IV SA/Wr 331/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA: Lidia Serwiniowska Sędziowie: Sędzia NSA: Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA: Małgorzata Masternak - Kubiak Protokolant: Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę E. S. wnioskiem z dnia [...]roku zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. o przyznanie zasiłku celowego, nie wskazując na zaspokojenie jakiego celu ma być on przeznaczony. Organ I instancji po rozpatrzeniu ww. wniosku decyzją z dnia [...]r. Nr [...]odmówił przyznania stronie pomocy w formie zasiłku celowego z uwagi na niespełnienie ustawowej przesłanki dotyczącej kryterium dochodowego. Od decyzji tej wniósł odwołanie E. S., zarzucając organowi I instancji naruszenie prawa materialnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku rozpatrzenia ww. odwołania decyzją z dnia [...]r. Nr [...]uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, wskazując w uzasadnieniu decyzji na konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego celem ustalenia faktu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z matką , oraz ustalenia na zabezpieczenie jakich celów E. S. stara się o przyznanie zasiłku celowego. Organ I instancji po rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] r. Nr [...] ponownie odmówił stronie przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że powodem odmowy przyznania pomocy był fakt marnotrawienia przez stronę własnych środków . Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu wniesionego przez E. S.odwołania, decyzją z dnia [...]r. uchyliło w całości decyzję organu I instancji, bowiem organ I instancji nie uzupełnił postępowania dowodowego zgodnie ze wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu decyzji Kolegium z dnia [...]r. Nr [...]. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania E. S. zasiłku celowego z uwagi na fakt, że nie spełnia on wymogów określonych ustawą o pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona nie jest, jak to stwierdza osobą samotną gdyż pozostaje w związku małżeńskim, a więc powinna wystąpić o alimenty na swoją rzecz od swoich najbliższych, a nie żądać świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto organ stwierdził, że E. S. marnotrawi własne środki finansowe, bo pali papierosy i nadużywa alkoholu, a więc zachodzi okoliczność wymieniona w art. 11 ust. l i 2 ustawy o pomocy społecznej uzasadniająca odmowę udzielenia pomocy. Od decyzji tej E. S. wniósł odwołanie, zarzucając organowi I instancji naruszenie prawa materialnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po przeanalizowaniu akt sprawy pismem z dnia [...]r. Nr [...]zgodnie z art. 36 § l kpa powiadomiło E. S. o tym, że odwołanie od decyzji zostanie rozpatrzone w terminie późniejszym z uwagi na prowadzenie przez Kolegium dodatkowego postępowania celem uzupełnienia materiału dowodowego. Jednocześnie Kolegium Odwoławcze pismem z dnia [...] r. Nr [...] zwróciło się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. Z. z prośbą o uzupełnienie postępowania dowodowego o: 1) dokumentację Gminnej Komisji Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych dot. E. S., 2) ustalenie czy E. S. był leczony psychiatrycznie, czy jest zdiagnozowany i jeżeli tak to czy leczy się nadal, 3) kiedy odmówił podjęcia leczenia odwykowego, 4) wg jakich kryteriów przydzielano zasiłki celowe w [...]r. W wyniku uzupełnienia postępowania dowodowego ustalono, że Gminna Komisja Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w P.Z. wnioskiem z dnia [...]roku zwróciła się do Sądu Rejonowego w K. o przebadanie E. S. celem wydania opinii w przedmiocie uzależnienia od alkoholu, bowiem w dniu [...]r. odmówił on zgody na badanie przez biegłego. Ponadto ustalono, że E. S. w [...] r. przebywał w szpitalu w S. Ś., z którego został wypisany na własne żądanie i w chwili obecnej nie leczy się. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 138 §2 kpa w związku z art. 2 ust. 1, art. 4, art. 6 ust. 9, art. 8 ust. 1, art. 11, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że E. S. zamieszkuje z matką, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, bez dochodu. Wskazało ponadto, że w trakcie postępowania dowodowego pomimo zaleceń Kolegium zwartych w uzasadnieniach decyzji z dnia [...]r. Nr [...] i decyzji z dnia [...]r. Nr [...]organ I instancji nie ustalił na jaki cel ma być przyznany zasiłek celowy i czy odpowiada on celom pomocy społecznej i w dalszym ciągu twierdzi, że strona ..." w pierwszym rzędzie powinna wystąpić o alimenty na swoją rzecz od swoich najbliższych, a nie żądać świadczeń z pomocy społecznej, ponieważ to na nich ciąży obowiązek alimentacyjny, czyli prawna powinność dostarczania niezbędnych środków ( w tym również finansowych) wtedy, gdy jest w niedostatku...", pomimo że Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]r. wskazywało organowi na błędną interpretację przepisów art. 87 i art. 128 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Kolegium podało, że zgodnie z art. 8 ust. l ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art.art. 40,41,78,91 przysługuje 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej dalej kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej kryterium dochodowym rodziny - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy ( sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, przemoc w rodzinie, potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, brak umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudność w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudność w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizm lub narkomania, zdarzenia losowe i sytuacja kryzysowa, klęska żywiołowa lub ekologiczna lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Jednym ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który zgodnie z art. 39 ust. l i 2 ustawy przysługuje w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leczenia, zakupu żywności, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przepis art. 11 ust. l ustawy przewiduje sytuacje, przy zaistnieniu których może nastąpić odmowa przyznana świadczeń pieniężnych, ograniczenie lub przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Do okoliczności takich zalicza się marnotrawienie przyznanych świadczeń ich celowe niszczenie lub korzystanie w sposób niezgodny z przeznaczeniem, bądź marnotrawstwo własnych zasobów finansowych . Natomiast zgodnie z ust. 2 ww. art. brak współdziałania osoby lub rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zwarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium organ I instancji przy niezmienionych ustaleniach faktycznych, oraz braku wykonania wiążących zaleceń Kolegium Odwoławczego wydał tej samej treści decyzję, jak decyzje wcześniej uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a uzupełnienie przez organ I instancji postępowania dowodowego nie pozwalało na podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia. Uznano zatem, że organ I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy winien uwzględnić uwagi organu odwoławczego zawarte w uzasadnieniach decyzji uchylających z dnia [...]r. Nr [...]i z dnia [...]r. Nr [...], na jaki cel ma być udzielona pomoc, czy realizacja tej potrzeby odpowiada celom i mieści się w możliwościach pomocy społecznej i podjąć merytoryczną decyzję w oparciu o art. 39 ust. l w związku z art. 8 ust. l, art. 3 biorąc jednocześnie pod rozwagę ewentualną możliwość zaistnienia okoliczności określonych w art. 11, o ile fakt ten zostanie potwierdzony zebranym odpowiednio materiałem dowodowym. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł E. S.. Zarzucił, że Kolegium szkaluje jego osobę i nie powiadomiło go o zbieraniu informacji dotyczących jego osoby, co stanowi naruszenie przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 138 §2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Dopuszczalność wydania przez organ odwoławczy tego typu decyzji jest zatem ograniczona wymogiem spełnienia ww. przesłanek. Przyczyny, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 §2 kpa, winny przy tym znaleźć jednoznaczny wyraz w uzasadnieniu decyzji (art. 107 §1 i 3 kpa). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja kasacyjna wydana w trybie art. 138 §2 kpa. Jako podstawę uchylenia decyzji organu I instancji o odmowie przyznania zasiłku celowego, organ odwoławczy podał brak wykonania wiążących zaleceń Kolegium zawartych w uzasadnieniach decyzji uchylających z dnia [...]r. Nr [...]i z dnia [...]r. Nr [...], na jaki cel ma być udzielona pomoc, czy realizacja tej potrzeby odpowiada celom i mieści się w możliwościach pomocy społecznej i podjąć merytoryczną decyzję w oparciu o art. 39 ust. l w związku z art. 8 ust. l, art. 3 biorąc jednocześnie pod rozwagę ewentualną możliwość zaistnienia okoliczności określonych w art. 11, o ile fakt ten zostanie potwierdzony zebranym odpowiednio materiałem dowodowym. Reasumując, przy niezmienionych ustaleniach faktycznych, oraz braku wykonania wiążących zaleceń Kolegium organ I instancji wydał tej samej treści decyzję, jak decyzje wcześniej uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a uzupełnienie przez organ I instancji postępowania dowodowego nie pozwalało na podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu argumenty wskazane w zaskarżonej decyzji uzasadniały uchylenie decyzji organu I instancji. Ze względu na rozległość postępowania dowodowego, jakie zleciło do przeprowadzenia Kolegium Odwoławcze, Kolegium to nie mogło w trybie art. 136 kpa przeprowadzić postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. Jak wskazano wyżej, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji w świetle zarzutów podniesionych w odwołaniu od tej decyzji, a obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną tylko wówczas, gdy organ I instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego lub gdy przeprowadził je w sposób wadliwy. Skoro w niniejszej sprawie organ I instancji wadliwie przeprowadził postępowanie wyjaśniające, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i w związku z tym na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.