I OSK 1355/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący NSA: Małgorzata Stahl Sędziowie NSA: Barbara Adamiak (spr.) Andrzej Jurkiewicz Protokolant Joanna Szcześniak po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 września 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 861/04 w sprawie ze skargi K. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu, decyzją z [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a, art. 81 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 3 ustawy z 24 lipca 1999 r. Służbie Celnej (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641), zwolnił K. F. ze służby celnej. Dyrektor Izby Celnej, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek K. F., decyzją z [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a, art. 81 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 3 ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641) oraz art. 138 § 1 k.p.a., utrzymał w mocy ww. decyzję z [...]. K. F. został zwolniony z pełnienia służby w Izbie Celnej w Przemyślu w związku z wystąpieniem przesłanki określonej w art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. Według art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w przypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienia przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Przemyślu pismem sygn. akt Ds.21/02/Ś, powiadomił Izbę Celną w Przemyślu o skierowaniu w dniu 30 czerwca 2004 r. do Sądu Rejonowego w Przemyślu, aktu oskarżenia skierowanego przeciwko K. F. z uwagi na zarzut popełnienia przestępstwa z art. 231 § 2 kk i art. 271 §3 kk w związku z art. 11 § 2 kk. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. F. podnosił, że nie popełnił czynu zarzucanego przez prokuraturę, a zarzuty są bezpodstawne i nieuzasadnione. Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu uznał, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Podstawą podjęcia decyzji o zwolnieniu ze służby celnej był wskazany w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. Zgodnie z jego treścią, funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w przypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Powyższy przepis jest przepisem bezwzględnie obowiązującym i ma charakter obligatoryjny, co wynika ze zwrotu "zwalnia się ze służby" a w konsekwencji nie pozostawia możliwości podjęcia przez dyrektora izby celnej innej decyzji, niż decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby celnej w przypadku zaistnienia przesłanek w nim określonych. Przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej nie miał znaczenia fakt dopuszczenia się zarzucanych mu czynów. Przywołane przepisy ustawy o Służbie Celnej nie uzależniają podjęcia decyzji w zakresie personalnym od faktu winy stwierdzonej prawomocnym wyrokiem karnym. Te zarzuty winny być podnoszone w postępowaniu prowadzonym przez właściwe organy w postępowaniu karnym. Z treści art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy wynika, że do podjęcia decyzji o zwolnieniu ze służby celnej, wystarczy sam fakt wniesienia aktu oskarżenia do sądu o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Przepis art. 61 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej stanowi, że w przypadku uniewinnienia funkcjonariusza celnego prawomocnym wyrokiem sądu lub umorzenia postępowania karnego, zwolnionemu funkcjonariuszowi celnemu przysługuje prawo wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie do służby celnej. Wspomniany wyżej art. 61 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej przewidujący prawo powrotu do służby funkcjonariuszowi celnemu zwolnionemu ze służby celnej w trybie art. 25 ust. 1 pkt 8a świadczy zatem, że zagwarantowane zostały równocześnie prawa konstytucyjne. Ponadto – jak to już wskazano wyżej – przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ma charakter normy prawnej bezwzględnie obowiązującej i nie pozostawia możliwości niepodjęcia obligatoryjnej decyzji w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej. Na podjęcie więc takiej decyzji nie mogą mieć wpływ inne okoliczności podnoszone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. K. F. wniósł od decyzji skargę do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu skargi podał, że podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. Przepis ten jest rażąco niezgodny z art. 42 ust. 3 w zw. z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Mając to na uwadze Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o stwierdzenie tej niezgodności. Sprawa ma być w najbliższym czasie rozpoznana. Dodał, że funkcję celnika pełnił od 1.08.1999 r. Pracę swoją wykonywał nienagannie. Przedmiotem aktu oskarżenia jest jedna faktura TAX FREE ze zwrotem podatku VAT w kwocie 901,64 PLN. W piśmie procesowym z dnia [...] skarżący dodał, że postanowieniem z dnia 21.12.2004 r., sygn. II K 296/04 Sąd Rejonowy w Przemyślu zwrócił sprawę oskarżonego K. F., Prokuraturze Okręgowej w Przemyślu w celu usunięcia istotnych braków postępowania przygotowawczego. Rozpatrując zażalenie na to postanowienie, Sąd Okręgowy w Krośnie, Ośrodek Zamiejscowy w Przemyślu,. postanowieniem z dnia 11.03.2005 r. sygn. VI Kz 39/05 utrzymał w mocy postanowienie Sądu I instancji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z [...] sygn. akt II SA/Rz 861/04, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej, skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że podstawą materialnoprawną wydania decyzji był przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o służbie celnej (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641). Przepis ten przewiduje zwolnienie funkcjonariusza celnego ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Konstrukcja powołanego przepisu nie pozostawia właściwemu organowi jakiejkolwiek dowolności w jego stosowaniu. Wskazuje ona na obligatoryjne zwolnienie ze służby celnika w przypadku wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne popełnienia przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że według stanu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, w Sądzie Rejonowym w Przemyślu znajdował się akt oskarżenia sporządzony przeciwko K. F. z zarzutem popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 kk i art. 271 § 3 kk w zw. z art. 11 § 2 kk. Poza sporem pozostaje, że przestępstwa, które obejmował akt oskarżenia mają charakter umyślny i są ścigane z oskarżenia publicznego. Skoro taki stan faktyczny sprawy na dzień wydania decyzji przez organ jest bezsporny, to nie można uznać, że zaskarżony akt naruszał przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o służbie celnej. Dla stwierdzenia zgodności z prawem zaskarżonej decyzji bez znaczenia pozostaje fakt późniejszego zwrotu sprawy przez Sąd Rejonowy w Przemyślu Prokuraturze Okręgowej w Przemyślu. Przyczynami, dla których sąd administracyjny uwzględniając skargę może w całości lub w części uchylić decyzję jest: - stwierdzenie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, - naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do naruszenia przepisów prawa materialnego w sprawie nie doszło, z przyczyn wskazanych w powyższej części uzasadnienia. Nie dopatrzył się Sąd naruszenia przez organ przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można też stwierdzić, że doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W sprawie na obecnym etapie postępowania i w świetle znajdującego się w aktach materiału dowodowego nie ma podstaw wymienionych w art. 145 § 1 lub art. 145a kpa do wznowienia postępowania. W szczególności nowa okoliczność, jaka ujawniła się po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie, zaistniała po ostatecznym zakończeniu sprawy przez organ administracji. Więc winy za jej nieujawnienie nie można przypisać organowi, a sam fakt nie istniał w dniu wydania decyzji, bowiem zwrot aktu oskarżenia Prokuratorowi, nastąpił po wydaniu decyzji. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu dotyczącego sprzeczności art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej z Konstytucją Sąd podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19.10.2004 r., sygn. K 1/04 orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23.04.2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej jest zgodny z art. 32 Konstytucji RP i nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. K. F. wniósł od wyroku skargę kasacyjną na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy z 24 lipca 1999 r. o służbie celnej, przy nierozważeniu tego przepisu w powiązaniu z art. 61 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, 2) naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Na tych podstawach wnosił o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, 2) o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodził, że aktualnie nie ma w sądzie żadnego aktu oskarżenia przeciwko skarżącemu K. F. Akt oskarżenia, który był podstawą jego zwolnienia ze służby, został zwrócony prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Przemyślu II Wydział Karny z 21 grudnia 2004 r. Zgodnie z art. 61 ust. 2pkt 1ustawy o Służbie Celnej, funkcjonariusza celnego przywraca się do służby na jego wniosek: "1) uniewinnienie prawomocnym wyrokiem sądu, jeżeli zwolnienie ze służby nastąpiło na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a". W sytuacji gdy akt oskarżenia został zwrócony wyrok zapaść nie może. Z tego względu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o służbie Celnej musi być rozważony w powiązaniu z art. 61 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Dalej co do drugiej podstawy skargi kasacyjnej wywodzono, że akt oskarżenia jest czynnością procesową, która jest jednym ze sposobów zakończenia postępowania przygotowawczego. Art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o służbie celnej, uznał, że akt oskarżenia jest decyzją rozstrzygającą. Decyzji tej obecnie nie ma. Z tego względu decyzja o zwolnieniu ze służby jest pozbawiona podstawy prawnej, a zatem narusza prawo. Istnieje więc podstawa z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. do wznowienia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Przemyślu wniósł o jej oddalenie, wywodząc o podstawach rozpoznania sprawy przez Sąd. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występuje żadna z enumeratywnie wyliczonych w art. 183 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 8a w związku z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) nie jest usprawiedliwiony. Sąd w zaskarżonym wyroku dokonał prawidłowej wykładni art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Celnej, który stanowi: "Funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku: wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego". Status funkcjonariusza publicznego, który de facto wykonuje zadania państwa, wymaga szczególnej regulacji, w tym zaostrzenia regulacji w zakresie właściwej, nienagannej postawy i godnego zachowania się w służbie oraz poza nią. Z tej potrzeby zapewnienia autorytetu państwa, pragmatyki służbowe normujące status prawny funkcjonariuszy służby publicznej, wprowadzają z jednej strony przywileje, z drugiej rygorystyczną regulację w zakresie obowiązków i sankcji za ich naruszenie w porównaniu z normami powszechnie obowiązującego prawa pracy. Nie jest zatem dopuszczalne przyjęcie wykładni art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Celnej z uwagi na konsekwencje dla przyszłych zdarzeń w zakresie praw funkcjonariusza celnego. W zaskarżonym wyroku Sąd zatem w pełni prawidłowo przeprowadził wykładnię art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Celnej. Regulacja prawna w art. 61 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy o Służbie Celnej nie mogła ograniczać stosowania art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy o Służbie Celnej. Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit.b powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Art. 145 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi reguluje podstawy prawne wyroku uwzględniającego skargę na decyzje administracyjną. Jedną z podstaw wyroku uwzględniającego skargę na decyzję administracyjną, wskazaną w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Według art.145 § 1 pkt 8 k.p.a. "W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli: decyzja została wydana w oparciu o inna decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione". Art. 145 § 1 i 145a § 1 k.p.a. zawiera enumeratywne wyliczenie podstaw wznowienia postępowania administracyjnego. Przy wykładni podstaw wznowienia postępowania obowiązuje zasada trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 k.p.a.), z której wynika bezwzględny zakaz wznowienia, a zatem i uchylenia decyzji na podstawach niewyliczonych w powołanych przypisach k.p.a., jak i niedopuszczalność wykładni rozszerzającej. Ma to znaczenie dla wykładni art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Przy interpretacji pojęcia decyzji należy zastosować nie pojęcie potoczne decyzji, a pojęcie prawne przyjęte w art. 104 k.p.a., który stanowi:" Organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba, że przepisy kodeksu stanowią inaczej (§1). Decyzja rozstrzyga sprawę co do jej istotny w całości lub części albo w inny sposób kończy sprawę w danej instancji". Akt oskarżenia nie jest decyzją w rozumieniu przepisów k.p.a., a zatem nie może być podstawą do stosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. W tym stanie rzeczy, skoro skarga nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Na podstawie art.207 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.