III SA/Lu 170/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdaca), Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita,, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Asystent sędziego Anna Gilowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 czerwca 2006r. sprawy ze skargi B. P. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej nagany z ostrzeżeniem uchylona zaskarżoną decyzję. Dyrektor Izby Celnej orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...], wydanym na podstawie przepisu art. 437 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) w związku z przepisem art. 79 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne wydane przez Zastępcę Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...]. W uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego organ odwoławczy podniósł, że orzeczeniem dyscyplinarnym nr [...] z dnia [...] r. Zastępca Naczelnika Urzędu Celnego, na podstawie przepisu art. 63 ust. 1 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej orzekł o wymierzeniu kary nagany z ostrzeżeniem w stosunku do starszego kontrolera celnego B. P. - młodszego dyspozytora celnego, obwinionego o naruszenie obowiązków służbowych określonych w przepisie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej, polegających na nierzetelnym i niedbałym wykonywaniu obowiązków służbowych w dniu [...] 2005 r. w Oddziale Celnym w H., podczas kontroli celnej samochodu osobowego marki "Łada" o numerze rejestracyjnym [...], w którym ujawniono 530 paczek papierosów i wpisaniu niewłaściwego numeru rejestracyjnego w systemie "Granica" oraz zmianie dyspozycji rejestratora. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej stwierdził, że w dniu [...] 2005 r. funkcjonariusz celny B. P. pełnił służbę celną w Oddziale Celnym w H. W trakcie służby dokonywał m.in. odprawy celnej samochodu osobowego marki "Łada" o numerze rejestracyjnym [...], w którym następnie w skrytkach konstrukcyjnych ujawniono 530 paczek papierosów bez polskich znaków skarbowych akcyzy. Ponadto ustalono, że pojazd ten został przez skarżącego z błędem zarejestrowany w systemie "Granica", który wpisał nieprawidłowy numer rejestracyjny pojazdu [...] zamiast [...], jak również dokonał zmian dyspozycji dotyczącej rewizji celnej pojazdu na "tak", skreślając wcześniej zaznaczoną dyspozycję na "nie" na karcie kontrolnej nr [...]. W związku z tym w dniu [...] 2005 r. wszczęto przeciwko skarżącemu postępowanie wyjaśniające, a następnie dnia [...] 2005 r. Zastępca Naczelnika Urzędu Celnego, na wniosek rzecznika Dyscyplinarnego Urzędu Celnego wszczął postępowanie dyscyplinarne, zarzucając B. P. naruszenie obowiązków służbowych, określonych w przepisie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia organ odwoławczy podniósł, że w trakcie prowadzonego postępowania B. P. wyjaśniał, iż dokonał częściowej rewizji pojazdu, a następnie przystąpił do rejestracji w systemie "Granica", w trakcie której zamiast cyfry "6" omyłkowo wpisał cyfrę "3" w numerze rejestracyjnym pojazdu, dodając, że na karcie kontrolnej pojazdu wpisał dane samochodu poprawnie, co potwierdził następnie w zeznaniach w charakterze obwinionego. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że z zeznań B. P. wynika również, iż podczas odprawy pojazdu obejrzał on wnętrze bagażnika, patrzył na tylne siedzenie, do schowka, lecz nie przypominał sobie, aby sprawdzał komorę silnika, dodając, że pierwotnie w karcie kontrolnej zaznaczył rewizję celną na "nie", w związku z tym, że nie zamierzał szczegółowo rewidować tego pojazdu. Ponadto B. P. wyjaśnił, że skrytka, w której ujawniono papierosy była niewidoczna dla części pasażerskiej, trudno było do niej dotrzeć. Dodał, że przy rewizjach pojazdu pracuje od niedawna, a w OC w H. od maja 2005 r. i ten rodzaj skrytki nie był mu znany, stąd nie był w stanie jej ujawnić. Organ odwoławczy wskazał, że na okoliczność tej sprawy przesłuchano w charakterze świadka funkcjonariusza celnego R. B., pełniącego również służbę na przejściu drogowym w H. dnia [...] 2005 r., który, ujawnił skrytki w pojeździe, kontrolowanym wcześniej przez B. P., informując go o tym fakcie w momencie zakończenia rejestracji pojazdu w systemie "Granica" i powiadamiając o tym kierownika zmiany. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej jest istotne, że B. P., wracając z paszportem i kartą kontrolną po wcześniejszym zarejestrowaniu tego pojazdu w systemie "miał tylko jeden paszport tego samochodu, gdzie w tym dniu na przejściu oczekiwało bardzo dużo pojazdów do odprawy...". Dlatego też w ocenie Dyrektora Izby Celnej, w przypadku zachowania należytej staranności przy wykonywaniu obowiązków służbowych, rejestrując pojazd w systemie "Granica" w sytuacji, gdy ma się tylko jeden samochód do zarejestrowania, trudno dać wiarę zeznaniom B. P. o omyłkowym wpisie numeru rejestracyjnego i uznać należy to za przyjętą linię obrony. Organ odwoławczy dodał, że pełniący wówczas obowiązki kierownika zmiany funkcjonariusz celny M. K., przesłuchany w sprawie w charakterze świadka zeznał, że o całym zdarzeniu poinformował go młodszy kontroler celny R. B. i wówczas przyjął wyjaśnienia od B. P., z których wynikało, że omyłkowo zapisał w systemie numer rejestracyjny pojazdu i po jego uwadze i przeprowadzeniu ponownej rewizji pojazdu skarżący ponownie zarejestrował pojazd w systemie już prawidłowo. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że doszło do naruszenia obowiązków służbowych określonych w przepisie art. 32 ust.1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej. Na zajęcie takiego stanowiska miał przede wszystkim wpływ sposób dokonania odprawy pojazdu przez B. P. Dyrektor Izby Celnej zwrócił uwagę, że funkcjonariusz celny ma ustawowy obowiązek przeprowadzania kontroli celnych w sposób rzetelny i bezstronny, sprawnie i terminowo, wykazując przy tym, z uwagi na specyfikę i charakter funkcji jaką pełni, własną inicjatywę oraz przezorność, bowiem w zakresie podejmowania decyzji o dokonaniu kontroli celnej wykonuje swoje obowiązki samodzielnie i z tego względu powinien wykazać się dużą odpowiedzialnością, sumiennością i przezornością w stopniu wyższym niż przeciętny. Zdaniem organu odwoławczego ten obowiązek dotyczy zwłaszcza tych sytuacji, gdy kontroli celnej dokonuje funkcjonariusz z kilkunastoletnim stażem, również na stanowiskach służbowych związanych z dokonywaniem odpraw celnych, co wynika z kart zakresu obowiązków i uprawnień znajdujących się w aktach osobowych skarżącego, posiadający zatem doświadczenie i praktykę w zakresie przeprowadzania kontroli celnej, zdobytą podczas wykonywania obowiązków służbowych. Dyrektor Izby Celnej dodał, że odprawa celna dokonana została przez B. P. pobieżnie i niedokładnie, bez należytej staranności i zaangażowania w wykonywanie obowiązków służbowych, o czym świadczy chociażby fakt, że ujawnienia skrytek konstrukcyjnych dokonał funkcjonariusz celny na stanowisku młodszego kontrolera, w stopniu aplikanta celnego, zatrudniony w Służbie Celnej od października 2003 r. W ocenie organu odwoławczego fakultatywność przeprowadzania kontroli celnych nie może oznaczać jej dowolności. Jest to uprawnienie celnika, które nie może być rozumiane jako usprawiedliwienie dla niewykonania rzetelnie obowiązków służbowych. Przyjęcie, że fakultatywność dokonywania kontroli celnej oznacza jej dowolność, prowadziłoby do sytuacji, gdzie każde nierzetelne przeprowadzenie kontroli celnej znalazłoby usprawiedliwienie. Dlatego każdy funkcjonariusz celny wykonując samodzielnie swoje obowiązki powinien dokonać prawidłowej oceny sytuacji dla podjęcia decyzji o przeprowadzeniu, czy też zaniechaniu przeprowadzenia kontroli celnej pojazdu. W tym konkretnym przypadku doszło do błędnej oceny dokonanej przez doświadczonego funkcjonariusza celnego, jakim jest B. P. Ustosunkowując się do zarzutów dotyczących naruszenia zasady domniemania niewinności i zasady in dubio pro reo, organ odwoławczy zauważył, że istotą zasady domniemania niewinności jest przekonanie organu prowadzącego postępowanie o niewinność oskarżonego do czasu stwierdzenia i orzeczenia jego winy – w przypadku postępowania dyscyplinarnego, wydania i uprawomocnienia się orzeczenia dyscyplinarnego. Konsekwencją zaś domniemania niewinności jest wyżej wspomniana zasada in dubio pro reo, czyli nakaz tłumaczenia niedających usunąć się wątpliwości na korzyść oskarżonego. Zadaniem zaś organu prowadzącego postępowanie jest dążenie przede wszystkim do wyeliminowania zaistniałych wątpliwości. W świetle zebranego materiału dowodowego i w wyniku pełnej i poprawnie dokonanej swobodnej oceny dowodów należy uznać, że wina funkcjonariusza celnego B. P. została udowodniona i brak jest jakichkolwiek wątpliwości, które miałyby znaczenie dla oceny jego odpowiedzialności. W ocenie Dyrektora Izby Celnej również wymierzona w stosunku do B. P. kara dyscyplinarna nagany z ostrzeżeniem adekwatna jest do stopnia zawinienia i spełni swój zapobiegawczy i wychowawczy cel. Na taką ocenę składają się zarówno ustalenia faktyczne zebrane w toku postępowania dyscyplinarnego, jak i okoliczności związane z osobą ukaranego, przede wszystkim fakt karalności za nierzetelne wykonywanie obowiązków, polegających na nierzetelnym przeprowadzaniu kontroli celnej trzech pojazdów samochodowych i wymierzenie w stosunku do niego kary dyscyplinarnej obniżenia stopnia służbowego, orzeczeniem dyscyplinarnym Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]. Skargę na powyższe orzeczenie dyscyplinarne do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożył B. P. Skarżący wniósł o zmianę lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego, gdyż naruszono przepisy prawa, tj. § 11 ust. 3, § 21 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych; jak również przepis art. 2 § 2, art. 4, art. 5 § 2, art. 7, art. 92. art. 173 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego. Zdaniem skarżącego, w wydanym orzeczeniu dyscyplinarnym nie ustosunkowano się do wszystkich faktów. Wyjaśnił, że samochód osobowy "Łada" o numerze rejestracyjnym [...] był jedynym samochodem na pasie nr 1, pozostałe pojazdy i podróżni z tego pasa przebywali na odprawie paszportowej. Pojazdy na pasie nr 2 i 3 były już sprawdzone. Wychodząc na pasy skarżący miał tylko ten jeden samochód do odprawy. Nie było w nim widocznych znamion usiłowania przemytu. Skarżący podniósł, że po zakończeniu postępowania dowodowego poinformowano go o wcześniejszych prowadzonych przeciwko niemu postępowaniach wyjaśniających, o których nie był on poinformowany. Jego zdaniem podstawą wszystkich rozstrzygnięć powinny być prawdziwe ustalenia faktyczne. W tym przypadku oparto się tylko na zeznaniach jednego funkcjonariusza celnego, które nie opisują całości zdarzenia. Jego zdaniem organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest badać oraz uwzględniać wszystkie okoliczności przemawiające zarówno na jego korzyść jak i nie korzyść. Nie uczyniono tego, przyjmując okoliczności niekorzystne dla skarżącego. W ocenie skarżącego nie ma obowiązku przeprowadzania szczegółowej rewizji każdego pojazdu, ponieważ nie jest to możliwe. Podstawą do wszczęcia rewizji jest, oprócz danych z rozpoznań operacyjnych, oznaka usiłowania przemytu czy częstotliwość odprawy pojazdu, nienaturalne powierzchnie pojazdu, zachowanie przekraczającego granicę. Te okoliczności nie zostały uwzględnione w postępowaniu. Przekonanie organu prowadzącego postępowanie wyjaśniające i dyscyplinarne kształtowane było nie na logicznej ocenie dowodów i zaistniałej sytuacji, lecz na tendencyjnym przekonaniu, że błąd był popełniony celowo, a zmiana na dyspozycji rewizji na karcie z "nie" na "tak" próbą matactwa. Nie ma, zdaniem skarżącego, w orzeczeniu przesłanek swobodnej oceny dowodów z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania przy zastosowaniu rzetelnej wiedzy, doświadczenia życiowego oraz zastosowania wytycznych i zaleceń przełożonych, które są wywieszone w pomieszczeniu funkcjonariuszy prowadzących odprawy, a dotyczących kolejności wykonywania czynności podczas odprawy pojazdów tj. po pierwsze rejestracja, następnie ewentualna rewizja. W ocenie skarżącego, orzeczenie dyscyplinarne oparte powinno być na całokształcie okoliczności występujących w postępowaniu. To postępowanie nie uwzględnia żadnej okoliczności świadczącej na korzyść skarżącego. Zdaniem skarżącego przekonanie o winie, a także surowość wymierzonej kary wiążą się też z faktem uprzedniego wymierzenia kary dyscyplinarnej, lecz kara ta wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 stycznia 2006 r. (sygn. akt II SA/Rz 307/05) została uchylona. W tym stanie rzeczy, w ocenie skarżącego, zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne dotknięte jest wieloma uchybieniami formalnymi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor izby Celnej w niósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Owa kontrola obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę – art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.). W przypadku funkcjonariusza celnego takim przepisem szczególnym jest art. 74 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (t.j: Dz.U. z 2004 r., nr 156, poz. 1641 ze zm.), który stanowi, iż od orzeczeń dyscyplinarnych wydanych w postępowaniu odwoławczym lub postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zasadach określonych w odrębnych przepisach. W okolicznościach niniejszej sprawy, kontrola, o której mowa w art. 1 § 1 cyt. ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne narusza prawo. Podstawą wydania orzeczenia dyscyplinarnego był przepis art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641 ze zm.), zgodnie z którym funkcjonariusze celni ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie obowiązków służbowych. W rozstrzyganej sprawie za naruszenie obowiązków służbowych organy obu instancji uznały nierzetelne i niedbałe wykonywanie powierzonych obowiązków służbowych podczas kontroli samochodu osobowego marki "Łada", o numerze rejestracyjnym [...], w którym ujawniono 530 paczek papierosów i wpisaniu niewłaściwego numeru rejestracji do systemu "Granica" oraz zmianie dyspozycji rejestratora. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej takie postępowanie skarżącego naruszało normę zawartą w przepisie art. 32 ust. 1 pkt 2, ustawy o Służbie Celnej, z której wynika obowiązek rzetelnego i bezstronnego oraz sprawnego i terminowego wykonywania przez funkcjonariusza celnego powierzonych mu zadań. Trzeba podkreślić, że do obowiązków organów dyscyplinarnych, wynikających z wymogów rzetelnego postępowania dyscyplinarnego, należy prawidłowe ustalenie faktu naruszenia przez funkcjonariusza celnego ciążących na nim obowiązków. Ustalenie to musi być konkretne, tzn. wskazywać na czas, miejsce i sposób naruszenia obowiązków przez funkcjonariusza celnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 2894/0, LEX nr 142323). Dokonanie takich ustaleń winno znaleźć stosowne odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego, sporządzonym zgodnie z wymogami przepisu art. 424 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997r., nr 89, poz. 555 ze zm.), który to przepis należy odpowiednio stosować do orzeczenia dyscyplinarnego (art. 79 ustawy o Służbie Celnej). W myśl przepisu art. 424 § 1 k.p.k. uzasadnienie powinno zawierać wskazanie, jakie fakty sąd (organ dyscyplinarny) uznał za udowodnione lub nie udowodnione, na jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych, jak też wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia. W świetle powyższego stwierdzić należy, że obowiązkiem organów dyscyplinarnych obu instancji było nie tylko ustalenie faktów odnoszących się do okoliczności przeprowadzanej przez skarżącego kontroli celnej, ale także – co ma kluczowe znaczenie dla odpowiedzialności za delikt dyscyplinarny – ustalenie jakie obowiązki służbowe naruszył skarżący w toku tej kontroli i czy ten czyn był popełniony umyślnie albo nieumyślnie. Zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne nie odpowiada wskazanym wyżej wymogom. W szczególności organ odwoławczy nie wyjaśnił jakie obowiązki służbowe naruszył skarżący dokonując błędnej oceny przy podejmowaniu decyzji o zaniechaniu przeprowadzenia kontroli celnej, przy założeniu, że do uprawnień funkcjonariusza celnego należy podejmowanie decyzji o przeprowadzeniu kontroli celnej, na co wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Jeśli zaś chodzi o drugi z czynów przypisanych skarżącemu, a mianowicie wpisania niewłaściwego numeru rejestracyjnego pojazdu w systemie "Granica" oraz zmianie dyspozycji rejestratora, to organ odwoławczy podnieść należy, że organ odwoławczy nie odniósł się nawet w najmniejszym stopniu do zarzutów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia organu I – instancji. Skarżący powoływał się tam zarówno na błąd, jak i na zmianę zapisu o dyspozycji z uwagi na zmianę decyzji co do zaniechania przeprowadzenia kontroli celnej. Brak odniesienia się do tych zarzutów uniemożliwia sądowi dokonania oceny zaskarżonego orzeczenia w tej części. Na marginesie należy zauważyć, że stwierdzenie organu odwoławczego, iż wyjaśnienia skarżącego mają cechy "przyjętej linii obrony" jest dalece niewystarczające dla uzasadnienia odmowy wiarygodności tym wyjaśnieniom. Stanowisko organu odwoławczego winno być logicznie uzasadnione, a dokonana ocena dowodów musi odpowiadać wymogom przepisu art. 424 § 1 k.p.k. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy usunie wskazane wyżej uchybienia z zakresu postępowania, jak też odniesie się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia organu I – instancji, czemu da wyraz w uzasadnieniu orzeczenia sporządzonemu zgodnie z wymogami przepisu art. 424 § 1 k.p.k. Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.