II SA/Bk 601/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.),, asesor WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2005 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa Oddala skargę. W dniu [...] stycznia 2005 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wpłynął wniosek złożony przez panią Z. J. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w B. z dnia [...] kwietnia 1963 roku nr [...], wydanej w sprawie przejęcia na własność państwa, jako opuszczonej nieruchomości rolnej położonej na terenie wsi T., stanowiącej własność spadkobierców G. W. Po rozpoznaniu wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wydało w dniu [...] kwietnia 2005 roku decyzję nr [...], którą umorzono postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w B. z dnia [...] kwietnia 1963 roku nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, iż w sprawie tej zapadła już ostateczna decyzja Wojewody P. Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1999 roku, a druga wydana w tym samym przedmiocie decyzja byłaby zatem nieważna - art. 156 § 1 pkt. 3 kpa. Kolegium podkreśliło również, iż przepis ten dotyczy stwierdza nieważność m.in. decyzji która już poprzednio została rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Przepis ten spełnia zatem rolę gwarancyjną w stosunku do zasady trwałości decyzji administracyjnej ostatecznej, wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, rozciągając tę gwarancję na samą decyzję oraz na sprawę, którą ona załatwia. W ocenie organu zważywszy na fakt, iż istnieje tożsamość sprawy niniejszej z rozstrzygniętą w/w decyzją Wojewody (występują te same podmioty, dotyczy tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w nie zmienionym stanie faktycznym) postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Pani Z. J. wniosła o ponowne rozpoznanie jej wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w . po rozpoznaniu tego wniosku decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Podkreśliło ponadto nawiązując do zarzutów skarżącej, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] kwietnia 1963 roku było już prowadzone w 1999 roku przez Wojewodę P. na wniosek B. W. Sprawa ta została zakończona ostateczną decyzją Wojewody P. z dnia [...] sierpnia 1999 roku nr [...], którą doręczono panu W. W., pani L. K., panu B. W. oraz pani Z. J. Postępowanie zatem w tym zakresie należało umorzyć albowiem niewątpliwie w niniejszej sprawie istnieje tożsamość sprawy prowadzonej na wniosek pana B. W. Podnoszone zarzuty nie mogą być zatem ponownie przedmiotem oceny Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. skarżąca pani Z. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. W skardze zarzucono zarówno organowi odwoławczemu, jak i organowi I instancji rażące naruszenie prawa tj. niewłaściwe sporządzenie protokołu w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego, choćby z tej przyczyny iż nie wszyscy spadkobiercy byli zawiadomienie o terminie jego sporządzenia. Dlatego też w ocenie skarżącej, strony bez własnej winy nie brały udziału w postępowaniu. Ta natomiast okoliczność winna stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ponadto poinformowało, iż weryfikacji ostatecznych decyzji zawierających wady służą instytucje określone w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Eliminacja z obrotu prawnego decyzji administracyjnej obarczonej wadami kwalifikowanymi o dużym ciężarze gatunkowym może nastąpić w trybie stwierdzenia nieważności decyzji bądź wznowienia postępowania w sprawie. Różnice pomiędzy wadą decyzji uzasadniającą wznowienie postępowania i stwierdzeniem nieważności decyzji wynikają z charakteru wady. Przesłanki wznowienia postępowania tkwią w sposobie dokonania ustaleń faktycznych lub innych naruszeniach prawa związanych z postępowaniem. Natomiast przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji polegają na wadliwym stosowaniu prawa materialnego. Odrębności konstrukcji prawnych składających się na elementy obu instytucji procesowych tworzących nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego wypływają zarówno z odmienności celów, różnic w ukształtowaniu właściwości organów, jak również z zakresu kompetencji tych organów, co powoduje, że nie występuje pomiędzy tymi dwoma odmiennymi trybami postępowania nadzwyczajnego konkurencyjność pojmowana jako możliwość drogi wyboru weryfikacji decyzji ostatecznej. Organ końcowo podkreślił, iż brak udziału wszystkich stron postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną może stanowić przesłankę uzasadniającą wznowienie postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 Kpa), co zostało zasygnalizowane w uzasadnieniu decyzji Kolegium z dnia [...] kwietnia 2005r roku nr [...], poprzedzającej wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Z mocy art. 61 § 3 kpa wniosek pani Z. J. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w B. z dnia [...] kwietnia 1963 roku nr [...] wszczął postępowanie administracyjne w tym przedmiocie. Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny staje się bezprzedmiotowe – organ administracji publicznej wydaje decyzję o jego umorzeniu – zgodnie z art. 105 § 1 kpa. Umorzenie postępowania na podstawie powołanego przepisu jest obligatoryjne. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 kpa oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed jego wszczęciem, a może powstać dopiero w toczącym się postępowaniu. Przyczyny "bezprzedmiotowości" mogą być podmiotowe lub przedmiotowe. (por. Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski, Wyd. C.H. Beck, W-wa 2004 str. 478). Przesłanka bezprzedmiotowości zachodzi, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź brak jest podstaw do rozpoznania tej sprawy w drodze postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 24.04.2003, w sprawie IIISA 2225/01, Biul. Skarb. 2003/6/25; wyrok NSA z dnia 26.09.2001r. w sprawie VSA 381/01, LEX nr 78917). Ponadto postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bezprzedmiotowe w dwóch przypadkach: 1. braku decyzji, której nieważność miałaby być stwierdzona oraz 2. niedopuszczalności weryfikacji decyzji w tym trybie. W pozostałych bowiem przypadkach zawsze istnieje przedmiot sprawy, to jest decyzja, co do której jest konieczne rozstrzygnięcie o istnieniu lub braku kwalifikowanych wad tej decyzji. W niniejszej sprawie jednakże ma miejsce ta sytuacja, gdy to zachodzi niedopuszczalność weryfikacji decyzji w tym trybie. Słusznie zatem i zgodnie z prawem organ I instancji umorzył zainicjowanie przez panią Z. J. postępowanie w sprawie niniejszej. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] kwietnia 1963 roku przejęte zostało na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne G. W. we wsi T. o pow. 22,18 ha na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13.07.1957r. o zmianie dekretu z dnia 18.04.1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy z dnia 05.08.1961r. W tym trybie podlegały przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa opuszczone – bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń. Jak trafnie Kolegium ustaliło, w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji było już prowadzone w 1999 roku postępowanie przez Wojewodę P. na wniosek pana B. W. – brata skarżącej Z. J. Sprawa ta została zakończona ostateczną decyzją Wojewody P. z dnia [...] sierpnia 1999 roku nr [...], którą to doręczono panu W. W., pani L. K., panu B. W. oraz pani Z. J. W/w byli uczestnikami tego postępowania. Skarżąca Z. J. otrzymała odpis decyzji w dniu [...]sierpnia 1999 roku, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tej decyzji. Decyzji tej jednak nie zaskarżyła. Mając na uwadze powyższe okoliczności trafnie organ I instancji uznał, iż wydanie drugiej decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną powodowałoby jej nieważność z mocy art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.). W przedmiotowej sprawie zachodzi bowiem res iudicata tzn. sprawa została rozstrzygnięta decyzja ostateczną wydaną przed weryfikowaną decyzją i nie może być ponowne w tym trybie wzruszona. Jest to konsekwencja trwałości decyzji (art. 16 § 1 kpa). Uzyskanie cech ostateczności przez decyzję Wojewody P. z dnia [...] sierpnia 1999 roku nr [...] powoduje niemożność ponownego orzekania w tej sprawie bez usunięcia z obrotu prawnego tej decyzji. Prawidłowo zatem oceniono w postępowaniu administracyjnym, iż zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. Niewątpliwie bowiem istnieje tożsamość niniejszej sprawy, gdyż występują tu te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu (rozumianego jako interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym lub jego brakiem lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów) i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktyczny sprawy (wyrok NSA OZ w Katowicach z 28.11.2000 r., I SA/Ka 1458/99 – Glosa 2002, nr 5, s. 47; wyrok NSA z 8.07.1999 r., IV SA 2152/97 – LEX nr 47902; wyrok NSA z 29.04.1999 r., V SA 1942/98 – ONSA 200, nr 2, poz. 76; wyrok NSA z 20.01.1999 r., III SA 6434/97 – LEX nr 37852; wyrok NSA IV SA 1061/96 – LEX nr 45166). Wszystkie te przesłanki mają miejsce w niniejszej sprawie. Skarżąca zresztą sama wskazała na rozprawie w dniu [...]stycznia 2006 roku, iż nie skarżyła decyzji z dnia [...] sierpnia 1999 roku nr [...], bowiem uważała że powinien ją zaskarżyć wnioskodawca tzn. jej brat. Jedynie na marginesie można zauważyć, iż przedmiotowe postępowanie jest kolejnym postępowaniem w sprawie. Pani Z. J. również bowiem, niezależnie od postępowania wszczętego z wniosku jej brata, złożyła odrębny wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1963 roku, a decyzją z dnia [...] czerwca 1999 Starosta B. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu tego gospodarstwa rolnego. Decyzja ta została także utrzymania w mocy decyzją Wojewody B. z dnia [...] lipca 1999 roku i to postępowanie stanowiło przedmiot wyroku NSA z dnia 6 kwietnia 2000 roku w sprawie sygnatura akt SA 1229/99. Odnośnie powoływania się przez skarżącą na protokoły sporządzone w sprawie o przejęcie gospodarstwa rolne podnieść należy, że nie mają one żadnego wpływu na zaskarżone orzeczenie i niniejsze postępowanie sądowego. Zaskarżona decyzja – jak wcześniej wskazano - dotyczy umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji i to przesłanki uzasadniające umorzenie tego postępowania Sąd analizował. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) oddalił skargę.