I OSK 1487/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Joanna Runge- Lissowska (spr.) Sędziowie NSA Irena Kamińska Jerzy Stankowski Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 698/06 w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość warszawską 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...] i decyzję Prezydenta Miasta [...] W. z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Wojewody M. na rzecz W. G. kwotę 280 /dwieście osiemdziesiąt/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 30 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 698/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. G. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta m. [...] W. z dnia [...], odmawiająca przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską, położoną przy ul. [...], hip. nr [...] – [...], o pow. [...] m2. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, iż nieruchomość ta, stanowiąca własność M. i B. małż. G., objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. [...] W. (Dz. U. Nr 50, poz. 279) i orzeczeniem z dnia 31 maja 1960 r. Prezydium Rady Narodowej odmówiło byłym właścicielom przyznania do niej prawa i że ich następcy prawni wystąpili o przyznanie odszkodowania za tę nieruchomość, wnioskiem z dnia 28 marca 1990 r. Wniosek ten został rozpoznany odmownie decyzją z dnia 11 kwietnia 1990 r., która została uchylona do ponownego rozpoznania przez Wojewodę W. decyzją z dnia [...] listopada 1990 r. stwierdzającą, iż co prawda z opinii urbanistycznej z dnia 18 lutego 1990 r. wynika, że teren przed 1945 r. mógł być zabudowany domem jednorodzinnym lecz niewyjaśniono kiedy byli właściciele zostali pozbawieni prawa faktycznej możliwości władania nią - przestawił dalej Sąd, wskazując, iż ww. decyzjami dlatego odmówiono przyznania odszkodowania, gdyż, co prawda właściciele zostali pozbawieni możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r., jednak z ogólnego planu zabudowania m. [...] W., zatwierdzonego 11 sierpnia 1931 r., działka położona była w strefie IIIa, w której obowiązywała zabudowa 3-kondygnacyjna o 50% powierzchni zabudowy, zatem została spełniona tylko jedna z przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd podkreślił, iż aby mogło być przyznane odszkodowanie za nieruchomość warszawską, muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki wymienione w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. pozbawienie byłych właścicieli możliwości władania nieruchomości po dniu 5 kwietnia 1958 r. i możliwość przeznaczenia działki, przed dniem wejścia w życie ww. dekretu z 26 października 1945 r., pod budownictwo jednorodzinne, a z nich w sprawie wystąpiła tylko pierwsza, co jest bezsporne. Co do drugiej Sąd uznał, iż nie można przyjąć, że wystąpiła, biorąc pod uwagę ustalenia planu zabudowy z 1931 r., z którego wynika, iż zabudowa przy ul. [...], przy której położona była nieruchomość, miała mieć charakter zabudowy miejskiej zwartej o 3 kondygnacjach i takie budynki posadowione przy nr nr [...],[...],[...] i [...] przylegały do nieruchomości hip. [...]. Sąd stwierdził, że wymogi planu jako aktu administracyjnego o charakterze władczym muszą być odczytywane jako bezwzględnie obowiązujące, zatem słusznie organy oparły się na jego ustaleniach, a nie opiniach urbanistycznych, w tym lakonicznej, jednozdaniowej z dnia 18 lutego 1990 r. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł, reprezentowany przez adwokata, W. G., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucając naruszenie prawa materialnego w postaci art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 3 ust. 2a ustawy Prawo budowlane, poprzez odmowę zastosowania tego przepisu, mimo braku przesłanek negatywnych w kontekście braku podstaw do twierdzenia, iż ogólny plan zabudowania m. [...] W. z 11 sierpnia 1931 r. wykluczał wykorzystanie działki na cele "domu jednorodzinnego", a także naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na przyjęciu przez Sąd zupełnie dowolnej definicji "domu jednorodzinnego" oraz bezpodstawnego, co do przesłanek świadczących rzekomo o niemożności wykorzystania działki na cele domu jednorodzinnego. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że rozumowanie Sądu co do możliwości zabudowy nieruchomości domem jednorodzinnym w świetle ustaleń planu z 11 sierpnia 1931 r. jest sprzeczne z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż zostały spełnione obie wynikające z niego przesłanki, jak również z zakresem wykładni ścieśniającej tego artykułu, gdyż art. 3 ust. 2a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, definiuje budynek jednorodzinny jako wolnostojący albo w zabudowie bliźniaczej, szeregowej lub grupowej, służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, stanowiący konstrukcyjnie samodzielną całość, w którym dopuszcza się wydzielenia nie więcej niż dwóch lokali mieszkalnych albo jednego lokalu mieszkalnego i użytkowego o pow. całkowitej nieprzekraczającej 30% pow. całkowitej budynku, a żaden z zapisów planu z 11 sierpnia 1931 r. nie przewiduje zakazu budowy domu jednorodzinnego, zaś ta definicja obejmuje budynek jaki przewidywał ten plan. Stanowisko Sądu zawiera interpretację pojęcia "dom jednorodzinny", gdyż brak jest podstaw do twierdzenia, że dom 3-kondygnacyjny, zajmujący 50% powierzchni zabudowy i stanowiący fragment zabudowy zwartej, nie mógł być domem jednorodzinnym, gdyż na Ż., B. czy S.K. takie obiekty istnieją. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę kasacyjną należało uwzględnić, jako posiadającą usprawiedliwioną podstawę naruszenia prawa materialnego, gdyż przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd nie naruszył. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada bowiem temu przepisowi, zawierając elementy w nim wskazane, natomiast skarżący nie zgadza się z oceną Sądu na gruncie prawa materialnego, tj. art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten dopuszcza stosowanie przepisów o odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości odpowiednio do domu rodzinnego jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. [...] W. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeśli poprzedni właściciel bądź jego następca prawny zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W niniejszej sprawie odszkodowanie miało dotyczyć nieruchomości niezabudowanej, położonej przy ul. [...], a zatem ew. jego przyznanie zależało od łącznego spełnienia dwóch przesłanek: działka mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie dekretu o gruntach warszawskich i właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zaistnienie drugiej przesłanki jest w sprawie bezsporne, bowiem właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania przedmiotową nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Natomiast co do pierwszej przesłanki, tj. możliwości zabudowania nieruchomości domem jednorodzinnym przed dniem wejścia w życie dekretu, to zarówno organy, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, iż nie została ona spełniona. Z taką oceną nie można się zgodzić. Przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. [...] W. nie zawierały definicji domu jednorodzinnego, zatem "rozmiary" domu, który mógł spełniać taką funkcję nie były określone. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że w takiej sytuacji możliwe jest posługiwanie się definicją domu jednorodzinnego określoną w przepisach obowiązujących w dacie orzekania o odszkodowaniu. Art. 3 pkt 2a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, jako dom jednorodzinny rozumie budynek wolnostojący albo w zabudowie bliźniaczej, szeregowej lub grupowej, służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, stanowiący konstrukcyjnie samodzielną całość, w którym dopuszcza się wydzielenie nie więcej niż dwóch lokali mieszkalnych albo jednego lokalu mieszkalnego i lokalu użytkowego o powierzchni całkowitej nieprzekraczającej 30% powierzchni całkowitej budynku. Przy ocenie przesłanki możliwości zabudowy, odniesienie się do aktualnie obowiązującej definicji domu jednorodzinnego jest niewystarczające, bowiem konieczna jest także ocena czy plan zabudowy istniejący w dniu wejścia w życie dekretu, taką możliwość przewidywał, takie stanowisko też jest prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W niniejszej sprawie plan zabudowy obowiązujący w dniu wejścia w życie dekretu o gruntach warszawskich przewidywał, że na terenie, na którym znajdowała się przedmiotowa nieruchomość, obowiązywała zabudowa zwarta o 3 kondygnacjach oraz 50% powierzchni zabudowy. Taki zapis planu w zestawieniu z definicją domu jednorodzinnego obowiązującą dzisiaj, choć nieznaną przed dniem wejścia w życie dekretu, wcale nie wyklucza możliwości zabudowy przedmiotowej nieruchomości domem jednorodzinnym przed dniem wejścia w życie dekretu. Wielkość domu jednorodzinnego przed dniem wejścia w życie dekretu nigdy nie była określona, a zależała tylko od potrzeb i możliwości jego właściciela, każde bowiem posłużenie się definicją dziś obowiązującą nie będzie adekwatne do ówczesnej sytuacji prawnej. Jednak mając powyższe na względzie (brak definicji w przepisach przeddekretowych), jak i obecnie obowiązującą dziś definicję (art. 3 ust. 2a Prawa budowlanego) należy dojść do wniosku, że nawet ściśle trzymając się tej definicji, choć może ona być stosowana tylko pomocniczo, dom jednorodzinny z powodzeniem mieści się w planie zabudowy, obowiązującym dla ulicy [...] przed dniem wejścia w życie dekretu. Budynek bowiem miał zmieścić się tylko w wariancie zabudowy zwartej, do 3 kondygnacji i do 50% powierzchni zabudowy działki. Ocena organów i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie narusza ww. przepisy prawa materialnego i wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 188 oraz art. 203 pkt 1 wyżej cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.