II GSK 16/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk, Sędziowie NSA Tadeusz Cysek, Małgorzata Korycińska (spr.), Protokolant Anna Tomaka, po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej C.-F. S. P. "E." w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2005 r. sygn. akt VI SA/Wa 169/05 w sprawie ze skargi C.-F. S. P. "E." w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 sierpnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2005 r. sygn. akt VI SA/Wa 169/05, wydanym po rozpoznaniu sprawy na skutek skargi C.-F. S. P. "E." z siedzibą w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego ASPARGIN ESPEFA, oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał następujący stan faktyczny: w dniu 27 listopada 1990 r. F.S.P. "F." z siedzibą w B. zgłosiła do Urzędu Patentowego RP wniosek o rejestrację znaku towarowego słownego ASPARGIN w klasie 5 (preparaty farmaceutyczne) i Urząd Patentowy RP decyzją z dnia 8 czerwca 1992 r. dokonał rejestracji tego znaku towarowego pod nr 69698. W dniu 18 listopada 1993 r. doszło do podpisania umów licencyjnych pomiędzy F.S.P. "F." z B., a Z.C.-F. "F." z P. i C.-F. S. P. "E." z K. na używanie znaku towarowego słownego ASPARGIN. Umowy licencyjne zawarte zostały nieodpłatnie i na czas nieograniczony, po czym w dniu 30 listopada 1999 r. wprowadzono aneks do umowy dotyczącej używania znaku towarowego ASPARGIN zawarty pomiędzy F.S.P. "F." z B. i C.-F.S.P. "E." z K. W aneksie określono okres obowiązywania umowy licencyjnej od dnia 18 listopada 1993 r. do dnia 31 grudnia 2004 r. oraz wprowadzono odpłatność za licencję. W czasie obowiązywania umowy licencyjnej, bo w dniu 12 sierpnia 1999 r. C.-F.S.P. "E." z K. wystąpiła do Urzędu Patentowego RP o zarejestrowanie w klasie 5 (wyroby farmaceutyczne) znaku towarowego słowno-graficznego ASPARGIN ESPEFA (słowo ASPARGIN pisane dużymi literami w kolorze brązowym, pod nim napis ESPEFA o mniejszych wymiarach liter w kolorze czarnym, a pod tym napisem usytuowany wydłużony prostokąt w kolorze pomarańczowym). Decyzją z dnia 30 grudnia 2002 r. Urząd Patentowy RP dokonał rejestracji znaku towarowego słowno-graficznego ASPARGIN ESPEFA za nr Z-206008 na rzecz C.-F.S.P. "E." z K., zgłoszonego do rejestracji w dniu 12 sierpnia 1999 r.. W dniu 30 kwietnia 2003 r. wpłynął do Urzędu Patentowego RP wniosek pełnomocnika F.S.P. "F." z B. o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego ASPARGIN ESPEFA zarejestrowanego decyzją z dnia 30 grudnia 2002 r. na rzecz C.-F.S.P. "E." z K. Żądanie unieważnienia oparto na zarzucie naruszenie art. 8 pkt 1 i 2 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych / DZ. U. Nr 5, po. 17 z późn. zm. /, zwanej dalej ustawą o znakach towarowych. We wniosku podano, że wnioskodawca używa znaku ASPARGIN od lat 60-tych, a od dnia 27 listopada 1990 r. jako znaku towarowego, a C.-F.S.P. "E." występując w dniu 12 sierpnia 1999 r. do Urzędu Patentowego RP o rejestrację znaku towarowego ASPARGIN ESPEFA działała w złej wierze, ponieważ od dnia 18 listopada 1993 r. miała zawartą z wnioskodawcą umowę licencyjną o używanie znaku towarowego ASPARGIN. Doszło, więc do naruszenia art. 8 pkt 1 i 2 ustawy o znakach towarowych. Nadto podniesiono, że decyzja o udzieleniu rejestracji została wydana również z naruszeniem art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o znakach towarowych, gdyż znak towarowy ASPARGIN ESPEFA mógł wprowadzać przeciętnego odbiorcę w błąd, co do pochodzenia towaru. Identycznym elementem obu zarejestrowanych znaków jest słowo ASPARGIN, a w płaszczyźnie wizualnej znaki te różnią się nieznacznie. C.-F.S.P. "E." z K. w odpowiedzi na wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji wniosła o jego oddalenie wskazując na to, że znaki towarowe ASPARGIN ESPEFA i ASPARGIN różnią się kolorystyką, układem graficznym i czcionką oraz samą nazwą. Powołała się w swoim piśmie na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie oraz na to, że wnioskodawca nie wykazał jej złej woli, a o złej woli nie może świadczyć sam fakt zawarcia umowy licencyjnej między stronami. S. "E." uznała natomiast prawo wnioskodawcy do znaku towarowego ASPARGIN. W kolejnym piśmie pełnomocnik C.-F.S.P. "E." dodatkowo podniósł, że S. 11 lat przed rejestracją znaku towarowego ASPARGIN przez S. "F." posiadała zezwolenie na produkowanie tego leku wydane przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej oraz, że licencjodawca jednostronnie zerwał warunki umowy licencyjnej odnośnie nieodpłatności. Urząd Patentowy RP, po przeprowadzeniu rozprawy, decyzją z dnia 17 sierpnia 2004 r. unieważnił prawo z rejestracji znaku towarowego ASPARGIN ESPEFA , wskazując w uzasadnieniu decyzji, że zgodnie z art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej zgodność rejestracyjną należy oceniać w tym wypadku według przepisów ustawy o znakach towarowych. Oceniając na podstawie przepisów tej ustawy zasadność żądania unieważnienia organ wpierw podkreślił , że C.-F.S.P. "E." z K. występując w dniu 12 sierpnia 1999 r. o rejestrację znaku towarowego ASPARGIN ESPEFA wiedziała o zarejestrowanym na rzecz wnioskodawcy znaku towarowym ASPARGIN. Strony łączyła bowiem umowa licencyjna o używanie tego znaku towarowego. S. "E." w piśmie z dnia 20 marca 2003 r. skierowanym do wnioskodawcy poinformowała go o uzyskaniu prawa ochronnego na znak towarowy ASPARGIN ESPEFA oraz oświadczyła o jednostronnym rozwiązaniu umowy licencyjnej. Postępowanie to, w ocenie Urzędu Patentowego, mieści się w pojęciu działania uprawnionego w złej wierze, o którym mowa w art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych, a to stanowi wystarczającą podstawę do unieważnienia prawa z rejestracji. Według Urzędu Patentowego w sprawie tej nie doszło natomiast do naruszenia art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o znakach towarowych . W skardze pełnomocnicy skarżącej C.-F.S.P. "E." z K. zarzucili organowi naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego / art. 8 ust.1 ustawy o znakach towarowych /, jak i przepisów postępowania / art. 77 i art.107 § 3 k.p.a. / i domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę Sąd I instancji przyjął przede wszystkim to, że działanie skarżącej naruszało zasady współżycia społecznego, a ta okoliczność jest wystarczająca do skutecznego domagania się unieważnienia prawa ochronnego. Zgodnie, bowiem z art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych, niedopuszczalna jest rejestracja znaku, który jest sprzeczny z obowiązującym prawem lub zasadami współżycia społecznego. Zdaniem Sądu, sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, stanowiącą przesłankę niedopuszczalności zarejestrowania znaku towarowego na podstawie powołanego przepisu, należy łączyć nie tylko bezpośrednio z samym znakiem, ale również i z okolicznościami towarzyszącymi rejestracji tego znaku, jeżeli zawierają one elementy sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Do istotnego elementu towarzyszącemu rejestracji znaku towarowego Sąd zaliczył ten fakt, że sporny znak został zgłoszony do rejestracji w czasie, gdy zgłaszającego i domagającego się unieważnienia łączyła umowa licencyjna na używanie znaku słownego ASPARAGIN. Jednocześnie Sąd zauważył, że Urząd Patentowy RP nie odniósł się do powołanej we wniosku o unieważnienie podstawy unieważnienia z art. 8 pkt 2 ustawy o znakach towarowych, co spowodowało, że uzasadnienie decyzji Urzędu Patentowego dotknięte jest pewną ułomnością, która nie miała jednak wpływu na prawidłowość zawartego w niej rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu, Urząd Patentowy RP unieważniając prawo z rejestracji na podstawie art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych i nie odnosząc się do art. 8 pkt 2 tej ustawy, przesądził, aczkolwiek tego nie uzasadnił, że sporna rejestracja nie narusza art. 8 pkt 2 ustawy. Nadto Sąd nie zgodził się z uwagami zawartymi w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji dotyczącymi art. 9 ust.1 pkt 1 ustawy o znakach towarowych, ale uznał, że również i ten błąd nie miał znaczenia dla wyniku postępowania, skoro powołania podstawa unieważnienia jest prawidłowa. W skardze kasacyjnej C.-F.S.P. "E." z K., powołując się na przepis art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a., zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie 1. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; 2. przepisów postępowania; i domagała się jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca stwierdziła, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że znak towarowy ASFARGIN ESPEFA nr R-141537, do którego uprawniona jest skarżąca, jest tożsamy ze znakiem towarowym ASPARGIN nr R-69698, należącym do uczestnika postępowania. Skarżący, nie mógł działać w złej wierze, zgłaszając do ochrony znak towarowy inny niż znak towarowy nr R-69698 uczestnika postępowania. Działanie w złej wierze mogłoby mieć miejsce tylko wówczas, gdyby równocześnie z jego rejestracją naruszony został przepis art.8 pkt 2 ustawy o znakach towarowych, czyli dobra osobiste lub materialne uczestnika. Na powyższe fakty wskazywał skarżący w skardze do WSA, jednakże Sąd I instancji, podobnie jak i Urząd Patentowy RP uznał, że art. 8 pkt 1 stanowi samodzielną i wewnętrznie spójną normę prawa materialnego i pominięcie w trakcie postępowania spornego zarzutów z art.8 pkt 2 nie ma znaczenia dla sprawy. Sąd I instancji naruszył prawo materialne przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, jak również uchybił przepisom postępowania w sposób mający istotny na wynik sprawy. Skarżąca podniosła, że w uzasadnieniu wyroku, Sąd I instancji enigmatycznie odniósł się do zarzutów z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o znakach towarowych stwierdzając, że nie podziela poglądu wyrażonego przez Urząd Patentowy odnośnie interpretacji art. 9 ust. 1 pkt ustawy o znakach towarowych. W tej sytuacji, Sąd I instancji, winien skargę uwzględnić i sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia przez Urząd Patentowy RP, w trybie postępowania spornego, także pod kątem tego przepisu. Uczestnik postępowania odpowiadając na skargę kasacyjną domagał się jej oddalenia wskazując na jej bezzasadność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Podstawy skargi kasacyjnej określa z kolei art. 174 p.p.s.a.. W myśl tego przepisu skargę kasacyjną można oprzeć zarówno na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnie lub niewłaściwe zastosowanie / pkt 1 przywołanego przepisu /, jak i na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy / pkt 2 art. 174 /. Konstruując skargę kasacyjną należy jej zarzuty odnieść do zaskarżonego orzeczenia, wskazując przepisy prawa materialnego bądź procesowego, które naruszył wojewódzki sąd administracyjny stosując je niewłaściwie lub też błędnie wykładając, a nadto w sytuacji oparcia skargi kasacyjnej na drugiej z podstaw wymienionych w art. 174 ustawy procesowej należy wykazać wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy sądowoadmnistracyjnej. Naruszenie prawa może polegać także na zaniechaniu zastosowania przepisu, który w określonym stanie faktycznym powinien być zastosowany. W takim wypadku w skardze kasacyjnej należy wskazać pominięty przepis i uzasadnić, dlaczego winien on lec u podstaw kwestionowanego rozstrzygnięcia. Prawidłowe sporządzenie skargi kasacyjnej ma decydujące znaczenie dla wyniku postępowania kasacyjnego, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, biorąc jedynie pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania /art.183 § 1 ustawy procesowej /, która w tej sprawie nie występuje. Przenosząc te unormowania prawne na grunt rozpatrywanej sprawy od razu należy zauważyć, że autor skargi kasacyjnej zarzucając w jej petitum naruszenie przepisów postępowania nie wskazał ani w zarzucie, ani też w uzasadnieniu jakiegokolwiek przepisu postępowania, któremu uchybił Sąd I instancji. Przypomnieć przy tym należy, że decydując się na oparcie skargi kasacyjnej na naruszenie przepisów postępowania należy nie tylko wskazać konkretny przepis prawa procesowego, który Sąd niewłaściwie zastosował lub błędnie wyłożył, bądź pominął, ale także wskazać wpływ wytkniętego uchybienia na wynik postępowania sądowoadministracyjnego. Strona skarżąca tego nie uczyniła, co przy związaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej uniemożliwia kontrolę zaskarżonego orzeczenia pod względem zgodności z przepisami postępowania. Godzi się jedynie zauważyć, że wadliwość orzeczenia w tym zakresie autor skargi kasacyjnej upatruje w tym, że mimo, iż Sąd I instancji dostrzegł pewne wady ocenianej decyzji administracyjnej nie uchylił jej. Uszło przy tym uwadze strony skarżącej, że wytykając Urzędowi Patentowemu nie odniesienie się do wszystkich podstaw wniosku jak i błędną wykładnię art. 9 ust 1 pkt 1 ustawy o znakach towarowych Sąd I instancji uznał i wykazał, że te uchybienia nie miały wpływu na wynik sprawy administracyjnej, a Naczelny Sąd Administracyjny tę ocenę w pełni podziela z przyczyn naprowadzonych w dalszej części uzasadnienie, a odnoszących się do zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego. Przechodząc do drugiej podstawy skargi kasacyjnej, a mianowicie naruszenia przepisów prawa materialnego nie sposób nie odnotować, że również w tej części zakreślenie granic postępowania kasacyjnego jest utrudnione. Powołując się na treść art. 174 p.p.s.a. strona skarżąca podaje, że kwestionowany wyrok został wdany z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie ale nie wskazuje, jaki przepis prawa materialnego został błędnie wyłożony lub niewłaściwie zastosowany. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przywołuje się zarówno stanowiący podstawę materialnoprawną decyzji Urzędu Patentowego przepis art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych, jak i art. 8 pkt 2 i art. 9 ust.1 pkt 1 tej ustawy. Jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny prawidłowo odczytuje zamysł autora skargi kasacyjnej to przyjąć należy, że wadliwość materialnoprawną orzeczenia upatruje on w tym, że wobec sugerowanego braku podobieństwa znaku towarowe ASPARGIN ESPEFA do znaku towarowego ASPARGIN działanie w złej wierze mogłoby mieć miejsce, gdyby równocześnie z jego rejestracją naruszony został przepis art. 8 pkt 2 ustawy o znakach towarowych. Z nie dość jasnych wywodów zawartych w uzasadnieniu komentowanego pisma procesowego wynika, że zdaniem strony skarżącej unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego z przyczyn określonych w art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych dopuszczalne jest tylko w odniesieniu do znaków podobnych w rozumieniu art. 9 ust.1 pkt 1 tej ustawy, a wobec znaków "różnych" przepis art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych będzie miał zastosowanie tylko przy łącznym spełnieniu przesłanek nie tylko z punktu 1, ale także z pkt 2 tego przepisu. Inaczej rzecz ujmując, według strony skarżącej art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych nie może stanowić samodzielnej normy prawnej, a jego prawidłowe zastosowanie możliwe jest tylko w sytuacji powiązania tego przepisu z art. 8 pkt 2 bądź art. 9 ust.1 pkt 1 ustawy o znakach towarowych . Z tym poglądem nie sposób się zgodzić. W mającej zastosowanie w tej sprawie ustawie o znakach towarowych ustawodawca, w kolejnych jednostkach redakcyjnych art. 8 i art. 9, zawarł samodzielne normy prawne stanowiące wystarczającą podstawę do unieważnienia prawa z rejestracji. Pomiędzy kolejnymi zapisami tych przepisów nie zachodzi taki związek, jakiego dopatruje się w nim strona skarżąca. Każda z sytuacji określonych w następujących po sobie jednostkach redakcyjnych komentowanych przepisów stanowi wystarczającą, samodzielną i wewnętrznie spójną podstawę do unieważnienia prawa z rejestracji. Jeżeli zatem zostaną wyczerpane przesłanki niedopuszczalności rejestracji określone w którymkolwiek z punktów art. 8 czy art. 9 ustawy o znakach towarowych, to zbędnym jest ustalanie czy w sprawie występują także inne podstawy do unieważnienia prawa z rejestracji wymienione w tych przepisach, nawet wówczas gdyby takie podstawy istniały. Stąd też nie rozważenie przez uprawniony organ istnienia przesłanek z art. 8 pkt 2 ustawy o znakach towarowych, czy też nieuprawniony pogląd tego organu co do zastosowania art. 9 ust.1 pkt 2 przywołanej ustawy, jak słusznie ocenił Sąd I instancji, nie miały w sprawie znaczenia, gdyż sprzeczność rejestracji spornego znaku z zasadami współżycia społecznego, o której stanowi art.8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych, była wystarczającą przesłanką do unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego. Kontrolując zastosowanie przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną ocenianej przez Sąd I instancji decyzji, skład orzekający tego Sądu prawidłowo zrekonstruował treść normy prawnej zawartej w art. 8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych i właściwie ten przepis zastosował. Racje miał bowiem Sąd I instancji wywodząc, że sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, o której mowa w art.8 pkt 1 ustawy o znakach towarowych, należy łączyć nie tylko z samym znakiem, ale także z okolicznościami towarzyszącymi jego rejestracji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd zaprezentowany w glosie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 1989 r. I CR 236/89 / publ. PS 1992/2/106 /, w myśl, którego sprzeczność z zasadami współżycia społecznego zachodzi wówczas, gdy między uprawnionym do znaku a osobą zgłaszającą zachodzi stosunek szczególnego zaufania. Bezspornie, w ocenie Sądu, taka relacja zachodzi pomiędzy stronami umowy licencyjnej, a fakt wystąpienia w czasie jej obowiązywania przez stronę skarżącą o rejestracje znaku towarowego musi zostać oceniony jako sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Z naprowadzonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw i oddalił ją w oparciu o art. 184 p.p.s.a.