II SA/Bd 575/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędzia WSA Grażyna Malinowska - Wasik Asesor WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w dniu 1 września 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi Aleksandra N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2004r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania dyscyplinarnego 1. uchyla postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z [...] 2003r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w T. na rzecz skarżącego kwotę 50 zł (pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/Bd 575/05 UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 20 maja 2004r. sygn. II SA/Bd 154/04 oddalił skargę Aleksandra N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] 2004r. w przedmiocie wznowienia postępowania dyscyplinarnego. W wyniku skargi kasacyjnej skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2005r. sygn. OSK 1491/04 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok dotknięty był cechą nieważności albowiem w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. W tej sytuacji sprawę należało rozpatrzyć od nowa. Postanowieniem z dnia [...] 2004r. nr [...] Dyrektora Izby Celnej w T., po rozpoznaniu zażalenia Aleksandra N., utrzymał w mocy postanowienie nr [...] z dnia [...] 2003 r. oddalające wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego zakończonego orzeczeniem dyscyplinarnym nr [...] z dnia [...] 2002r. Dyrektora Izby Celnej w T. W uzasadnieniu wskazano, że orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] 2002r. Aleksander N. został wydalony ze służby funkcjonariusza celnego. Orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez organ II instancji, a skarga na to orzeczenia oddalona wyrokiem NSA Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy sygn. akt SA/Bd 519/03 z 20 marca 2003 r. Wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego oparto przepis art. 542 § 1 i 2 w związku z art. 439 § 1 pkt 10 i 11 k.p.k. Zgodnie z treścią art. 542 § 3 K.p.k. postępowanie wznawia się z urzędu tylko w razie ujawnienia się uchybień wymienionych w art. 439 § 1, przy czym wznowienie postępowania jedynie z powodów określonych w pkt 9 – 11 może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego. Powołane przez strony przesłanki wznowienia dotyczą wznowienia z urzędu, nie zaś na wniosek. Skarżący podnosi przesłanki wznowienia w postaci braku wysłuchania w postępowaniu odwoławczym obwinionego oraz jego obrońcy. Obowiązek wysłuchania skarżący wywodzi z treści art. 69 ustawy o służbie celnej, który stanowi, że orzeczenie wydaje się po wysłuchaniu rzecznika dyscyplinarnego i obwinionego oraz jego obrońcy, jeżeli został ustanowiony, a także po rozpatrzeniu innych dowodów mających znaczenie w sprawie. Art. 65-71 ustawy o służbie celnej traktuje o postępowaniu dyscyplinarnym przed organem I instancji, natomiast art. 71-74 dotyczy postępowania odwoławczego. Żaden z przepisów obejmujących postępowanie odwoławcze nie obliguje organu II instancji do wysłuchania obwinionego oraz jego obrońcy przed wydaniem orzeczenia. Orzeczenie dyscyplinarne w II instancji zostało wydane w oparciu o akta sprawy, bez konieczności ich uzupełnienia. Obwiniony i jego obrońca mieli możliwość wypowiedzieć się w dniu 25 kwietnia 2002 r.. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się uchybień proceduralnych w sprawie o sygn. SA/Bd 519/03 z dnia 20 marca 2003r. oddalając skargę na orzeczenie dyscyplinarne. W skardze na powyższe postanowienie Aleksander N. wniósł o uchylenie w całości postanowienia oddalającego wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego, ponieważ w postępowaniu odwoławczym przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] 2002r. wyznaczony obrońca nie został wysłuchany przez Dyrektora Izby Celnej w T., przez co nastąpiło naruszenie przepisu art. 69 ustawy o Służbie Celnej wyczerpując przesłankę wznowienia postępowania określone w art. 439 § 1 pkt 10 K.p.k. w związku z art. 542 § 3 K.p.k. i art. 79 ustawy o służbie celnej. Skarżący wskazał także, że w postępowaniu odwoławczym przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] 2002r. obwiniony nie został wysłuchany przez dyrektora Izby Celnej w T., czym naruszono przepis art. 69 ustawy o służbie celnej, wyczerpując przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 439 § 1 pkt 11 w związku z art. 542 § 3 K.p.k. i art. 79 ustawy o służbie celnej. W uzasadnieniu skargi wskazał, że orzeczeniem Dyrektora Urzędu Celnego w T. z dnia [...] 2002r. został wydalony ze służby. W trakcie postępowania przed organem I instancji korzystał z pomocy obrońcy wyznaczonego funkcjonariuszowi służby cywilnej. Od tego orzeczenia wniósł odwołanie. Dyrektor Izby Celnej w T. orzeczeniem z [...] 2002r. utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy. Wydanie orzeczenia nie było poprzedzone wysłuchaniem obwinionego i wyznaczonego obrońcy, przez co w postępowaniu odwoławczym nastąpiło naruszenie wskazanych wyżej przepisów. Jak wynika z art. 74 i 69 ustawy o służbie celnej także przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego w wyniku wniesionego odwołania istnieje prawny obowiązek wysłuchania obwinionego i wyznaczonego obrońcy. Obowiązek ten może się zrealizować wyłącznie poprzez powiadomienie obwinionego oraz jego obrońcy o zamiarze przeprowadzenia czynności wysłuchania. Takiego powiadomienia nie było. Zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami Kodeksu postępowania karnego, wznowienie postępowania może nastąpić w razie ujawnienia się jednego z uchybie wymienionych w art. 439 § 1 K.p.k. W ocenie skarżącego brak wysłuchania wyznaczonego obrońcy przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego jest uchybieniem uzasadniającym wznowienie postępowania określonym w art. 439 § 1 pkt 10 to jest: obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy. Brak wysłuchania obwinionego przed wydaniem orzeczenia dyscyplinarnego wyczerpuje przesłankę wznowienia postępowania określoną w pkt 11 art. 439 § 1 K.p.k.: sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonego, którego obecność była obowiązkowa. Wymienione uchybienia nie podlegają ocenie pod względem ich wpływu na treść orzeczenia, co wynika z przepisu art. 439 § 1. Skarżący nie zgadza się z poglądem, że rozdział 12 ustawy o służbie celnej dzieli się na dwie niezależne części, jedna dotycząca postępowania w I instancji, druga dotycząca postępowania odwoławczego, co prowadzi do wniosku, że art. 69 dotyczy tylko i wyłącznie postępowania przed organem I instancji. Przemawia za tym fakt, że w postępowaniu odwoławczym traciłby prawo do korzystania z pomocy obrońcy oraz przed wydaniem orzeczenia w postępowaniu odwoławczym nie byłoby obowiązku rozpatrzenia dowodów mających znaczenie dla sprawy, co jest sprzeczne z przepisem art. 7 K.p.k. w związku z art. 79 ustawy o służbie celnej. Orzeczenie dyscyplinarne wydawałby tylko organ I instancji, co jest sprzeczne z treścią art. 74 ustawy o służbie celnej. Dyrektor Izby Celnej w T. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że żaden z przepisów obejmujących postępowanie odwoławcze nie obliguje organu II instancji do wysłuchania obwinionego oraz jego obrońcy przed wydaniem orzeczenia.. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w T. nie zachodzą przesłanki określone w art. 439 § 1 pkt 10 i 11 K.p.k. uzasadniające wznowienie postępowania. Pismem z dnia 13 maja 2004r. (także taka data stempla pocztowego) skarżący podtrzymał w całości skargę z [...] 2004r. i wniósł o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] 2004r. oddalającego wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego z powodu przedawnienia postępowania dyscyplinarnego w części dotyczącej naruszenia obowiązków służbowych przy weryfikacji 3 zgłoszeń celnych o podanych numerach będących przedmiotem postępowania dyscyplinarnego, wyczerpując tym samym przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 540 § 1 pkt 2a K.p.k. w związku z art. 79 ustawy o służbie celnej. Postanowienie Prokuratury Okręgowej w G. z dnia [...] 2003r. o zmianie i uzupełnieniu zarzutów nie obejmuje 3 wskazanych zgłoszeń celnych, co powoduje, że nie ma do nich zastosowanie przepis art. 68 ust 3 ustawy o służbie celnej: "Jeżeli czyn funkcjonariusza celnego zawiera znamiona przestępstwa, przedawnienie postępowania dyscyplinarnego następuje nie wcześniej niż przedawnienie przewidziane w Kodeksie karnym dla tego przestępstwa. Jest to nowy dowód w sprawie, nieznany przedtem organowi. Brak możliwości zastosowania przepisu art. 69 ust 3 skutkuje tym, że w tej części nastąpiło przedawnienie karalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawę prawną. Kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazuje, że postępowanie w tej sprawie obarczone jest istotną wadą proceduralną. Od 1 lutego 2000r., poprzednio Naczelny Sąd Administracyjny a obecnie wojewódzkie sądy administracyjne, są właściwe w sprawach dyscyplinarnych. Procedura postępowań dyscyplinarnych zawarta jest z reguły w ustawach – pragmatykach służbowych poszczególnych grup pracowniczych. Ze względu na różnorodność sytuacji procesowych, pragmatyki służbowe regulują najbardziej zasadnicze elementy postępowania dyscyplinarnego. Co do szczegółów pragmatyki służbowe odsyłają do innych przepisów proceduralnych - do Kodeksu postępowania administracyjnego bądź do przepisów Kodeksu postępowania karnego. Ustawa z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) w rozdziale 12 reguluje odpowiedzialność dyscyplinarną funkcjonariuszy celnych. Art. 79 tej ustawy wskazuje, że w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 12 stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Rozdział 12 ustawy z 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej nie zawiera postanowień dotyczących wznowieniu postępowania dyscyplinarnego co oznacza, że w sprawie mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania karnego. Wznowienie postępowania regulowane jest w rozdziale 56, art. 540 i nast. K.p.k. Zgodnie z art. 545 § 2 K.p.k. wniosek o wznowienie postępowania, jeżeli nie pochodzi od prokuratora, powinien być sporządzony i podpisany przez adwokata albo radcę pranego. Ze względu na wyraźne odwołanie do K.p.k. w art. 79 ustawy o służbie celnej, w ocenie Sądu przepis ten ma zastanowienie odpowiednie w postępowaniu dyscyplinarnym. Tym samym wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego powinien być sporządzony i podpisany przez adwokata albo radcę prawnego. W rozpatrywanej sprawie wniosek o wznowienie postępowania został sporządzony i podpisany przez skarżącego. Uzasadnia to pogląd, że wniosek o wznowienie postępowania został wniesiony przez osobę nieuprawnioną. Organ I instancji winien zatem postąpić stosownie do treści art. 429 § 1 K.p.k. w zw. z art. 545 § 1 K.p.k. Oznacza to istotne naruszenie procedury, co uzasadnia uchylenie rozstrzygnięć obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).