narusza przepisy postępowania. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej rozpoznający sprawę, w efekcie wydający decyzję powinien prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa, działać na podstawie przepisów prawa, w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Powinien też mieć na względzie, iż zasady ogólne postępowania administracyjnego są integralną częścią przepisów regulujących to postępowanie i są dla niego wiążące na równi z innymi przepisami postępowania. Z zasady ogólnej prawdy obiektywnej, unormowanej w art. 7 K.p.a., której realizacji służy m.in. przepis art. 77 § 1 K.p.a., wynika iż obowiązkiem organu administracji prowadzącego postępowanie jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w tym dokonanie analizy wszystkich dowodów, mającej znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Przez materiał dowodowy należy rozumieć ogół dowodów, których zebranie jest konieczne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ustalając fakty mające znaczenie dla sprawy organ obowiązany jest również rozważyć wnioski strony. Zgodnie z zasadą ogólną czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.), stronie – według art. 78 § 1 K.p.a. - przysługuje prawo żądania przeprowadzenia dowodu. Prawu strony do żądania przeprowadzenia dowodu odpowiada obowiązek organu administracji publicznej ustosunkowania się do żądania strony, a zatem rozpatrzenia żądania i oceny, czy przedmiotem dowodu byłaby okoliczność mająca znaczenie dla sprawy oraz – w razie oceny pozytywnej – przeprowadzenie żądanego przez stronę dowodu. Natomiast w przypadku stwierdzenia, że przeprowadzenie dowodu nie ma znaczenia dla sprawy, tzn. dla ustalenia stanu faktycznego, może wniosku strony nie uwzględnić, ale obowiązany jest swoje stanowisko w tej materii uzasadnić. Owym elementarnym zasadom postępowania nie czyni zadość zaskarżona decyzja. Jak wynika z przedstawionego stanu sprawy Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2003r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując m. in. że organ pierwszej instancji wydał rozstrzygnięcie jedynie na podstawie wyjaśnień wnioskodawcy, tj. M. S. i zeznań M. S., bez przesłuchania innych świadków i przeprowadzenia środków dowodowych. W tej sytuacji organ pierwszej instancji, rozpoznając sprawę ponownie, przesłuchał dodatkowo dwóch świadków w osobach sąsiadów uczestnika na prawach strony, tj. M. S. (wnioskodawcy postępowania administracyjnego). Pominął jednak przesłuchanie rodziców skarżącej. M. S. kwestię przesłuchania rodziców w zasadzie podnosiła w całym toku postępowania, stawiając przy tym zarzut nie dokonania pełnego, wszechstronnego, a przede wszystkim obiektywnego wyjaśnienia sprawy. Jej zdaniem przesłuchanie rodziców pozwoliłoby na ujawnienie wszystkich okoliczności związanych z zaistniałym problemem i podjęcie prawidłowej decyzji. Na organie odwoławczym, rozpatrującym sprawę w trybie nadzorczym, ciążył szczególny obowiązek wnikliwej i wszechstronnej oceny zebranych dowodów, jak również ustosunkowania się do żądań skarżącej odnośnie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, w osobach jej rodziców. Tymczasem uzasadnienie rozstrzygnięcia Wojewody [...] sprowadziło się tylko do stwierdzenia, że ponowne postępowanie jednoznacznie wykazało, iż M. S. razem z dziećmi nie zamieszkiwała w omawianym lokalu. Potwierdzili to przesłuchani dodatkowo świadkowie, tj. Z.i H. W. Z powyższego wynika, iż organ odwoławczy nie dokonał oceny przeprowadzonych dowodów. Nie uzasadnił dlaczego ustalenia faktyczne oparł na powołanych dowodach, uznając je za wiarygodne i dlaczego nie przeprowadził innych dowodów. Stosownie do zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 80 K.p.a., ocenę dowodów organ obowiązany był oprzeć na przekonywujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, a tego nie uczynił. Tak samo mógł określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyna takiej oceny. Natomiast niedopuszczalnym jest – co miało miejsce w sprawie – ocenianie dowodów, wyjaśnianie dlaczego nie przeprowadzono danego dowodu, po zakończeniu postępowania administracyjnego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, na etapie udzielania odpowiedzi na skargę. Z odpowiedzi na skargę wynika, iż organ z góry założył, że zeznania rodziców skarżącej będą mieć charakter stronniczy. Tymczasem, aby dojść do takiego wniosku, najpierw winien był ów dowód przeprowadzić, dokonać jego oceny zgodnie z normami prawa procesowego, z zachowaniem określonych reguł tej oceny oraz wymogami wiedzy, doświadczenia i logiki. Dopiero, po tak dokonanej ocenie, jeżeli doszedłby do przekonania, że należy temu dowodowi odmówić wiarygodności i mocy dowodowej, obowiązany był to pisemnie uzasadnić w zaskarżonej decyzji. Przedstawione działanie organu odwoławczego oprócz naruszenia art. 7, 77, 78, 80 K.p.a. stanowi także naruszenie kolejnej z zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie zasady przekonania z art. 11 K.p.a. Największe znaczenie dla realizacji tej zasady ma właściwe uzasadnienie decyzji administracyjnej, które winno być tak zredagowane, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możności zaakceptować zasadność przesłanek, faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu, nie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Wojewoda [...] winien uwzględnić podniesienie wyżej okoliczności, w pełni stosując się do warunkujących prawidłowość postępowania administracyjnego przepisów i zasad, w szczególności zaś z poszanowaniem tychże zasad winien przeprowadzić wszystkie istotne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy dowody, dokonać prawidłowej ich oceny, znajdującej odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uwzględniając skargę na decyzję wydaną w postępowaniu odwoławczym przez Wojewodę [...] orzekł o jej uchyleniu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1) c) P.p.s.a., stając na stanowisku, że wytknięte wyżej naruszenie przepisów postępowania stanowi naruszenie mające istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach postępowania, na które złożył się wpis od skargi w wysokości 100 zł i koszty zastępstwa procesowego w kwocie 250 zł oraz o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji do chwili uprawomocnienia się wyroku, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 18.1 pkt 1) c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu oraz art. 152 P.p.s.a.