II SA/Sz 72/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant Agnieszka Klimek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2005 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego nadania na własność działki siedliskowej I. u c h y l a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] w [...] z dnia [...] r. Nr [...] , II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu , III. z a s ą d z a od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz M. W. kwotę złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Powiatu w [...] decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 97 kpa, art. 1,3,4,8 i 18 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3 poz. 15) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 marca 1968r. w sprawie rent i innych świadczeń pieniężnych z tytułu przekazania nieruchomości rolnych na własność Państwa, trybu postępowania przy przejmowaniu tych nieruchomości oraz trybu wykonywania prawa pierwokupu w stosunku do budynków, jak również rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa, przejął na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne z zabudowaniami o ogólnej powierzchni [...] ha położone we wsi [...], Gmina [...], pow. [...], które stanowiło własność M. W. "Pozostawił M. W. w dożywotnym użytkowaniu lokal mieszkalny oraz pomieszczenia gospodarcze w całości. Wyznaczył w bezpłatnym dożywotnim użytkowaniu działkę gruntu o powierzchni [...] ha". Kierownik Urzędu Rejonowego w [...], decyzją Nr [...] z dnia [...] r. na podstawie art. 104 § 1 kpa, art. 118 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U. z 1991r. Nr 7, poz. 24/, art. 1 pkt 6 lit.c ustawy z dnia 20 czerwca 1992r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz.U z 1992r. Nr 58, poz. 280/ po rozpatrzeniu wniosku M. W. nadał nieodpłatnie na własność M. W. działkę zabudowaną Nr [...] o powierzchni [...] ha oraz zabudowania znajdujące się na tej działce, a także działkę niezabudowaną Nr [...] o powierzchni [...] ha, zapisane w księdze wieczystej Nr [...] Sądu Rejonowego – Wydziału Ksiąg Wieczystych w [...], stanowiące własność Skarbu Państwa – Państwowy Fundusz Ziemi, a dotychczas użytkowane przez wnioskodawczynię . Decyzja stała się ostateczna. Następnie wnioskiem z dnia [...] r. M. W. zwróciła się do Starosty Powiatu [...] o przywrócenie na własność użytkowanych jako dożywocie działek siedliskowej z budynkami nr [...] i działki rolnej nr [...]. Nadto we wniosku podniosła, że działki siedliskowej nr [...] nie przywrócono w pierwotnych granicach lecz dokonano jej podziału i wydzielono na niej tylko budynki. Burmistrz Miasta i Gminy [...], decyzją z dnia [...] r. zatwierdził z urzędu projekt podziału działki nr [...] o powierzchni [...] ha stanowiącej mienie komunalne miasta i gminy [...] położonej w miejscowości [...] Gmina [...] – obręb [...] na działki o numerach [...] – o powierzchni [...] ha, [...] o powierzchni [...] ha. Nieruchomości zapisane są w KW [...] Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Starosta [...] nadał nieodpłatnie na własność M. W. działkę niezabudowaną oznaczoną numerem ewidencyjnym ark.mapy działka nr [...] o pow. [...] ha jako uzupełnienie brakującej powierzchni [...] ha działki rencistówki, nadanej uprzednio wnioskodawczyni decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Kierownika Urzędu Rejonowego w [...]. W następstwie wniesionego odwołania przez M. W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W ocenie Kolegium wymieniona działka nie mogła być nadana na własność decyzją administracyjną w trybie art.118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż działka ta nie została uprzednio przyznana M. W. do bezpłatnego użytkowania w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu. Starosta [...], decyzją z dnia [...] r., na podstawie art. 104 kpa i art. 118 ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników odmówił nieodpłatnego nadania na własność M. W. działki siedliskowej w pierwotnych granicach tj. działki oznaczonej numerem geodezyjnym [...] w obrębie [...], Gmina [...]. Z uzasadnienia decyzji wynika, że działka Nr [...] o pow. [...] ha wchodziła w skład gospodarstwa rolnego, przejętego od M. W. – męża M. W., przez Skarb Państwa w zmiana za rentę decyzją z dnia [...] r. Organ w uzasadnianiu podniósł również, że przed wydaniem decyzji z dnia [...] r. dokonano podziału działki nr [...], o powierzchni [...] ha wydzielając działkę zabudowaną nr [...] obejmującą budynki, z których M. W. miała prawo bezpłatnie korzystać, o powierzchni ha – zgodnie z art. 118 ust.2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz działkę gruntową nr [...] o powierzchni [...] ha. Zdaniem organu uprawnienia M. W., wynikające z przepisów art. 118 ust.1 i ust.2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników dotyczące nieodpłatnego nadania własności działek zostały już zrealizowane. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podnosi, że domaga się poszerzenia działki siedliskowej do takich rozmiarów aby była działką funkcjonalną i nie utrudniała życia. Zarzuciła w odwołaniu, że wydzielona działka [...] ha nr [...] nie poprawiła funkcjonalności działki siedliskowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzją na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 118 ust.1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że na podstawie przepisu art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników osoby, którym przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu w myśl dotychczasowych przepisów, mają prawo do nieodpłatnego przekazania im na własność tej działki. Zdaniem organu przepis art. 118 wyżej cytowanej ustawy dotyczy sytuacji przewidzianej w art. 12 ustawy z dnia 29 mąja 1974 r. (a także w analogicznym przepisie art. 22 ustawy z dnia 27 października 1977 r.), a więc chodzi w nim wyłącznie o nadanie własności działki gruntu rolnego przyznanej do bezpłatnego użytkowania. Starosta [...] odmówił nadania na własność M. W. działki nr [...] o pow. [...] ha. na zasadach przewidzianych w art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W aktach sprawy brak jest dowodu, który świadczyłby, że M. W. przysługiwało kiedykolwiek użytkowanie działki [...], w rozumieniu przepisów art. 252-284 kc. i art.118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Działkę [...] M. W. użytkowała w potocznym znaczeniu tego słowa. Nie można natomiast powiedzieć, że skarżącej przysługiwało prawo użytkowania działki [...], o którym to prawie mowa w art.118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła M. W., która domaga się uchylenia decyzji organów obu instancji jako niezgodnych z prawem. Z treści skargi wynika, że domaga się nadania na własność całej działki siedliskowej nr [...], na której znajdują się budynki przez nią użytkowane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ stwierdzić należy, iż decyzja ta narusza przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Skarga zasługuje więc na uwzględnienie. Z decyzji Naczelnika Powiatu w [...] z dnia [...] r. wynika, że mężowi wnioskodawczyni pozostawiono w dożywotnim użytkowaniu lokal mieszkalny oraz pomieszczenia gospodarcze stanowiące odrębny od gruntu przedmiot własności oraz wyznaczono do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działkę gruntu o powierzchni [...] ha w zmiana za przejęcie przez Skarb Państwa gospodarstwa rolnego z zabudowaniami o ogólnej powierzchni [...] ha na podstawie art. 1, 3, 4, 8 i 18 ustawy z dnia 24 stycznia 1968r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa /Dz.U. Nr 3, poz. 15/ położonego we wsi [...], Gmina [...] pow. [...]. Z akt sprawy wynika, że w [...] r. skarżąca M. W. zwróciła się o nieodpłatne nadanie na własność budynków, działki siedliskowej i działki rencistówki. Jeszcze w [...] r. dokonano podziału działki nr [...] o powierzchni [...] ha wydzielając z niej działkę siedliskową, niezbędną do korzystania z budynków o nr [...] o powierzchni [...] ha oraz działkę gruntową nr [...] o powierzchni [...] ha. Zgodnie z brzmieniem art. 118 ust.1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników / jt. Dz.U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 ze zm./ osoba, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki, natomiast osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego państwu, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki, obejmującej budynki, w których znajdują się lokal i pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. Uprawnienia określone w tych przepisach są związane z sytuacją, której celem jest przyznanie własności działki gruntu rolnego przyznaje do bezpłatnego użytkowania oraz zwrócenie właścicielowi budynków działki gruntu ściśle związanej z tym budynkiem, a tym samym zniesienie odrębnej od gruntu własności budynków. Jeżeli chodzi o tę ostatnią kwestię, to końcowe zastrzeżenie przepisu art. 118 ust.2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wskazuje, że przedmiotem wymienionego przepisu jest działka obejmująca budynki, w których znajdują się lokal mieszkalny i pomieszczenia gospodarskie objęte prawem do bezpłatnego z nich korzystania i to o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. W rozpoznawanej sprawie Kierownik Urzędu Rejonowego w [...] decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie cytowanych przepisów art. 118 ust.1 i 2 ustawy z dnia nie 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nadał nieodpłatnie na własność M. W. działkę zabudowaną nr [...] o powierzchni [...] ha oraz zabudowania znajdujące się na tej działce, a także działkę niezabudowaną nr [...] o powierzchni [...] ha, zapisane w księdze wieczystej nr [...] Sądu Rejonowego – Wydziału Ksiąg Wieczystych w [...] stanowiące własność Skarbu Państwa – Państwowy Fundusz Ziemi, dotychczas użytkowane przez wnioskodawczynią M. W. Decyzja ta stała się ostateczna [...] r. W przepisach art. 16 § 1 kpa wyrażona został zasada stabilności decyzji ostatecznych, a także reguła, że wzruszenie decyzji może nastąpić tylko w przypadkach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Z treści wniosku skarżącej z [...] r. jak i dalszych pism procesowych oraz skargi wynika, że domaga się ona wzruszenia decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] r. w części dotyczącej powierzchni działki siedliskowej obejmującej budynki nadanej jej w trybie art. 118 ust.2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tymczasem organy obu instancji rozpoznały jej wniosek w trybie art. 118 ust.1 cytowanej ustawy, chociaż skarżąca konsekwentnie podnosi, że przydzielona na własność działka Nr [...] uniemożliwia jej należyte korzystanie z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych. Podnieść przy tym należy, że w razie wątpliwości, co do treści pisma organ powinien wezwać stronę do dokładnego określenia żądania. Kodeks postępowania administracyjnego nakłada bowiem na organy administracji publicznej obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do państwa / art. 8 kpa /. Z zasadą tą wiąże się zasada udzielania informacji, określona w art. 9 kpa, zgodnie z którą organy administracji zobowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Organ I instancji nie wyjaśnił jaka była rzeczywista wola strony. W tym stanie rzeczy wobec stwierdzonych uchybień należało orzec jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit.c, art. 152 , art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/.