I SA/Rz 474/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Włoch Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Barbara Stukan-Pytlowany /spr./ Protokolant sek.sąd. T.Tochowicz po rozpoznaniu w dniu 21 luty 2006r. na rozprawie- sprawy ze skargi Z. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2005r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] kwietnia 2005r. nr [...], II. określa, że powyższe postanowienia nie mogą być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku. W piśmie z dnia (...) luty 2005r.zobowiązany Z.J. wniósł do organu egzekucyjnego Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzenie postępowania egzekucyjnego wszczętego przez wierzyciela R. w dniu 23.06.1994r. na podstawie tytułu wykonawczego nr W (...). Jako podstawę żądania powołał art. 59§4w zw. z art.59 §1 pkt 2,4,7 ustawy 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tekst jednolity; Dz.U. Nr 110, poz.968 z 2002r. z zm.) zwanej dalej ustawą o p.e.a. Zobowiązany podniósł w wniosku, że postępowanie powinno być umorzone już w dniu wszczęcia czego organ nie uczynił. Organ egzekucyjny zwrócił się pismem do wierzyciela o zajęcie stanowiska co do wniosku zobowiązanego. Wierzyciel w odpowiedzi poinformował organ egzekucyjny, że żądanie zobowiązanego jest bezzasadne wobec braku przesłanek przemawiających za zasadnością wniosku. Postanowieniem z dnia (...) kwietnia 2005r. zn.US.X-720/235/2005 Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego powołując się na stanowisko wierzyciela, a ponadto stwierdzając, że brak jest przesłanek przemawiających za zasadnością wniosku, o których mowa w art. 59§ lpkt2,4,7 ustawy o p.e.a. Na powyższe postanowienie zobowiązany złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W zażaleniu nie zgadzając się ze stanowiskiem organu egzekucyjnego zarzucił mu naruszenie art. 59 § 1 i § 4 ustawy o p.e.a. W szczególności zarzucił, że organ nie dokonał merytorycznego badania zasadności przesłanek wskazanych przez zobowiązanego we wniosku, że organ egzekucyjny nie był uprawniony i zobowiązany do wystąpienia do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie żądania zobowiązanego, a jeżeli tak uczynił to o tym fakcie powinien zawiadomić zobowiązanego. Zarzucił też, że stanowisko wierzyciela mogło jedynie stanowić jeden z dowodów w sprawie nie mogący mieć znaczenia przesądzającego dla rozstrzygnięcia. Jeżeli organ stanowisko to uznał za przesądzające, to winien odnieść się do tego w uzasadnieniu i wyrazić poparcie. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2005r. (...) po rozpoznaniu zażalenia na postanowienie z (...).04.2005r. zn.(...)Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie odmowy umorzenia postępowania - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000r Nr 98, poz.1071 z zm.) zwanej dalej k.p.a. w zw. z art.18 ustawy o p.e.a. W uzasadnieniu podniósł, że składając wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego zobowiązany Z.J. powołał przesłanki, które stanowią jednocześnie przyczynę zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego w administracji określonych w art. 33 pkt 1,4,6 i 7 ustawy o p.e.a. W złożonym wniosku zobowiązany stwierdza, że z przyczyn tych postępowanie powinno było zostać umorzone już w chwili jego wszczęcia, a więc zaistniały one już w tym momencie. Zdaniem więc organu odwoławczego, stanowić powinny one były przyczynę zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które zobowiązany mógł wnieść w terminie 7 dni od doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przeprowadzone przez organ egzekucyjny I instancji postępowanie dowodowe z związku z zarzutami wniesionymi w dniu 14.08.2002r. (m. in. niedopuszczalność egzekucji) wykazało, że przedmiotowy tytuł wykonawczy doręczony został zobowiązanemu w dniu l3.07.1995r. w terminie 7 dni liczonymi od tej daty zobowiązany mógł złożyć zarzuty powołując się na powyższe okoliczności. Zobowiązany gdy nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia do złożenia zarzutów w przewidzianym przez prawo terminie nie może skutecznie w trakcie późniejszego postępowania egzekucyjnego wnosić o jego umorzenie powołując się na przesłanki, które istniały w chwili jego wszczęcia (doręczenia odpisu tytułu wykonawczego), a które jednocześnie stanowiły przyczynę zarzutów. Zdaniem organu odwoławczego z powołanych przez ten organ okoliczności odmowa umorzenia była uzasadniona, a zażalenie nie może być uwzględnione. Ponadto zarzuty z dnia 21.06.2001r. na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego, wniesione po terminie, były przedmiotem rozpoznania przez Urząd Skarbowy, który w dniu (...).05.2004r. wydał postanowienie w sprawie odmowy ich rozpoznania zn. (...) które to postanowienie utrzymane zostało w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30.09.2004r. zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie przez zobowiązanego. Na powyższe postanowienie Izby Skarbowej Z.J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie następujących przepisów: art. 59 ustawy o p.e.a. poprzez stwierdzenie, iż żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie może zostać zgłoszone "w trakcie późniejszego postępowania egzekucyjnego" oraz poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia jedynie w oparciu o stanowisko wierzyciela, art. 77 k.p.a. poprzez naruszenie obowiązku w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, art. 76 k.p.a. poprzez pominięcie znanych organom z urzędu dokumentów, art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez pozbawienie strony czynnego udziału w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1270 ) określanej dalej p.p.s.a, kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia dokonywana jest pod kątem jego zgodności z prawem, przy czym Sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami i podstawami wskazanymi w skardze. Skarga jest zasadna, mimo, iż większość podniesionych w niej zarzutów nie może być przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu. Na wstępnie Sąd zauważa, że kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia stwierdził, że orzekający w sprawie organ odwoławczy przyjął, że odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego jest uzasadniona tym, że nie można skutecznie wnosić o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trakcie tego postępowania powołując się na przesłanki, które istniały w chwili jego wszczęcia, a które stanowiły jednocześnie przyczynę zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania, których zobowiązany nie zgłosił w ustawowym terminie. Natomiast organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak przesłanek, o których mowa w art.59 §1 pkt 2,4 i 7 ustawy o p.e.a. czyli dokonał oceny merytorycznej wniosku zobowiązanego. Podkreślić należy, że zakres rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia organu I instancji. Tymczasem w niniejszej sprawie odwoławczy organ egzekucyjny- utrzymując postanowienie organu egzekucyjnego I instancji- przedstawia w istocie odmienną argumentację dla odmowy umorzenia postępowania, czym narusza zasadę dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia postępowania egzekucyjnego. Istota zasady dwuinstancyjności sprowadza się do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tożsamej sprawy. Granice rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w II instancji wyznacza zatem rozstrzygnięcie w I instancji. Wykroczenie przez organ II instancji poza te granice narusza zasadę dwuinstancyjności określoną w przepisie art.15 k.p.a. Pogwałcenie prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej jest rażącym naruszeniem prawa. Niezależnie od niespójności stwierdzeń organu odwoławczego ze stanowiskiem organu I instancji należy stwierdzić, że ani rozstrzygnięcie organu I instancji, ani organu odwoławczego nie zawiera uzasadnienia umożliwiającego Sądowi kontrolę ich prawidłowości. Uzasadnienie organu I instancji w żaden sposób nie wyjaśnia dlaczego organ ten uznał, że brak jest przesłanek przemawiających za zasadnością wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Uzasadnienie rozstrzygnięcia organu odwoławczego nie wyjaśnia twierdzenia tego organu, że żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 ustawy o p.e.a. nie może być zgłoszone przez zobowiązanego w trakcie postępowania egzekucyjnego jeżeli opiera się na tych przesłankach co przyczyny zarzutów z art.33 ustawy o p.e.a. Jednakże zasadniczą kwestią mającą znaczenie dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji jest to, że Sąd z urzędu stwierdził, iż ostateczne decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie odmowy rozpoznania zarzutów na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego (na które powołuje się organ odwoławczy w niniejszej sprawie), zaskarżone przez Z.J. , zostały wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 luty 2006r. sygn. akt. I SA/Rz 380/04; I SA/Rz 430/04; I SA/Rz 431/04 uchylone, czyli zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. Okoliczność ta ma znaczenie dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w rozpoznawanej sprawie, w której to organ odwoławczy ustalił, iż skarżący nie złożył zarzutów w ustawowym terminie od daty doręczenia tytułu wykonawczego co stanowiło podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie. Jednakże, Sąd rozpoznając tę sprawę nie podzielił stanowiska organu, że tytuł wykonawczy doręczono w terminie wskazanym przez organ to jest w dniu 13.07.1995r. Skarżący kwestionował doręczenie tytułu wykonawczego , a organ egzekucyjny nie wykazał w oparciu o zebrany materiał dowodowy w jaki sposób poczynił ustalenia o doręczeniu tytułu wykonawczego w tym dniu zobowiązanemu. Zgodnie z art.32 §1 ustawy o p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wystawienia tytułu wykonawczego organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz poucza go, że służy mu w terminie 7 dni prawo zgłoszenia zarzutów do organu egzekucyjnego w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Przepis ten normuje zagadnienia związane z wszczęciem egzekucji, przewidując określone obowiązki organu egzekucyjnego lub egzekutora. Jednym z tych obowiązków jest doręczenie zobowiązanemu za pokwitowaniem (art. 39 k.p.a.) odpisu tytułu wykonawczego. Drugim elementem koniecznym do wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest pouczenie o prawie zgłoszenia zarzutów. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny nie dopełnił obowiązków związanych z wszczęciem egzekucji. W aktach sprawy brak jest potwierdzenia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego nr. (...). Należy zauważyć, że tytuł wykonawczy jest dokumentem urzędowym, jego doręczenie podlega reżimowi przepisów k.p.a., na podstawie odesłania zawartego w art.18 ustawy o p.e.a. Zgodnie z art.39 k.p.a. organ administracji państwowej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. Odbierający pismo potwierdza doręczenie mu pisma swym podpisem ze wskazaniem daty doręczenia (art.46§l k.p.a.). Nie można więc uznać, że pismo zostało doręczone adresatowi, jeżeli odbiór pisma nie został przez niego potwierdzony. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy odbierający pismo uchyla się od potwierdzenia doręczenia lub nie może tego uczynić, a wówczas doręczający sam stwierdza datę doręczenia lub wskazuje osobę, która odebrała i przyczynę braku podpisu. Nie sporne jest, że na tytule wykonawczym nr (...) nie ma ani daty, ani podpisu odbiorcy, ani też żadnej adnotacji doręczającego o przyczynach braku podpisu. Nie wyjaśnia tego organ odwoławczy, a mimo to, stwierdza w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że tytuł wykonawczy został doręczony, a zobowiązany nie skorzystał z możliwości złożenia zarzutów w terminie. Zdaniem Sądu jeżeli organ egzekucyjny nie dysponuje dowodem doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego w postaci pisemnego potwierdzenia odbioru tego tytułu, a zobowiązany nie potwierdza by go otrzymał, to nie można przyjąć, że organ egzekucyjny wywiązał się z obowiązku wynikającego z art.32 ustawy o p.e.a. W takiej sytuacji nie można mówić o prawidłowym wszczęciu postępowania egzekucyjnego, a wręcz stwierdzić należy, iż zostało ono wszczęte z istotnym naruszeniem wskazanego wyżej art.32 ustawy o p.e.a. Nie dochowanie przez organ egzekucyjny obowiązków mogłoby doprowadzić do naruszenia uprawnienia zobowiązanego do prawidłowego wniesienia zarzutów. Poza tym art.29§l ustawy o p.e.a. nakłada na organ egzekucyjny obowiązek badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej, zaś skoro w ramach tych czynności badana jest prawidłowość tytułu wykonawczego, to tym bardziej należy sprawdzić czy tytuł został doręczony. Czynność ta powinna być bezwzględnie wykonana przez organ egzekucyjny. W razie stwierdzenia przez organ egzekucyjny niedopuszczalności egzekucji, podlega ona umorzeniu o czym stanowi art.59 § 1 pkt 7 ustawy o p.e.a. Obowiązkiem organu jest wyjaśnić tę kwestię. Okoliczność ta, ma podstawowe znaczenie dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie, której przedmiotem jest przecież wniosek zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego między innymi z uwagi na niedopuszczalność egzekucji (art.59 § 1 pkt 7 ustawy o p.e.w.a.). Z przyczyn wyżej wskazanych, naruszenia przepisów prawa przez organy, przedwczesnym jest wypowiadanie się przez Sąd w kwestiach podnoszonych przez skarżącego w zarzutach skargi. W uwzględnieniu powyższych wywodów Sąd stwierdził, iż zarówno postanowienie Izby Skarbowej jak i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego dotknięte są licznymi wskazanymi wyżej uchybieniami, co uzasadnia wyeliminowanie ich z obrotu prawnego na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt.1 lit.a i lit.e p.p.s.a. W oparciu o przepis art.152 p.ps.a. Sąd określił, iż uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku.