II GSK 268/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grabowski (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Korycińska Tadeusz Cysek Protokolant Anna Fyda po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. W.-S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 maja 2006 r. sygn. akt III SA/Lu 152/06 w sprawie ze skargi E. W.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 21 lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zmiany we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 30 maja 2006 r., sygn. akt III SA/Lu 152/06 oddalił skargę E. W.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 21 lutego 2006 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zmiany we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Decyzją tą SKO w Lublinie na podstawie art. 7c pkt 2 w związku z art. 7d ust. 1 zd. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.d.g., utrzymało w mocy decyzję z dnia 10 stycznia 2006 r., Nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin w sprawie odmowy dokonania wnioskowanej przez E. W.-S. zmiany we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, polegającej na dopisaniu w pkt 1 zaświadczenia dotyczącym oznaczenia przedsiębiorcy, obok swojego imienia i nazwiska, również imienia i nazwiska małżonka. Sąd I instancji oddalając skargę podzielił stanowisko SKO w Lublinie w zakresie umocowania organu ewidencyjnego do kontroli wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Badanie zgodności wpisów z przepisami prawa czyni bowiem zadość obowiązkowi organów administracji publicznej stania na straży praworządności. Obowiązek stosowania zasady praworządności w postępowaniu rejestracyjnym ewidencji działalności gospodarczej oznacza zobligowanie organów ewidencyjnych do badania wniosków o wpis do ewidencji pod względem zarówno formalnym, jak i materialnoprawnym oraz do odmawiania dokonywania zmian wpisów stojących w sprzeczności z porządkiem prawnym. Sąd I instancji podkreślił, że gdy z treści zgłoszenia zmiany wpisu do ewidencji wynika, że zmiana wpisu jest niedopuszczalna (niezgodna z porządkiem prawnym), organ ewidencyjny, stosując odpowiednio art. 7c pkt 2 p.d.g., powinien wydać decyzję o odmowie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Z przepisów art. 431-433 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 ze zm. - zwanego dalej k.c.) wynika, że firma jest oznaczeniem, pod którym działa przedsiębiorca, to jest zgodnie z art. 431 k.c. oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. nr 173, poz. 1807 ze zm.), osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej - której ustawa przyznaje zdolność prawną - jeżeli prowadzi we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową), odróżniającym go od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku, podlegającym obowiązkowej rejestracji we właściwym rejestrze. Sąd I instancji zauważył, że niniejsza sprawa dotyczy przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. Elementem obligatoryjnym firmy osoby fizycznej jest imię i nazwisko przedsiębiorcy, natomiast fakultatywnym określenie dowolnie dobrane, jednakże całe oznaczenie nie może wprowadzać w błąd. Przy doborze firmy - zarówno jej elementu obligatoryjnego, jak i dodatków fakultatywnych - zwrócić należy uwagę na przestrzeganie ukształtowanych zasad prawa firmowego, to jest między innymi zasady wyłączności, zasady nie wprowadzania w błąd, czy zasady prawdziwości oraz na to, by firma dostatecznie identyfikowała przedsiębiorcę. Dopuszczalne jest w myśl art. 434 k.c. zamieszczenie w niej pseudonimu, lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych określeń dowolnie obranych. Zgodnie z zasadą prawdziwości, wyrażoną w art. 433 § 2 k.c., niedopuszczalne jest takie brzmienie firmy, które wprowadzałoby w błąd, w szczególności co do osoby przedsiębiorcy, przedmiotu działalności przedsiębiorcy, miejsca działalności, czy źródeł zaopatrzenia. Sąd I instancji powołując się na literaturę przedmiotu stwierdził, że dla oceny, czy dana firma jest myląca (wprowadzająca w błąd), miarodajne są odczucia przeciętnego odbiorcy oferty rynkowej danego przedsiębiorcy. Tym samym, organowi ewidencyjnemu pozostawiono swobodę w ocenie okoliczności konkretnej sprawy i oznaczenia rejestrowanego przedsiębiorcy. Zdaniem Sądu I instancji, skonstruowanie firmy przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną poprzez umieszczenie obok siebie dwóch imion i nazwisk stanowić będzie oznaczenie przedsiębiorcy wprowadzające w błąd przeciętnego odbiorcę oferty rynkowej, co do osoby przedsiębiorcy oraz formy prowadzenia działalności gospodarczej. Powyższe potwierdza sformułowanie przepisu art. 435 § 3 k.c., dopuszczające dobranie nazwiska lub pseudonimu osoby fizycznej do firmy osoby prawnej, jeżeli służy to ukazaniu związków tej osoby z powstaniem lub działalnością przedsiębiorcy, które obwarowane jest uzyskaniem pisemnej zgody tej osoby, a w razie jej śmierci - zgody jej małżonka i dzieci. Wynika stąd, że zamysłem ustawodawcy było przyzwolenie na dołączanie do oznaczeń nazwiska i imienia osoby fizycznej, jako "innych określeń dowolnie obranych", jedynie w przypadku firmy osoby prawnej. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku E. W.-S. wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła wydanie wyroku z naruszeniem przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., cyt. dalej jako - k.p.a.), polegającym na uznaniu przez Sąd I instancji, iż organ ewidencyjny był uprawniony do dokonania kontroli wniosku skarżącej pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami prawa, pomimo tego, że żaden przepis nie przyznaje temu organowi takiego uprawnienia; - art. 77 § 1 k.p.a., polegającym na uznaniu przez Sąd I instancji, że organ ewidencyjny mógł dokonać kontroli merytorycznej wniosku o zmianę wpisu do ewidencji działalności gospodarczej i odmówić dokonania wnioskowanej zmiany bez przeprowadzenia całościowego postępowania administracyjnego. Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego przez: - błędną wykładnię przepisu art. 434 k.c., polegające na uznaniu przez Sąd I instancji, że skarżąca nie miała prawa do umieszczenia w firmie prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa, obok swojego imienia i nazwiska, imienia i nazwiska swojego męża, który wyraził na to zgodę; - niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 7c p.d.g. poprzez uznanie, iż organ ewidencyjny mógł odmówić skarżącej dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej zgodnie z jej wnioskiem, pomimo tego, że spełniła wszelkie wymagane przepisami prawa warunki, a jednocześnie nie zaszły okoliczności uprawniające organ ewidencyjny do odmowy dokonania przedmiotowego wpisu. Argumentacja na poparcie powyższych zarzutów została przez skarżącą przedstawiona w obszernym i szczegółowym uzasadnieniu skargi kasacyjnej. SKO w Lublinie nie skorzystało z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Istota problemu na gruncie rozpoznawanej sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ ewidencyjny jest uprawniony do badania wniosku o zmianę wpisu do ewidencji działalności gospodarczej pod względem zarówno formalnym, jak i materialnoprawnym oraz do odmawiania dokonywania zmian wpisów stojących w sprzeczności z porządkiem prawnym. W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie zarówno przepisów postępowania jak i prawa materialnego. Zdaniem skarżącej, Sąd I instancji naruszył przepisy art. 6 k.p.a. poprzez uznanie, że organ ewidencyjny był uprawniony do dokonania kontroli wniosku skarżącej pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez uznanie, że organ ewidencyjny mógł dokonać kontroli merytorycznej wniosku o zmianę wpisu do ewidencji działalności gospodarczej i odmówić dokonania wnioskowanej zmiany bez przeprowadzenia "całościowego" postępowania administracyjnego. Odnosząc się do tak postawionych zarzutów stwierdzić należy, że są one bezzasadne. Na wstępie wymaga podkreślenia, że strona skarżąca podnosząc takie zarzuty zobligowana jest wskazać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, które jej zdaniem naruszył Sąd I instancji oraz uzasadnić i wykazać wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Stawianie skardze kasacyjnej wysokich wymogów formalnych jest uzasadnione treścią przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym NSA jest związany granicami skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, a jako sąd kasacyjny nie może zastąpić skarżącego w wyborze szczegółowo określonych przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które mogłyby być naruszone przy wydawaniu zaskarżonego wyroku. NSA zauważa, że na gruncie rozpoznawanej sprawy skarżąca nie przytoczyła w petitum skargi kasacyjnej przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które jego zdaniem zostały naruszone przez Sąd I instancji, jednakże z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, iż zarzuca Sądowi I instancji zaakceptowanie naruszenia przez orzekające w sprawie organy przepisów postępowania administracyjnego oraz odmowy dokonania zmiany wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, natomiast art. 1 § 2 p.u.s.a. definiuje kryterium tej kontroli stanowiąc, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny dokonuje analizy prawnej przepisów, które były podstawą decyzji i kontroluje decyzję wydaną na podstawie zebranego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego, gdyż rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Bezzasadny jest zarzut skargi kasacyjnej nie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Skarżąca nie wskazała i w żaden sposób nie uzasadniła, na czym - jej zdaniem - polegała wadliwość postępowania przed organami i czy miała ona wpływ na wynik sprawy. Nie wskazała przy tym, jakich dowodów - jej zdaniem - organy nie przeprowadziły. Sąd I instancji rozpoznając niniejszą skargę kontrolował, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a w szczególności, czy w decyzji tej w sposób prawidłowy zostały zastosowane przepisy stanowiące podstawę odmowy uwzględnienia wniosku o dokonanie zmiany wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej, że organ ewidencyjny nie był uprawniony do dokonania kontroli wniosku skarżącej pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami prawa stwierdzić należy, że organ ewidencyjny takie uprawnienia posiada. W myśl przepisu art. 7 b ust 1 p.d.g. wójt, burmistrz albo prezydent miasta, zwany dalej "organem ewidencyjnym", dokonuje wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Z kolei zgodnie z treścią art. 7 d ust 1 p.d.g. przedsiębiorca jest obowiązany zgłaszać organowi ewidencyjnemu zmiany stanu faktycznego i prawnego odnoszące się do przedsiębiorcy i wykonywanej przez niego działalności gospodarczej, w zakresie danych zawartych z zgłoszeniu, o którym mowa w art. 7 b ust. 2, powstałe po dniu dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, w terminie 14 dni od dnia powstania tych zmian, a także informację o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej. Do zgłoszenia zmian stosuje się odpowiednio przepisy art. 7 b ust. 1-3 oraz art. 7 c. Skoro przepis art. 7 b ust 1 p.d.g. wskazuje organy ewidencyjne, właściwe do dokonania wpisu, są one również właściwe do dokonania zmiany i odmowy zmiany wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. W ocenie NSA, zasadnie Sąd I instancji podzielił stanowisko SKO w Lublinie, który stwierdził, że zgłoszona przez stronę zmiana wpisu do ewidencji nie mogła zostać uwzględniona, z powodu jej sprzeczności z przepisami Kodeksu cywilnego. Obowiązek stosowania zasady praworządności w postępowaniu o wpis do ewidencji działalności gospodarczej oznacza zobligowanie organów ewidencyjnych do odmowy dokonywania zmian wpisów stojących w sprzeczności z porządkiem prawnym. W doktrynie postępowania administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że art. 7 k.p.a. wiąże zasadę praworządności z wyrażoną w art. 6 k.p.a. zasadą legalizmu. Oznacza to obowiązek organu administracji do kontroli przestrzegania prawa przez strony i innych uczestników postępowania, co należy łączyć z faktem, iż konsekwencje naruszenia zasady praworządności obarczają wyłącznie organ administracji publicznej nawet wtedy, gdy przyczyną wadliwości postępowania lub decyzji są zachowania uczestników postępowania. Z tego względu organ administracji powinien nie tylko sam przestrzegać prawa, lecz zapobiegać naruszeniom prawa przez strony i innych uczestników postępowania (zob. A. Wróbel, w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2000, str. 132). Bezzasadny jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przepisu art. 434 k.c. Zgodnie z treścią przepisu art. 434 k.c. firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko. Nie wyklucza to włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych określeń dowolnie obranych. Dodatki, które mogą zostać dołączone do imienia i nazwiska, mają służyć lepszej identyfikacji przedsiębiorcy posługującego się firmą. Wbrew literalnemu brzmieniu przepisu nie mogą być to dodatki obrane całkowicie swobodnie. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że nie jest dopuszczalne posługiwanie się dodatkami, które mogą wprowadzić w błąd, co do formy działalności przedsiębiorcy. W szczególności osoba fizyczna będąca przedsiębiorcą nie może włączyć do swojej firmy określeń, które oceniane według standardów normalnego uczestnika obrotu mogą kojarzyć się z inną formą prowadzenia działalności (por. M. Wyrwiński, Komentarz do niektórych przepisów kodeksu cywilnego (dotyczących firmy i prokury), zmienionych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 49, poz. 408). Zgodnie z treścią przepisu art. 435 § 3 k.c., dopuszczalne jest dobranie nazwiska lub pseudonimu osoby fizycznej do firmy osoby prawnej, jeżeli służy to ukazaniu związków tej osoby z powstaniem lub działalnością przedsiębiorcy, po uzyskaniu pisemnej zgody tej osoby, a w razie jej śmierci - zgody jej małżonka i dzieci. Trafnie więc stwierdził Sąd I instancji, że zamiarem ustawodawcy było przyzwolenie na dołączanie do oznaczeń nazwiska i imienia osoby fizycznej, jako "innych określeń dowolnie obranych", jedynie w przypadku firmy osoby prawnej. Na marginesie wypada zauważyć, że organ odwoławczy wskazał również na możliwość zawarcia umowy spółki cywilnej, której nazwa zawierałaby imiona i nazwiska wspólników. Na gruncie rozpoznawanej sprawy E. W.-S. wnioskowała o umieszczenie w firmie swojego przedsiębiorstwa obok swojego nazwiska również nazwisko jej męża. Należy w tym miejscu podkreślić, że używanie przez przedsiębiorców, którzy wspólnie prowadzą działalność gospodarczą oznaczeń wskazujących na wspólność prowadzonego przedsięwzięcia (np. podanie ich nazwisk) nie oznacza, że jest to ich firma, lecz nazwa przedsiębiorstwa. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika przy tym, że skarżąca podnosi, iż na podstawie art. 7 d p.d.g. dokonała zgłoszenia zmiany oznaczenia przedsiębiorcy. Oznacza to, że skarżąca używając pojęcia "oznaczenie przedsiębiorcy" mylnie utożsamia je z pojęciem firmy, czy też nazwy przedsiębiorstwa. W konkluzji NSA stwierdza, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.