I OSK 878/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędziowie NSA Krystyna Borkowska (spr.), Anna Łuczaj, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2006r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 kwietnia 2005r. sygn. akt 4 II SA/Ka 1487/03 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr. [...] w przedmiocie pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 2. przyznaje r. pr. I. U. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach) kwotę 146,40 zł (słownie: sto czterdzieści sześć złoty i czterdzieści groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] w sprawie przyznania pomocy finansowej. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Rady Miejskiej w [...] umarzającą na podstawie art. 105 § 1 kpa postępowanie w sprawie przyznania B. K. pomocy finansowej. Organ odwoławczy podzielił wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko, iż w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie było możliwym merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, co uzasadniało umorzenie prowadzonego postępowania jako bezprzedmiotowego. W złożonej do sądu skardze B. K. podniosła, że wniosek jej powinien podlegać rozpoznaniu na podstawie art. 43 ust. 3c ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej. Dodała też, że brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego spowodowany został jej złym stanem zdrowia. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach powołując się na art. 43 ust. 3 cyt. ustawy stwierdził, że możliwość wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia w ramach pomocy społecznej uwarunkowana jest uprzednim przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca mimo dwukrotnego prawidłowego zawiadomienia o terminie wywiadu środowiskowego nie była obecna w miejsce zamieszkania czym uniemożliwiła przeprowadzenie tej czynności procesowej. W tej sytuacji nie została spełniona "podstawowa przesłanka warunkująca wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia, wobec czego organ administracji prawidłowo umorzył postępowanie w oparciu o art. 105 § 1 kpa". Wprawdzie organ mógł również wydać rozstrzygnięcie odmawiające przyznania świadczenia, jednakże to rozstrzygnięcie jak i decyzja o umorzeniu postępowania są "tożsame w swoich skutkach dla skarżącej". Ustosunkowując się do nieuwzględnienia przez organ dyspozycji art. 43 ust. 3c cyt. ustawy wyjaśnił, iż przepis ten ma zastosowanie do osób z zaburzeniami psychicznymi a nie do osób uchylających się od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W złożonej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej B. K. domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sprowadzający się do uznania przez sąd, iż sprawa została w wyczerpujący sposób wyjaśniona, podczas gdy skarżąca jest osobą chorą, wymagającą wyjątkowego traktowania i z uwagi na to schorzenie nie zawsze może uczestniczyć w przeprowadzanym wywiadzie środowiskowym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano też, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej był poinformowany o chorobie skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez sąd art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy uznać za uzasadniony. Stosownie do brzmienia tego przepisu "sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną." Niezwiązanie sądu administracyjnego granicami skargi oznacza, że ma on obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem kontrolowanej decyzji nawet wówczas, gdy sformułowane w skardze zarzuty i argumenty nie są trafne. Kwestionowana w skardze decyzja może bowiem zostać przez sąd uchylona z powodu innych uchybień niż wskazano w skardze. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 105 § 1 kpa. Przepis ten zezwala organom administracji na wydanie decyzji o umorzeniu prowadzonego postępowania w sytuacji jeżeli stało się ono bezprzedmiotowe. Badając zatem legalność zaskarżonej decyzji sąd I instancji zobowiązany był skontrolować czy w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające zastosowanie wymienionego wyżej przepisu. Postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe jeżeli przestał istnieć stan faktyczny podlegający uregulowaniu przez organ administracji w oparciu o konkretny przepis. W niniejszej sprawie tego rodzaju sytuacja nie miała miejsca. Skarżąca domagała się udzielenia jej pomocy finansowej na rehabilitację, leczenie, żywność, opał i uzupełnienie dotacji mieszkaniowej, wskazując jako podstawę prawną roszczenia przepisy ustawy o pomocy społecznej. Żądania tego nie cofnęła. Skoro więc – co jest niesporne – była zainteresowana uzyskaniem decyzji merytorycznej, obowiązkiem organu było rozstrzygnąć sprawę co do istoty. Ewentualny brak podstaw do uwzględnienia żądania strony stanowi podstawę do wydania decyzji odmownej. Nie uzasadnia jednakże umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości. Umorzenie przez organ administracji postępowania, gdy istnieją podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy stanowi naruszenia tego przepisu i winno spowodować uchylenie zaskarżonej decyzji. Uwzględniając powyższe należało zarzut skargi kasacyjnej uznać za usprawiedliwiony. Już tylko ubocznie podkreślić należy, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej Państwa i celem jej jest udzielanie pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej. W złożonej do sądu administracyjnego skardze na decyzję organu odwoławczego, skarżąca podniosła, że złożony przez nią wniosek o przyznanie pomocy finansowej powinien być rozpoznany z uwzględnieniem art. 43 ust. 3c – ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Wskazany wyżej przepis wyklucza możliwość wydania decyzji odmawiającej przyznania pomocy osobom z zaburzeniami psychicznymi tylko z tego powodu, że "nie wyrażają one zgody na zbieranie o nich danych osobowych w zakresie ustalonym przepisami ustawy". Powołanie się przez skarżącą na treść ww. przepisu zdaje się wskazywać, iż ze względu na stan jej zdrowia mogą być trudności z uzyskaniem od niej wymaganych informacji i dokumentów, a także przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. W takiej sytuacji, jak w niniejszej sprawie, wobec zgłoszonych przez skarżącą informacji, należało wyjaśnić, czy skarżąca nie jest osobą, do której zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Wyjaśnienie wskazanej wyżej okoliczności pozwoli dopiero na ocenę jej postępowania i wydanie stosowanego rozstrzygnięcia. Z wymienionych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji. Na podstawie § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (...) Sąd przyznał radcy prawnemu I. Urban od Skarbu Państwa kwotę 146,40 zł, łącznie z VAT-em, z tytułu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.