II OSK 521/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Hauser Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.) Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2006r., sygn. akt IV SA/Wa 1634/05 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. przyznaje adwokatowi P. B. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o 22 % Vat tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie sygn. IV SA/Wa 1634/05 wyrokiem z dnia 25 stycznia 2006 r. oddalił skargę M. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2005 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2005 r. orzekającą o wymeldowaniu M. W. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. K. w W. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd przedstawił następujące okoliczności faktyczne i prawne: Zgodnie z art. 15 ust 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o dowodach osobistych i ewidencji ludności (Dz.U. z 2001 r. Nr 87 poz. 960 ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przesłanką wydania decyzji o wymeldowaniu M. W. było stwierdzenie przez organ opuszczenia przez niego miejsca stałego pobytu bez obowiązku wymeldowania się. Okoliczność ta została wielokrotnie potwierdzona w toku postępowania administracyjnego, co znajduje odbicie w protokołach przesłuchania świadków oraz ustaleniach policji. Sąd nie podzielił argumentacji skarżącego, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego, gdyż do tego zmusił go stan techniczny lokalu. Sąd przyznał, że stan techniczny budynku przy ul. K. jest zły, budynek jest pozbawiony aktualnie dopływu gazu a w lokalu skarżącego zaplombowano licznik pomiaru energii elektrycznej. Skarżący opuścił lokal i wraz z żoną zamieszkał u córki - E. K. przy ul. R. w W., co potwierdzają ustalenia policji. Opuszczenie lokalu nastąpiło w czasie, gdy inne osoby nadal w budynku zamieszkiwały, w tym córka skarżącego - M. S. W budynku tym, mimo złych warunków, w lokalu nr [...] nadal zamieszkują W. K. wraz z mężem. Okoliczności powyższe w ocenie Sądu świadczą o dobrowolnym opuszczeniu lokalu przez skarżącego. Niski standard lokalu zdaniem Sądu nie przesądzał o tym, że lokal nie nadawał się do dalszego zamieszkiwania zwłaszcza, że córka skarżącego nadal w nim zamieszkiwała. Jako prawidłowe Sąd ocenił stanowisko organu, że skarżący opuścił miejsce stałego pobytu i że uczynił to dobrowolnie. Oceny tej nie zmienia fakt, że w spornym lokalu sporadycznie przebywa córka skarżącego. Zameldowanie w określonym miejscu ma odzwierciedlać stan rzeczywisty. W toku postępowania administracyjnego w sposób dostateczny wyjaśniono stan faktyczny sprawy opierając się na wyczerpująco zebranym i rozpatrzonym materiale dowodowym. Ustalenia te pozwoliły przyjąć, że lokal nr [...] przy ul. K. nie jest miejscem stałego pobytu skarżącego i że lokal ten opuścił dobrowolnie. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M. W. reprezentowany przez adwokata (pełnomocnika z urzędu). Wyrokowi zarzuca naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 141 § 4 ppsa polegające na nie wzięciu pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że opuszczenie miejsca stałego pobytu było dobrowolne. Wskazując na powyższe wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W uzasadnieniu skargi wskazano, że na podstawie zebranego materiału dowodowego nie można jednoznacznie stwierdzić, że skarżący dobrowolnie i na stałe opuścił sporny lokal i że nie zamierza do niego powrócić zwłaszcza, że skarżący podejmuje działania zmierzające do przywrócenia możliwości pobytu w tym lokalu, pozostawił w nim rzeczy osobiste, regularnie płaci czynsz i inne świadczenia związane z tym lokalem. Niewywiązanie się nabywcy kamienicy ze zobowiązania przeprowadzenia do końca 2001 r. niezbędnych robót remontowych zmusiło skarżącego do opuszczenia lokalu. Jako niezrozumiałe skarżący ocenił stanowisko organu, podzielone przez Sąd, że zły stan techniczny kamienicy, w tym brak gazu i prądu elektrycznego, nie stanowi wystarczającej przeszkody zmiany lokalu na inny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie. Stosownie do art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących przesłankach: 1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie 2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc jedynie pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego uchybił Sąd, uzasadnienie ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że wytknięte naruszenia mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna jest bardzo sformalizowanym środkiem prawnym i z tego względu jest obarczona przymusem adwokacko - radcowskim (art. 175 § 1-3 ppsa). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny. Skarga kasacyjna wniesiona w przedmiotowej sprawie przez pełnomocnika skarżącego opiera się na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 ppsa tj. naruszeniu prawa procesowego. Według skarżącego Sąd dopuścił się obrazy art. 141 § 4 ppsa poprzez niewzięcie pod uwagę całokształtu materiału dowodowego w sprawie, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że M. W. dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu. Wniesiona zatem skarga odpowiada przedstawionym wymaganiom, ale zarzut w niej podniesiony nie zasługuje na uwzględnienie. Przywołany w skardze przepis art. 141 § 4 ppsa stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wbrew stanowisku skarżącego przyjęte przez Sąd ustalenie w zakresie przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest błędne i zostało oparte na całości zebranych w sprawie dowodów, które zostały prawidłowo ocenione. Przedmiotem kontroli sądu pierwszej instancji było rozstrzygnięcie organów orzekających o wymeldowaniu M. W. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. K. w W. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 r. Nr 87 poz. 960 ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolny. Oznacza to, że dana osoba nie przebywa fizycznie w określonym lokalu, a jej wolą jest koncentracja w nowym miejscu swoich spraw życiowych, w tym interesów osobistych i majątkowych. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie oświadczenia woli, ale także w sposób domniemany - poprzez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę przebywania w innym miejscu. W przedmiotowej sprawie niesporna jest okoliczność, że skarżący wraz z żoną w 2000 lub 2001 r. opuścił lokal nr [...] przy ul. K. i zamieszkał u córki E. K. przy ul. R. w W. Wynika to z zeznań większości przesłuchanych świadków, ustaleń dokonanych przez policję, a także protokołu oględzin spornego lokalu. Skarżący w zasadzie nie kwestionuje, że opuścił lokal lecz podnosi, że zmusił go do tego zły stan techniczny budynku, co według niego pozbawia opuszczenie cech dobrowolności. Sąd pierwszej instancji rozważał podniesione przez skarżącego okoliczności opuszczenia mieszkania i uznał, że opuszczenie miało charakter dobrowolny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko to należy podzielić mimo nie w pełni wyczerpującej argumentacji przytoczonej przez Sąd w uzasadnieniu wyroku. Z brakiem dobrowolności opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mamy do czynienia wówczas, gdy w wyniku z reguły bezprawnych działań osób trzecich dana osoba nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana. W takiej sytuacji w wyniku podjętych we właściwym czasie środków prawnych może nastąpić powrót do lokalu. Nie ma to zastosowania w przypadku złego stanu technicznego budynku, który jest faktem obiektywnym, wynikającym z wielu uwarunkowań, w tym często z zaniedbań jego właściciela. Taka okoliczność nie może być zaliczona do działań pozbawiających cech dobrowolności opuszczenie lokalu. Prace remontowe budynku uniemożliwiające zamieszkanie w nim mogą trwać nawet lata. Zameldowanie jest czynnością materialno - techniczną nie mającą związku z tytułem prawnym do lokalu, która ma zapewnić zgodność ewidencji ludności ze stanem faktycznym. Skoro skarżący nie przebywa w lokalu nr [...], lokal ten opuścił dobrowolnie, przebywa w innym lokalu od wielu lat, to prawidłowo sąd pierwszej instancji uznał, że rozstrzygnięcie organów o wymeldowaniu jest zgodne z prawem. Przywołane w uzasadnieniu skargi okoliczności, że przedmiotowy lokal został zbudowany ze środków żony skarżącego, że do tego lokalu otrzymała przydział od spółdzielni "S", który nie został jej odebrany nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Ustalenie uprawnień skarżącego do lokalu, ewentualne roszczenia odszkodowawcze nie mogą być przedmiotem rozważań Sądu, gdyż wykraczają poza ramy niniejszego postępowania. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.