II OSK 567/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Plucińska - Filipowicz Sędzia NSA Zofia Flasińska /spr./ Sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski Protokolant Anna Jusińska po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 611/05 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 22 września 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wa 611/05) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] o wymeldowaniu A. A. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. A. w W. Organy orzekające w sprawie uznały, iż skarżąca opuściła przedmiotowy lokal w 1987 r. i zamieszkuje w miejscowości D. przy ul. P. w domu swoich rodziców. Ustaleń tych dokonano na podstawie zeznań świadków – mieszkańców budynku przy ul. A. tj. W. P., Z. R., K. K., a także zeznań M. P., którzy zgodnie twierdzili, iż w przedmiotowym lokalu zamieszkuje jedynie były mąż skarżącej R. A., ich córka A. P. oraz wnuk D. P. Zdaniem organu II instancji fakt, iż w lokalu nr 67 zamieszkują tylko te trzy osoby potwierdza również zaświadczenie ze Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej "A" w W., z którego wynika, że zarówno opłaty czynszowe, jak i opłaty za wodę uiszczane są tylko za wskazane trzy osoby. Organ odwoławczy wskazał również, że A. A. na potrzeby toczącego się postępowania zajęła średni pokój w spornym lokalu, wstawiając tam dodatkowy tapczan, o czym świadczą m. in. zdjęcia wykonane przez wnioskodawcę z dnia 4 lutego 2004 r. i z dnia 6 marca 2004 r. oraz pisma R. A. do Prokuratury Rejonowej W. W ocenie organu odwoławczego zeznania świadków wskazanych przez A. A. - I. T. i U. S. są niewiarygodne, gdyż osoby te nie mieszkają w W. przy ul. A. i bywają w przedmiotowym lokalu sporadycznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż opuszczenie miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2001r. Nr 87 poz. 960 ze zm.) musi mieć charakter trwały i dobrowolny, a jednocześnie pobyt w innym lokalu musi nosić cechy pobytu z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania i z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych. Zdaniem Sądu I instancji przyjęcie przez Wojewodę Mazowieckiego, że skarżąca zamieszkała na stałe w D. nie znajduje żadnego potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Sąd wskazał, iż wobec zasadniczych rozbieżności w zeznaniach świadków zawnioskowanych przez R. A. i świadków zgłoszonych przez skarżącą, oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na zeznaniach W. P., Zofii. R., K. K. i M. P. (który nie jest sąsiadem przedmiotowego lokalu, a bywał w nim sporadycznie) prowadzi do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż z twierdzeń skarżącej wynika, że w D. przebywa ona sporadycznie tylko w celu świadczenia pomocy schorowanej matce (poprzednio i ojcu). Wizyty skarżącej w domu rodzinnym mają miejsce 2 - 3 razy w tygodniu i składane są na przemian z dziećmi. Sąd podkreślił, że z protokołu sporządzonego z kontroli meldunkowej, wynika że skarżąca wskazała, gdzie przechowuje swoje rzeczy w lokalu nr [...] przy ul. A. w W., a obecny podczas tej czynności wnioskodawca R. A. nie kwestionował treści podawanych przez nią informacji w tym zakresie. Sąd I instancji uznał również, że organ administracji nie zdołał ustalić w sposób pewny nowego aktualnego miejsca pobytu stałego skarżącej. Z zawartej w aktach informacji z dnia 12 marca 2004 r. udzielonej przez Komisariat Policji w H. (k.38 akt administracyjnych), dotyczącej przeprowadzenia kontroli meldunkowej w miejscowości D. ul. P. nie wynika, ażeby skarżąca zamieszkiwała u swoich rodziców. Również podjęta przez organ I instancji próba przeprowadzenia dowodu z oględzin lokalu przy ul. P. w D. oraz przesłuchania sąsiadów na okoliczność zamieszkiwania skarżącej pod tym adresem zakończyła się odpowiedzią udzieloną w dniu 22 lipca 2004 r. przez inspektora ds. ewidencji ludności w Urzędzie Gminy D., stwierdzającą, że "po wezwaniu kilku świadków odmówili oni zeznawania" (k.19 i k.70 akt administracyjnych). Sąd podkreślił, że brak jest nawet informacji zawierającej dane osobowe tych świadków. Zdaniem Sądu I instancji organ w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tej sprawy nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych przesłuchania świadków, jak również zrezygnował z dowodu w formie oględzin w/w lokalu w D. W skardze kasacyjnej od tego wyroku R. A. zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2001r. Nr 87 poz. 960 ze zm.), wnosząc o jego uchylenie w całości. Zdaniem uczestnika Sąd I instancji rażąco naruszył prawo materialne, ponieważ skarżąca, która nie zamieszkuje stale w przedmiotowym lokalu nie spełnia przesłanki do zameldowania na pobyt stały określonej w art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy, zgodnie z którą zameldowanie na pobyt stały powinno nastąpić, gdy osoba zamieszkuje w lokalu i ma zamiar stałego w nim przebywania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, iż ocena zebranego materiału dowodowego pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że A. A. długotrwale przebywa w D. w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Na potrzeby toczącego się postępowania stwarza ona jednak pozory zamieszkiwania w lokalu przy ul. A. w W., co potwierdza protokół z kontroli meldunkowej w spornym lokalu i dokumenty ze Spółdzielni Budowlano -Mieszkaniowej "A" w W. Zdaniem skarżącego, szczególnie wątpliwy wydaje się fakt spania przez skarżącą w jednym pokoju z dorosłą córka A. P. i wnukiem oraz przechowywania rzeczy osobistych w przedpokoju. Wskazał on ponadto, iż A. A. sama zeznała, że wstawiła łóżko do pokoju, w którym mieszka skarżący. Odnosząc się do dokonanej przez Sąd I instancji oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, R. A. wskazał, że powołani przez niego świadkowie – w przeciwieństwie do świadków powołanych przez skarżącą – zamieszkują w budynku, w którym znajduje się sporny lokal, są bliskimi sąsiadami. Jego zdaniem, nawet pominięcie zeznań M. P. nie może dyskwalifikować zeznań pozostałych świadków. W odniesieniu do twierdzeń Sądu, dotyczących braku ustalenia przez organ aktualnego miejsca pobytu stałego skarżącej, uczestnik podniósł, iż zadaniem organu prowadzącego postępowanie w sprawie wymeldowania nie było ustalanie tego miejsca, lecz ustalenie, że pobyt skarżącej w lokalu nr [...] przy ul. A. nie nosi cech pobytu stałego i długotrwałego z wolą koncentracji spraw życiowych w tym miejscu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 z późn. zm.) - w wersji obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej decyzji - przewidziany został obowiązek osoby, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące, wymeldowania się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. W przypadku, gdy osoba taka nie dopełni tego obowiązku organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie jej wymeldowania (art. 15 ust. 2 powołanej ustawy). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z koncentracją aktywności życiowej w nowym miejscu. W wyroku z dnia 22 września 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wa 600/05, Lex 192912) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż "miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Miejscem stałego pobytu jest jednocześnie miejsce, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu od którego zameldowany stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług, opieki medycznej, itd.". W zależności od okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, oceniając zamiar danej osoby opuszczenia miejsca pobytu stałego należy brać pod uwagę nie tylko długość okresu czasu, przez jaki pozostaje ona poza tym miejscem, ale również jej zachowanie, wyrażające wolę zerwania więzi z miejscem stałego pobytu i równocześnie wyrażające wolę zamieszkania w innym miejscu oraz skoncentrowania tam swoich interesów osobistych i majątkowych. Dla oceny tego zamiaru przeważające znaczenie ma nie tyle ustalenie obecnego miejsca pobytu danej osoby, co stwierdzenie czy osoba, wobec której wszczęto postępowanie o wymeldowanie opuściła miejsce pobytu stałego dobrowolnie, jakie były powody takiego zachowania oraz ustalenie, w jaki sposób dana osoba organizuje sobie życie w nowym miejscu pobytu, co świadczyć może o zerwaniu jej więzi z poprzednim miejscem pobytu stałego. W niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż okoliczności opuszczenia przez A. A. miejsca stałego pobytu nie zostały dostatecznie wyjaśnione przez organy administracji, co stanowiło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.. Słusznie Sąd I instancji wskazał, iż wobec oczywistej rozbieżności zeznań wnioskodawcy R. A. oraz skarżącej A. A., jak również świadków powołanych przez obie strony nie jest wystarczające oparcie zaskarżonej decyzji na dowodach w postaci zeznań mieszkańców bloku przy ul. A. Również z protokołu z kontroli meldunkowej przeprowadzonej w dniu 18 marca 2004 r. nie wynika jednoznacznie, iż skarżąca opuściła przedmiotowy lokal, zwłaszcza, że podczas tej kontroli wskazywała ona miejsca w mieszkaniu, w których znajdowały się jej rzeczy osobiste. Wskazać ponadto należy, iż ustalenia co do nowego miejsca pobytu skarżącej oraz charakteru tego pobytu nie mogą mieć w przedmiotowej sprawie znaczenia decydującego, lecz mogą to być ustalenia jedynie o charakterze posiłkowym. Organ meldunkowy, oceniając czy dana osoba spełnia przesłanki do wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy ma obowiązek ustalenia jedynie faktu opuszczenia przez nią lokalu, w którym jest zameldowana na pobyt stały z zamiarem koncentracji spraw życiowych w innym miejscu, nie musi natomiast ustalać obecnego miejsca pobytu tej osoby oraz charakteru tego pobytu. Dokonanie takich ustaleń, zwłaszcza w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje jednoznacznie na fakt opuszczenia przez daną osobę miejsca stałego zameldowania w rozumieniu powołanego przepisu, a znane jest jej miejsce aktualnego pobytu, może mieć jednak znaczenie dla ustalenia zamiaru tej osoby opuszczenia miejsca pobytu stałego, a zwłaszcza dla ustalenia tego, czy opuszczenie to miało charakter dobrowolny. W niniejszej sprawie skarżąca w toku postępowania stale utrzymywała, iż w domu rodziców w D. przebywała nawet przez dłuższe okresy czasu z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorymi rodzicami, jak również z powodu niewielkiej odległości tego miejsca od miejsca prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. W tym okresie była kilkakrotnie zameldowana w lokalu przy ul. P. na pobyt czasowy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej również R. A. jednoznaczne stwierdził, iż A. A. długotrwale przebywa w D. w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny W związku z powyższym zauważyć trzeba, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 powołanej ustawy (w wersji obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji) osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 2 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. W art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy wskazano, iż za okoliczności uzasadniające zameldowanie na pobyt czasowy ponad 2 miesiące uważa się w szczególności pobyt związany wykonywaniem pracy poza miejscem pobytu stałego czy też z kształceniem się, leczeniem, wypoczynkiem lub ze względów rodzinnych. Z przepisów tych wynika, iż osoba, która przebywa w miejscu innym niż miejsce jej stałego pobytu m.in. ze względów rodzinnych czy w związku z pracą nie ma obowiązku zameldowania się w tym miejscu na pobyt stały, a tym samym nie ma obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego w miejscu, w którym na taki pobyt była zameldowana. W celu dokonania oceny zamiaru skarżącej dobrowolnego opuszczenia lokalu przy ul. A. w W. organy administracji powinny zatem ustalić, czy przebywa ona stale w miejscowości D. w lokalu przy ul. P., a jeżeli tak, to czy wskazywane przez nią przyczyny tego pobytu są zgodne z rzeczywistością i czy mogą to być przyczyny powodujące powstanie obowiązku zameldowania na pobyt czasowy dłuższy niż okres przewidziany w ustawie, czy też zachowanie skarżącej świadczy o jej woli stałego przebywania w tym miejscu i skoncentrowania tam swoich interesów majątkowych i osobistych. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.