I FSK 984/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Kołaczek (spr.) Sędziowie sędzia NSA Maria Dożynkiewicz sędzia NSA Ryszard Mikosz Protokolant Anna Rembowska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. G. - M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2216/05 w sprawie ze skargi W. G. - M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wielkości uznanej a nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2216/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wielkości uznanej a nie przekazanej kwoty zajętej wierzytelności. Z przedstawionego w uzasadnieniu wyroku przebiegu postępowania wynika, że w związku z nieuregulowaniem należności podatkowych przez E. Sp. z o. o., Naczelnik Urzędu Skarbowego w Płocku dokonał zajęcia wierzytelności tejże Spółki wobec jej kontrahenta i dłużnika – W. G., działającego pod firmą M. Po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, W. G. w piśmie z dnia 29 grudnia 2004 r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Płocku złożył oświadczenie, że z uwagi na ogłoszenie upadłości przez jednego z jego kontrahentów i brak możliwości wyegzekwowania kwoty 117.149,27 zł, jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie dokonać zapłaty zajętej kwoty. Przeprowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew kontrola potwierdziła fakty podane przez Skarżącego dotyczące jego trudnej sytuacji finansowej. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Płocku określił wielkość nie przekazanej kwoty wierzytelności na kwotę 22.553,76 zł i poinformował jednocześnie, że brak zapłaty spowoduje ściągnięcie należności w trybie egzekucji administracyjnej. W zażaleniu na to postanowienie W. G. zakwestionował bezpodstawność odmowy dokonania zapłaty ww. kwoty oraz wskazał, że uznał zasadność zobowiązania wobec E. i że brak zapłaty nie wynika ze złej woli, lecz z obiektywnych – a zarazem udowodnionych – trudności finansowych. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Płocku, W. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie prawa, a w szczególności art. 89 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – poprzez przyjęcie, że skarżący bezpodstawnie odmówił przekazania zajętej kwoty, a także art. 123 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks cywilny – poprzez przyjęcie, że zaległa wierzytelność nie uległa przedawnieniu. Jednocześnie W. G. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za bezzasadną. Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a okoliczności faktyczne sprawy, poza zagadnieniem ewentualnego przedawnienia zajętej wierzytelności, są bezsporne. W odniesieniu do kwestii przedawnienia Sąd zauważył, że Skarżący podniósł ten zarzut dopiero na etapie skargi i że okoliczność ta nie była znana organowi egzekucyjnemu. Biorąc pod uwagę fakt, że w kierowanych do Urzędu Skarbowego w Płocku pismach W. G. uznał zasadność swego zobowiązania wobec E. oraz że w myśl art. 67a § 1 ust. egz. adm. organ egzekucyjny może wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji, WSA w Warszawie uznał za nieuzasadnione stanowisko skarżącego, jakoby uznanie roszczenia wobec organu egzekucyjnego nie wywoływało takiego samego skutku, jak uznanie roszczenia wobec wierzyciela. Za niezasadne Sąd uznał również powoływanie się przez skarżącego na trudną sytuację finansową, bowiem – zdaniem WSA w Warszawie – interpretacja art. 71a § 9 ust. egz. adm. uwzględniająca tę okoliczność jako podstawę uchylenia się dłużnika od przekazania zajętej kwoty prowadziłaby do uznania – wbrew treści art. 67a § 1 tejże ustawy – że uprawnienia organu egzekucyjnego względem zajętej wierzytelności są mniejsze, aniżeli wierzyciela korzystającego z egzekucyjnego trybu realizacji zobowiązania. Na powyższy wyrok pełnomocnik W. G. wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c tej ustawy – poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy egzekucyjne art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Uzasadniając powyższy zarzut skarżący podniósł, że brak zapłaty zajętej wierzytelności nie wynika z jego złej woli, lecz z obiektywnych i wykazanych przed organami egzekucyjnymi przyczyn, mających związek z brakiem środków finansowych jego firmy. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną nie można dopatrzyć się w zachowaniu W. G. przejawów bezpodstawnego uchylania się od obowiązku przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności, a znalazło to – zdaniem skarżącego – potwierdzenie w przeprowadzonych czynnościach kontrolnych. Jak dalej argumentuje, nie została spełniona żadna z przesłanek uznania jego zachowania za bezpodstawne. Uznając pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie w kwestii bezpodstawności odmowy przekazania zajętej wierzytelności za niezrozumiały, a zarazem pozbawiony jakiejkolwiek podstawy faktycznej i prawnej i tym samym naruszający przepisy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga uzasadniona nie jest. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), co oznacza, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez wskazanie podstaw kasacyjnych. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jej zdaniem zostały naruszone (art. 174 i 176 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wskazanie naruszonych przepisów następuje poprzez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Podstawy kasacyjne mogą dotyczyć zarówno tych przepisów, które sąd wskazał jako przepisy, które miały zastosowanie w toku rozpoznania sprawy, jak też tych przepisów, które powinny być stosowane w toku rozpoznania sprawy, choć nie zostały przez sąd wskazane. Obowiązek wskazania przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia został powiązany z wymogiem sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego (art. 175 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) albo przez osoby wymienione w art. 175 § 2 i 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazanie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów wskazanych w przytoczonych podstawach kasacyjnych. W tym znaczeniu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania z przyczyn określonych w art. 183 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W rozpoznawanej sprawie zarzuty wskazane w przytoczonych podstawach kasacyjnych sprowadzają się w istocie rzeczy do tego, że - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył wymienione w skardze przepisy postępowania poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy egzekucyjne art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z uzasadnienia tego zarzutu wynika zaś, że to naruszenie w istocie rzeczy polegać miało na błędnej wykładni art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż: " ... brak zapłaty zajętej wierzytelności nie wynika ze złej woli W. G., lecz z obiektywnych i wykazanych przed organami egzekucyjnymi przyczyn, mających związek z brakiem środków finansowych jego firmy" oraz " ... nie można dopatrzyć się w zachowaniu W. G. przejawów bezpodstawnego uchylania się od obowiązku przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności". Zatem pomimo nieprecyzyjnego i niezbyt czytelnego sformułowania zarzutu chodzi o zarzut błędnej wykładni art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sporny przepis art. 71a § 9 w zd. 1 stanowi, że "Jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty". Wykładnia gramatyczna cytowanego przepisu nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, co oznacza użyty w cytowanym przepisie zwrot "bezpodstawnie uchyla się". Według "Słownika Języka Polskiego" pod red. Prof. M. Szymczaka (PWN W-wa 1978 r., t 1, s. 148). Bezpodstawny to: " ... nie mający podstawy; niesłuszny, (...) bez podstawy prawnej". Wydawać zatem by się mogło, że przyczyną uzasadniającą odmowę przekazania zajętej wierzytelności mogą być również okoliczności natury słusznościowej leżące po stronie dłużnika zajętej wierzytelności jak np. te, na które powoływał się skarżący w niniejszej sprawie. Tak jednak nie jest, bowiem sprzeciwia się temu wykładnia funkcjonalna i celowościowa. Pamiętać bowiem trzeba, że egzekucja z wierzytelności pieniężnych jest tylko jednym ze środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. Zasadniczym celem jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym przez dłużnika. Pozycję prawną dłużnika zajętej wierzytelności określają szczegółowo przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji normujące egzekucję należności pieniężnych. Przepisy te przewidują, że w razie zajęcia wierzytelności dłużnikowi nie wolno wypłacać zobowiązanemu zajętej kwoty, lecz jest on zobowiązany do jej przekazania organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Ponadto na dłużniku zajętej wierzytelności ciążą też inne, szczegółowo określone w ustawie obowiązki (np. obowiązek naliczania odsetek, obowiązek zawiadamiania organu egzekucyjnego o wskazanych w ustawie okolicznościach). W tym miejscu trzeba też zwrócić uwagę na art. 67a § 1 ustawy, zgodnie z którym: "Organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji". Z przepisu tego wynika zatem, że organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego. Fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia zatem charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. W kontekście tego ostatniego stwierdzenia za słuszne należy uznać stanowisko WSA, który stwierdził, że: " ... o braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można mówić jedynie w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela". Innymi słowy mówiąc, podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji -mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). W żadnym razie użyte w spornym przepisie określenie "bezpodstawnie uchyla się" nie odnosi się do okoliczności związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Pojęcie to oznacza tyle co "bez podstawy prawnej". W tych okolicznościach należy uznać, że w zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest całkowicie chybiony. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę nie naruszył również przepisu art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stąd też kierując się przedstawionymi wyżej względami Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż przedmiotowa skarga kasacyjna nie dostarcza usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań w związku z czym, działając na podstawie przepisów art. 184 cyt. wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.