III SA/Wa 353/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Mazur, Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 31 maja 2006 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w T. na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] września 2004 nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] stycznia 2004 o nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżącej spółki kwotę 5.600 zł (pięć tysięcy sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] stycznia 2004 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych określił P. Sp. z o.o. wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 1998 r. do grudnia 1999 r. w kwocie [...] zł, w tym zaległość w wysokości [...] zł i odsetki w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, iż obowiązek dokonywania wpłat na Fundusz wynika z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.). W związku z powyższym, z uwagi na brak należnych wpłat na PFRON, określono Spółce wysokość zobowiązania z tego tytułu. Pismem z [...] lutego 2004 r. spółka wniosła odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu odwołania spółka podniosła, iż kwestionuje przedmiotową decyzję "zarówno co do zasady jak i co do wysokości". Decyzją z [...] września 2004 r. Minister Polityki Społecznej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego, P. Spółka z o.o., za okres od grudnia 1998 r. do grudnia 1999 r., była zobowiązana do dokonywania wpłat na PFRON wg zasad określonych przepisami prawa. Organ II instancji wskazał, iż w przedmiotowej sprawie zaległość z tytułu wpłat na Fundusz powstała w wyniku niezapłaconych w terminie należności. Ustosunkowując się do stanowiska skarżącej spółki, zgodnie z którym firma jako całość nie miała podstaw do składania miesięcznych deklaracji z tytułu wpłat na Fundusz, organ odwoławczy wyjaśnił, iż w toku kontroli przeprowadzonej przez Urząd Kontroli Skarbowej w P. ustalono, iż spółka posiadała 15 jednostek organizacyjnych, które prowadziły ograniczony wewnętrzny rozrachunek gospodarczy, nie sporządzały samodzielnie bilansu i rachunku zysków i strat oraz nie rozliczały się samodzielnie z podatku dochodowego od osób prawnych. Jednostki te rozliczały się indywidualnie z tytułu wpłat na PFRON, poprzez składanie deklaracji i dokonywanie wpłat, przyjmując za podstawę, liczbę pracowników zatrudnionych w poszczególnych oddziałach. Minister Polityki Społecznej powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z 16 listopada 1977 r. (IZP 47/77, OSPiKA z 1979 r. nr 7-8 poz. 125), wskazując, iż za zakład pracy w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy należy uważać jednostkę organizacyjną upoważnioną do samodzielnego zatrudniania pracowników, do nawiązywania i rozwiązywania z nimi stosunku pracy. Nie można jednak uznać za zakład pracy jednostki organizacyjnej, której kierownik przyjmuje i zwalnia pracowników wyłącznie na podstawie upoważnienia udzielonego przez kierownictwo zakładu, w skład którego wchodzi ta jednostka. Oznacza to, że pracodawcą w strukturach wielozakładowych jest spółka a nie jej poszczególne oddziały. Zdaniem organu odwoławczego, wpłat na Fundusz powinna dokonywać jednostka macierzysta tj. P. Spółka z o.o., łącznie ze wszystkimi oddziałami od momentu powstania ustawowego obowiązku wpłat. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazała, iż wpłaty na PFRON są zobowiązaniami o charakterze podatkowym tylko wówczas, gdy zachodzą ku temu podstawy o charakterze materialno-prawnym. W ocenie skarżącej, ani przepisy ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ani przepisy Kodeksu pracy nie dają Funduszowi podstaw prawnych do dochodzenia wpłat na jego rzecz od spółki jako całości. Skarżąca podniosła, iż wielokrotnie podkreślała, że jest przedsiębiorstwem wielozakładowym prowadzącym działalność gospodarczą poprzez swoje jednostki organizacyjne - Stacje Hodowli Roślin i Stacje Nasienne. Jednostki te są pracodawcami w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy. Na poparcie swojego stanowiska przywołała orzeczenia SN z 10 października 1983 r. sygn. akt I Pr 84/83 oraz z 3 marca 1983 r. sygn. I. PRZ. 11/83. W ocenie skarżącej spółki, powoływanie się przez organy, w przedmiotowej sprawie, jedynie na uchwałę SN z 16 listopada 1977 r. jest niewłaściwe. W jednostkach organizacyjnych spółki prawo przyjmowania i zwalniania pracowników nie wynika bowiem wyłącznie z upoważnienia udzielonego przez kierownictwo zakładu, w skład którego wchodzi ta jednostka. Jednostki organizacyjne skarżącej są pracodawcami w rozumieniu aktu wewnętrznego spółki jakim jest regulamin organizacyjny oraz obowiązujący układ zbiorowy pracy. Skarżąca podkreśliła, że stanowisko, iż jednostki organizacyjne skarżącej spółki są pracodawcami w rozumieniu Kodeksu pracy podzielił również Sąd Rejonowy w K. w prawomocnym wyroku z 27 marca 2001 r. sygn. [...], który to wyrok wraz z uzasadnieniem dołączono do akt sprawy. Skarżąca spółka podniosła również, iż pomimo złożonych zastrzeżeń, Prezes PFRON wydał decyzję bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego opierając się tylko na ustaleniach opisanych w protokole Urzędu Kontroli Skarbowej. W ocenie spółki, postępowanie odwoławcze zostało pozornie przeprowadzone przez Ministra Polityki Społecznej, ograniczył je bowiem do powtórzenia sformułowań z protokołu kontroli, z którego wynika, że oddziały spółki nie rozliczały się samodzielnie z podatku dochodowego od osób prawnych. Z kolei pominięto ustalenie rzeczy najistotniejszej dla rozstrzygnięcia sprawy, czyli tego, co na mocy Kodeksu Pracy decyduje o statusie pracodawcy. Ponadto, z ostrożności procesowej, spółka podniosła, że wielkość zaległości podatkowej określona w decyzji przez Prezesa PFRON ustalona została z naruszeniem art. 21 § 3 ustawy. W protokole kontroli UKS wskazano wielkość zaległości z tytułu wpłat na PEFRON w kwocie 34.878,51 zł, natomiast w decyzji ustalono zaległość podatkową w kwocie 112.452,14 zł plus odsetki, co zdaniem skarżącej, jest oczywistą niedokładnością. W odpowiedzi na skargę Minister Polityki Społecznej powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, iż organy I i II instancji w sposób istotny naruszyły przepisy postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd orzekając związany jest granicami sprawy wyznaczonej przez przedmiot zaskarżenia. W tym przypadku jest nim zgodność z prawem decyzji Ministra Polityki Społecznej utrzymującej w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON określającą Spółce wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż organ I instancji w sposób nieprawidłowy określił spółce wysokość zobowiązania za okres od grudnia 1998 r. do grudnia 1999 r. w kwocie łącznej. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, pracodawcy obowiązani są dokonywać miesięcznych wpłat na PFRON. Za okresy miesięczne należy też składać deklaracje (art. 49 ust. 2 ww. ustawy). Nie zmienia powyższego, obowiązek składania przez pracodawców także deklaracji rocznych. Deklaracja roczna zawiera bowiem rozliczenie wpłat za poszczególne miesiące, które tak też są w niej wykazywane. Natomiast łączne kwoty określane są w niej jako "suma kwot deklarowanych w roku" oraz "suma dokonanych wpłat w roku". Określenie to, zdaniem Sądu, świadczy o tym, że łączna kwota deklarowanych wpłat nie tworzy "zobowiązania" za dany rok. W związku z powyższym, skoro okresem rozliczeniowym wpłat na PFRON jest miesiąc, to organ był obowiązany określić wysokość zobowiązania za poszczególne miesiące, a nie w kwocie łącznej. Ponadto, w sentencji decyzji, organ I instancji obok zobowiązania podatkowego, określił wysokość zaległości wraz z odsetkami. Stanowi to naruszenie art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.; dalej - O.p.), zgodnie z którym, jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego. Z powołanego przepisu, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., jednoznacznie wynika, iż organ w decyzji wydanej na podstawie tego przepisu, określa jedynie wysokość zobowiązania podatkowego. Dlatego też, określenie w sentencji decyzji wysokości zaległości oraz odsetek, stanowi naruszenie art. 21 § 3 O.p. Zasadny jest też zarzut skarżącej, że organy orzekające nie ustaliły w sposób właściwy stanu faktycznego sprawy opierając się jedynie na ustaleniach opisanych w protokole Urzędu Kontroli Skarbowej. Naruszony zatem został art. 122 w związku z art. 187 § 1 O.p. W art. 122 O.p. ustanowiono zasadę prawdy obiektywnej, zgodnie z którą w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Realizacji tej zasady służy przepis art. 187 § 1 O.p. nakładający na organy obowiązek zgromadzenia i wyczerpującego rozważenia całokształtu materiału dowodowego sprawy. Obowiązek ten jest niezależny od tego, czy niezbędny materiał dowodowy potwierdza stanowisko strony, czy też je podważa. Obciąża on zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, niejako ponownie rozstrzygający sprawę. Podkreślić bowiem należy, iż mimo, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest dość obszerny, to nie znajduje on odzwierciedlania w treści zaskarżonych decyzji. Ponadto brak należytego uzasadnienia zaskarżonych decyzji sprawia, że Sąd nie jest w stanie ocenić ich legalności. Doszło więc również do naruszenia art. 210 § 4 O.p., stanowiącego, że uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Nie może być uznane za spełniające powyższe wymogi uzasadnienie decyzji organu I instancji sprowadzające się do zacytowania art. 21 ust. 1 ustawy oraz stwierdzenia, iż spółka nie wywiązała się z obowiązku dokonania należnych wpłat na Fundusz, wobec czego organ określił skarżącej zobowiązanie z tego tytułu oraz zaległość wraz z odsetkami. W przedmiotowej decyzji nie przedstawiono stanu faktycznego sprawy, nie wskazano przyczyn powstania zaległości, ani nie wyjaśniono na jakiej podstawie wyliczono wysokość zobowiązania podatkowego, co z kolei nie pozwoliło na zweryfikowanie tych wielkości. Powyższe prowadzi do wniosku, iż zaskarżona decyzja utrzymywała w mocy decyzję naruszającą przepisy postępowania. Przy czym, nie można również uznać, iż decyzja organu odwoławczego spełnia wymogi, o których mowa w art. 210 § 4 O.p. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji ograniczył się do powołania na ustalenia opisane w protokole Urzędu Kontroli Skarbowej. Ponadto nie wiadomo, czy organ II instancji ustosunkował się do wszystkich zarzutów odwołania. Wskazać bowiem należy, iż w aktach sprawy znajduje się tylko pierwsza strona odwołania. Z powyższego wynika, że rozpoznając odwołanie od decyzji organu I instancji, organ II instancji nie dysponował kompletem niezbędnych dokumentów. Odnosząc się z kolei do zarzutu spółki - zgodnie którym, jest ona przedsiębiorstwem wielozakładowym prowadzącym działalność gospodarczą poprzez swoje jednostki organizacyjne - Stacje Hodowli Roślin i Stacje Nasienne, w związku powyższym, jednostki te są pracodawcami, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - Sąd uważa, iż powyższe stanowisko jest nietrafne. W myśl powołanego art. 21 ust. 1 ustawy, obowiązek wpłat na PFRON ciąży na pracodawcy. Pojęcie pracodawcy jest określone przepisem art. 3 Kodeksu pracy, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie zawiera własnej definicji pracodawcy, tym samym stosuje się do niej art. 3 K.p., zgodnie z którym pracodawcą jest jednostka organizacyjna, która zatrudnia pracowników. W przypadku złożonych jednostek organizacyjnych, o prawie do zatrudniania pracowników decydują przepisy wewnętrzne. Jeżeli chodzi o skarżącą spółkę, to jej prawo do zatrudniania pracowników wynika z § 9 ust. 4 Regulaminu Organizacyjnego załączonego do akt sprawy. Zgodnie z jego treścią, umowy o pracę z pracownikami spółki, z wyjątkiem członków Zarządu, zawiera i rozwiązuje oraz ustala wynagrodzenie za pracę, prezes Zarządu- Dyrektor Spółki. Przesądza to o tym, że pracodawcą w rozumieniu art. 3 K.p. jest spółka jako całość, a nie jej poszczególne jednostki organizacyjne. Z załączonych dokumentów nie wynika bowiem, aby te jednostki miały prawo do zatrudniania pracowników we własnym imieniu. Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności sprawy, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu PFRON, należało uznać za wydaną z naruszeniem przepisów postępowania tj.: art. 21 § 3, art. 122, art. 187 §1 i art. 210 §4 O.p., w stopniu który miał istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ powinien usunąć wszystkie naruszenia przepisów postępowania wskazane przez Sąd w uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania sądowego rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 P.p.s.a.