II OSK 34/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Mzyk, Sędziowie NSA Jerzy Bujko /spr./, Henryk Ożóg, Protokolant Marcin Sikorski, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 sierpnia 2005 r. sygn. akt III SA/Gl 552/04 w sprawie ze skargi E. C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach 2. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach na rzecz E. C. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w T. orzekł, że u E. C. brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli wywołanego działaniem substancji toksycznych, aerozoli drażniących – w razie stwierdzenia niewydolności narządu oddechowego – wymienionej w pozycji 4 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. Od decyzji tej E. C. wniósł odwołanie. Po rozpoznaniu tego odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniach decyzji obu instancji organy stwierdziły, że przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne wykazało, iż E. C. pracując w latach 1954-1964 w KWK "Z." w L. jako górnik przodowy pod ziemią był narażony na pył węglowy w stężeniach przekraczających normatywy higieniczne, był więc narażony na powstanie przewlekłej choroby narządu oddechowego. W toku postępowania został on dwukrotnie zbadany: w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Sosnowcu i w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu, gdzie specjaliści obu kompetentnych placówek diagnostycznych wykluczyli u niego zawodową etiologię rozpoznanego przewlekłego zapalenia oskrzeli. W uzasadnieniach tych orzeczeń lekarskich stwierdzono, że badany wnioskodawca w latach 1965, 1969, 1971 i 1973 był leczony w różnych szpitalach i już wówczas nie stwierdzono podstaw do rozpoznania jego choroby zawodowej. W opinii wydanej przez lekarzy Szpitala Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu napisano, że obecnie stwierdza się u chorego przewlekłe zapalenie oskrzeli, lecz zarówno upływ wielu lat od czasu narażenia na szkodliwe warunki pracy, w których nie stwierdzono zawodowego pochodzenia choroby, jak i wyniki przeprowadzonych obecnie w szpitalu badań i analiz danych z wywiadu i dokumentacji lekarskiej, wskazują na istotny udział czynnika infekcyjnego w etiologii choroby. Powołano się przy tym na fakt, że wobec częstego występowania przewlekłego zapalenia oskrzeli w populacji generalnej oraz braku odrębnego, swoistego obrazu choroby w przypadkach zawodowej jej etiologii ustalone zostały kryteria czasowe warunkujące rozpoznanie przewlekłego zapalenia oskrzeli jako choroby zawodowej. Zgodnie z nimi zawodowe pochodzenie takiej choroby można uznać u osób narażonych na pyły lub gazy o działaniu drażniącym w stężeniach przekraczających dopuszczalne normatywy higieniczne przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli w czasie zatrudnienia lub do 5-ciu lat od jego ustania wystąpią potwierdzone obiektywnymi badaniami objawy niewydolności układu oddechowego w postaci niewydolności oddechowej lub wentylacyjnej płuc. Ponieważ objawów takich nie stwierdzono u wnioskodawcy E. C., zespoły lekarskie badające go nie stwierdziły objawów choroby zawodowej. Kierując się tymi rozpoznaniami organy rozpoznające sprawę odmówiły stwierdzenia choroby zawodowej. Na wymienioną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach E. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Decyzji tej zarzucił naruszenie przepisu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, przez błędne uznanie, że o chorobie zawodowej decyduje okres jaki upłynął od narażenia do stwierdzenia jej objawów. Zarzucił też niewyjaśnienie sprawy i nierozważenie zebranego materiału dowodowego, skutkiem czego była błędna odmowa uznania stwierdzonej u niego choroby jako choroby zawodowej. W związku z tym skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej a także poprzedzającej ją decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania albo stwierdzenie choroby zawodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę E. C. Sąd stwierdził w uzasadnieniu wyroku, iż skarżący przez około 10 lat świadczył pracę w warunkach szkodliwych, stwarzających ryzyko powstania przewlekłej choroby zawodowej narządu oddechowego. Do stwierdzenia choroby zawodowej niezbędne jest jednak rozpoznanie schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych i stwierdzenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby i szkodliwymi warunkami pracy. Rozpoznanie choroby jako zawodowej oraz przyczyn jej powstania wymaga wiedzy specjalistycznej i zarówno organy sanitarne jak i Sąd nie mogą podważyć rozpoznania lekarskiego z punktu widzenia wiedzy lekarskiej. Sąd omówił wydane w tej sprawie orzeczenia zespołów lekarskich i podkreślił, iż oba zespoły badające skarżącego nie stwierdziły u niego choroby zawodowej. Przesądziło to o uznaniu skargi za nieuzasadnioną. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zaskarżył skargą kasacyjną E. C., reprezentowany przez adw. K. B. Wyrokowi temu zarzucił naruszenie przepisu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych przez jego błędną wykładnię, w szczególności przyjęcie, iż o kwalifikacji choroby jako zawodowej może decydować czas jej ujawnienia i okres jaki upłynął od zaprzestania wykonywania pracy narażającej na wpływ szkodliwych czynników. Skarga zarzuciła następnie naruszenie art. 135 i 145 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji i oparcie na nieprzekonywujących opiniach lekarzy, którzy pominęli szereg dokumentów wskazujących na objawy i przebieg choroby skarżącego. We wnioskach zawartych w skardze kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawowym obowiązkiem organu administracyjnego prowadzącego sprawę administracyjną jest dokładne wyjaśnienie jej stanu faktycznego, bowiem tylko do prawidłowo ustalonego stanu może być w sposób właściwy zastosowane prawo materialne. W sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej decydujące znaczenie ma dowód z opinii lekarzy zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych służy zdrowia wymienionych w § 7 ust. 1-3 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), wydających orzeczenie o istnieniu lub braku takiej choroby. Organy inspekcji sanitarnej są związane rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu lekarskim wydanym w trybie przepisów § 7 i § 8 tego rozporządzenia i nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Dokonane rozpoznanie choroby nie wyłącza jednak uprawnień tych organów do oceny wystąpienia przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej, określonych w § 1 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia (wyrok NSA z 24 lutego 1998 r. I SA 1520/97, publ. w ONSA 1998, z. 4, poz. 150). Zgodnie z przepisem § 7 ust. 4 omawianego rozporządzenia RM jednostki organizacyjne wymienione w § 7 ust. 1-3 wydają orzeczenia w sprawie choroby zawodowej na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego, dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej. Opinia lekarska ma charakter dowodu z opinii biegłego i organ prowadzący sprawę i wydający decyzję winien zadbać o to, by była ona wyczerpująca, uzasadniona i opierała się na możliwych do uzyskania dowodach, wyjaśniających istotne dla wyniku sprawy fakty. W rozpoznawanej sprawie stwierdzono u skarżącego przewlekłe zapalenie oskrzeli, które – gdy zostanie wywołane działaniem substancji toksycznych i doprowadzi do niewydolności narządu oddechowego – jest chorobą zawodową wymienioną w pkt 4 wykazu stanowiącego załącznik do wym. wyżej rozporządzenia z 18 listopada 1983 r. Stwierdzono też narażenie nieodpowiednimi warunkami pracy, w okresie około 10 lat, na powstanie choroby oskrzeli. Opinie lekarskie mimo to stwierdziły, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy i powstaniem choroby. Jednocześnie z opinii tych wynika, że jednym z głównych argumentów co do braku tego związku był znaczny upływ czasu od ustania zatrudnienia skarżącego w kopalni do stwierdzenia jego choroby, gdyż – zdaniem autorów tych opinii – choroby zawodowej wcześniej nie rozpoznano. Późniejsza z dwóch opinii wskazała na istotny udział czynnika infekcyjnego w etiologii choroby oraz brak odrębnego, swoistego obrazu choroby w przypadku jej zawodowej etiologii, wobec czego przy diagnozie stosuje się kryterium czasowego związku pomiędzy warunkami pracy i powstaniem choroby. Powyższe stwierdzenia zobowiązywały organy do szczególnie wnikliwego i dokładnego wyjaśnienia kiedy skarżący zachorował na chorobę oskrzeli, czy rzeczywiście objawy tej choroby ujawniły się dopiero po kilkudziesięciu latach od ustania zagrożenia i czy wcześniej skarżący nie cierpiał na te same dolegliwości. Sprawa w tym zakresie nie została jednak należycie wyjaśniona. E. C. twierdził w toku postępowania a następnie złożył szereg dokumentów lekarskich (m.in. karty 5 i 33 akt Sądu I instancji, k. 17-23 akt NSA) na potwierdzenie tego, że już w latach sześćdziesiątych, a więc w kilka lat po zaprzestaniu wykonywania pracy w kopalni, cierpiał na choroby oskrzeli; w związku z tym leczył się i został uznany za inwalidę niezdolnego do pracy, otrzymującego rentę. Z akt sprawy nie wynika, czy zespoły lekarskie wydające opinie zapoznały się z tymi dowodami a w treści opinii nie ustosunkowano się do faktu uzyskania przez skarżącego renty inwalidzkiej. W opiniach tych nie wypowiedziano się czy obok istotnego wpływu czynnika infekcyjnego w etiologii choroby w jakimś, mniejszym, zakresie nie decydowały też warunki pracy. Powyższych uchybień, stanowiących naruszenie art. 7 i 77 § 1 Kpa, nie dostrzegł też Sąd I instancji, oddalając skargę. Skarga kasacyjna trafnie zarzuca więc naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez oddalenie skargi. Dlatego na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.