I OSK 1464/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie Anna Lech (spr.) NSA Marek Gorski Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 maja 2006r. sygn. akt II SA/Gd 5/05 w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. przyznaje adwokatowi D. C. od Skarbu Państwa kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych oraz kwotę 39,60 zł (trzydzieści dziewięć i 60/100) złotych podatku od towaru i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrokiem z dnia 30 maja 2006r., sygn. akt II SA/Gd 5/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy: Kierownik Dzielnicowego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], decyzją z dnia [...] przyznał J. Z. zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności w wysokości 100, 00 zł na miesiąc lipiec 2004r., nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Od tej decyzji J. Z. wniósł odwołanie, twierdząc, że koszty jego miesięcznego utrzymania wynoszą 500, 00 zł, natomiast miasto [...] jako jedno z najbogatszych miast w Polsce stać na to, aby zapewnić środki pieniężne na pomoc społeczną. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (podając błędnie nazwisko zainteresowanego - zamiast Z., podano Z.), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, w uzasadnieniu wskazując, że środki finansowe z pomocy społecznej muszą być podzielone pomiędzy wielu potrzebujących w ramach uznania administracyjnego, a budżet ośrodka pomocy społecznej przeznaczony na zasiłki celowe był niewielki. Na tę decyzję Kolegium J. Z. złożył skargę, zarzucając rozstrzygnięciu stronniczość i nierzetelność w gospodarowaniu środkami na pomoc społeczną. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej odrzucenie z uwagi na niespełnienie przez skarżącego wymogów formalnych skargi, to jest braku wykazania naruszenia interesu prawnego lub prawa, a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku, o oddalenie skargi. Wyrokiem z dnia 30 maja 2006r., sygn. akt II SA/Gd 5/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...], nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. Sąd wskazał, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, o czym stanowi art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Artykuł 8 tej ustawy uzależnia przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od stwierdzenia, że dochód osoby ubiegającej się o pomoc nie przekracza określonej w tym przepisie wysokości. Nie ma natomiast szczegółowej regulacji odnośnie sposobu ustalania wysokości takiego świadczenia, za to art. 3 powołanej ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że organy administracyjne rozpatrujące przedmiotową sprawę należycie zbadały sytuację życiową skarżącego, uznał także, iż nie powinien budzić wątpliwości fakt, że wobec ograniczonych możliwości finansowych pomocy społecznej, świadczenia powinny być rozdzielane proporcjonalnie na wszystkich potrzebujących, a w pierwszej kolejności zaspokajane powinny być najbardziej pilne potrzeby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że skarżący jest osobą samotną, bezrobotną, z prawem do zasiłku i od 2002r. korzystającą ze świadczeń pomocy społecznej, polegającej na przyznawaniu zasiłków celowych na zakup: żywności, leków, obuwia oraz na pomocy rzeczowej - przyznawaniu talonów obiadowych. Zatem w miarę możliwości organów pomocy społecznej, podejmowane są działania zmierzające do udzielenia skarżącemu pomocy, a przyznana pomoc finansowa na miesiąc lipiec 2004r. mieści się w możliwościach pomocy społecznej. Sąd podkreślił także, że nic nie stoi na przeszkodzie, aby skarżący również w przyszłości zwracał się do pomocy społecznej o przyznanie mu świadczeń. Bowiem za każdym razem organ będzie wówczas zobowiązany do zbadania aktualnego jego położenia i rozstrzygnięcia, czy zachodzą okoliczności uprawniające go do otrzymania takiej pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podkreślił, że przedmiotowa skarga rozpatrywana była w granicach niniejszej sprawy, do czego Sąd był zobligowany na mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zatem pominął zarzut skarżącego odnośnie przekazywania przez Radę Miasta [...] niedostatecznych środków na pomoc społeczną, jak również zarzut, że nie przyznano mu zasiłku okresowego, jako pozostające poza granicami niniejszej sprawy. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Admnistracyjnego w Gdańsku z dnia 30 maja 2006r., skargę kasacyjną złożył pełnomocnik skarżącego, adwokat D. C., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przyznanie kosztów zastępstwa adwokackiego. Skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 141 § 4 powołanej ustawy z Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również naruszenie art. 3 ust. 3 i ust. 4 , art. 7 pkt 4, art. 8 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 98, art. 102 ust. 1, art. 104 ust. 1, art. 106 ust. 1,3,4 ustawy z dnia 12 marca 2004r o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 z późn. zm). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego podniósł, że zaskarżonego wyroku nie można uznać za zgodny z prawem, gdyż stoi w sprzeczności z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej, które to przepisy nakazują przyznanie takiej pomocy, która zapewni potrzebującym godne warunki życia i która umożliwi potrzebującym wyjście z trudnej sytuacji. Podniesiono, że organ pomocy społecznej dysponuje szeregiem możliwości, które pozwalają zabezpieczyć odpowiednie środki na pomoc, co wynika z art. 8 ust. 2, art. 38 ust. 6, art. 110 ust. 9 oraz art. 115 powołanej ustawy o pomocy społecznej. W związku z tym, zdaniem strony skarżącej, stwierdzenie organu, że nie posiada dostatecznych środków na pomoc powinno być wykazane w aspekcie wymienionych artykułów. Pełnomocnik skarżącego powołał się na podnoszony już wcześniej przez samego skarżącego argument, że budżet Państwa i budżet Gminy [...] ma dostateczne środki na pomoc, w związku z tym, że [...] od dłuższego czasu bardzo dobrze się rozwija i obserwuje się tam stały wzrost gospodarczy. Dlatego jeżeli brakuje pieniędzy na pomoc społeczną, to tylko z winy kierownictwa organu ośrodka Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, który zaniża swoje potrzeby. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Nie jest trafny zarzut naruszenia przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 z późn. zm). Artykuł 39 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej, przepis ten nie precyzuje jednak wysokości takiego zasiłku. Natomiast na mocy art. 3 ust. 4 powołanej ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Tak więc wysokość przyznawanego zasiłku każdorazowo determinowana jest możliwościami pomocy społecznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie przyjął, że z brzmienia art. 39 powołanej ustawy o pomocy społecznej i użytego w niej zwrotu "może", wynika, że decyzja w zakresie pomocy społecznej podejmowana przez organ administracyjny, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega zatem wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza zatem załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. W przedmiotowej sprawie ustalono, że skarżący wniósł o przyznanie mu zasiłku celowego na miesiąc lipiec 2004r. w wysokości nie mniejszej niż 700 zł na zakup żywności (wskazując, że koszty jego miesięcznego utrzymania wynoszą 500 zł, a potrzebuje jeszcze pieniędzy na leki, ubranie, środki czystości). Ponadto wykazano, że skarżący korzysta ze świadczeń pomocy społecznej od 2002r., polegającej na przyznawaniu zasiłków celowych na zakup żywności, leków, obuwia oraz na pomocy rzeczowej - przyznawaniu talonów obiadowych, tak więc w miarę możliwości organów pomocy społecznej, podejmowane są działania zmierzające do udzielenia skarżącemu pomocy, natomiast przyznana pomoc finansowa na miesiąc lipiec 2004r. mieści się w możliwościach pomocy społecznej. Z akt niniejszej sprawy wynika, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] dysponuje ograniczonymi środkami na zasiłki celowe, przy czym wskazać należy, że dla osoby samotnie gospodarującej, zasiłek celowy na żywność wynosi 80zł i jest wypłacany raz na kwartał, lecz w przypadku skarżącego, ponieważ nie posiada on żadnego własnego dochodu, kwota ta wynosi 100 zł i przyznawana jest co miesiąc. Skarżący otrzymuje także comiesięczny abonament obiadowy o wartości średnio 123 zł - co jest także pomocą na żywność oraz ma możliwość, po przedstawieniu odpowiednich dokumentów pracownikowi socjalnemu, ubiegania się raz na kwartał o pomoc finansową na koszty utrzymania mieszkania, na przykład na opłatę za energię elektryczną, czy gaz. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można zatem uznać, że skarżący jest traktowany gorzej niż inni podopieczni, a zatem nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. W związku z powyższym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawidłowo przyjął, że zaskarżone decyzje nie naruszają przepisów obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.