III SA/Wr 166/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie: Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Asesor WSA Anetta Chołuj Protokolant: Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], nr [...] (znak [...]) w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję I instancji nr [...] z dnia [...]. Skarżący A. C. pracował w latach 1969 - 1971 w Kółku Rolniczym Międzykółkowej Bazy Maszynowej w C. B. z siedzibą w W. jako traktorzysta, następnie w latach 1971-1977 w Kopalniach Melafiru w C. B. jako kierowca pojazdów technologicznych, a w latach 1977-1996 na stanowisku maszynisty wozu technologicznego. W czasie pracy w Kopalni Melafiru w C. B. A. C. dwukrotnie korzystał z urlopu bezpłatnego, w czasie którego pracował w Libii - w latach 1982 - 1985 jako kierowca wozu technologicznego "Astra", a w latach 1991-1996 jako pomoc kuchenna (bez narażenia na wibracje). Od 1996 r. skarżący przebywa na rencie. W czasie pracy na stanowisku traktorzysty i kierowcy wyżej wskazanych pojazdów A. C. był narażony na oddziaływanie ponadnormatywnego hałasu i wibracji o działaniu miejscowym i ogólnym. Decyzją z dnia [...] (nr [...]) Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny w W. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u A. C. choroby zawodowej - zawodowego uszkodzenia słuchu. Wnioskiem z dnia [...] pełnomocnik A. C. zwrócił się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. o uchylenie powyższej decyzji uzasadniając to tym, że po wydaniu decyzji w 1996 r. ujawniła się u jego klienta głuchota i choroba wibracyjna. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. decyzją z dnia [...] odmówił uchylenia decyzji z powodu braku nowych dowodów w sprawie. Po rozpoznaniu wniesionego odwołania Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. Oddział Zamiejscowy w W. decyzją z dnia [...] (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 grudnia 2004 r. (sygn. akt 3 II SA/Wr 1639/02) uchylono wskazaną wyżej decyzję z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzję z dnia [...]. W dniu [...] A. C. został skierowany przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. na badania w kierunku choroby zawodowej zespołu wibracyjnego. W orzeczeniu lekarskim z dnia [...] wydanym przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. stwierdzono bark podstaw do rozpoznania choroby zawodowej zespołu wibracyjnego w postaci naczyniowo - nerwowej, kostno - stawowej, mieszanej: naczyniowo - nerwowej i kostno - stawowej. W uzasadnieniu wskazano, że w świetle rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) okres udokumentowanych objawów chorobowych w przypadku ustalenia narażenia na drgania mechaniczne dla postaci naczyniowo - nerwowej wynosi rok, a dla postaci kostno - stawowej oraz postaci mieszanej (naczyniowo - nerwowej i kostno - stawowej) wynosi 3 lata. Podano, że w odniesieniu do drgań mechanicznych o działaniu ogólnym nie ma udokumentowanych objawów chorobowych z okresu narażenia dotyczących badań radiologicznych kręgosłupa, ponadto pierwsze dolegliwości pojawiły się 7 lat od ustania narażenia zawodowego. Badaniem fizykalnym stwierdzono: dłonie ciepłe, różowe, ruchomość w zakresie kończyn górnych i kręgosłupa zachowana. Radiologicznie nie wykazano w obrębie stawów łokciowych, nadgarstkowych i dłoni zmian typowych dla zespołu wibracyjnego. Wskutek ponownego badania wykonanego w Instytucie Medycyny Pracy im. prof. dra med. J. N. w Ł. wydano w dniu [...] orzeczenie lekarskie, w którym stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej zespołu wibracyjnego u A. C. W uzasadnieniu podano, że nie stwierdzono - poza zmianami laryngologicznymi - objawów uszkodzenia układu nerwowego. Analiza dokumentacji z oceną narażenia zawodowego wraz z wynikami badań czynnościowych obwodowego układu naczyniowego, progu czucia wibracji oraz wynikami zdjęć rtg kręgosłupa L-S i stawów łokciowych rąk nie daje podstaw do rozpoznania żadnej z postaci zespołu wibracyjnego. Ocenia radiologiczna kręgosłupa L-S nie wykazuje cech patognomicznych dla postaci kostnej zespołu wibracyjnego w narażeniu na drgania mechaniczne o działaniu ogólnym. Charakter i stopień stwierdzonych dyskretnych nieprawidłowości w zakresie wyników badań czynnościowych obwodowego układu naczyniowego progu czucia wibracji oraz stawów promieniowo - nadgarstkowych w 9 lat po ustaniu ekspozycji zawodowej na drgania mechaniczne przekazywane miejscowo nie daje podstaw do łączenia ich z ekspozycją zawodową. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W., powołując się na wskazane wyżej orzeczenia lekarskie i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach decyzją z dnia [...] (nr [...]) stwierdził brak podstaw do rozpoznania u A. C. choroby zawodowej zespołu wibracyjnego w postaci naczyniowo - nerwowej, kostno - stawowej, mieszanej: naczyniowo - nerwowej i kostno - stawowej wymienionych w pozycji 22 pkt 1, 2, 3 wykazu chorób zawodowych określonych w cytowanym wyżej rozporządzeniu z dnia 30 lipca 2002 r. Podniesiono, że do stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione, zgodnie z § 2 ust. 1 i § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., jednocześnie dwa warunki: 1/ choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych; 2/ choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy. Podniesiono, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony pierwszy warunek, a zatem brak medycznego rozpoznania choroby zawodowej wykluczał możliwość stwierdzenia tej choroby decyzją administracyjną. Pismem z dnia [...] A. C. wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że jest ona niezgodna ze stanem faktycznym wskazując, a 22-letni staż pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia daje podstawę do utraty kwalifikacji zdrowotnych. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. decyzją z dnia [...] (nr [...]) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, powołując się na wydane w sprawie orzeczenia lekarskie oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem A. C. wniósł w dniu [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia w celu stwierdzenia choroby zawodowej - zespołu wibracyjnego: postaci naczyniowo -nerwowej, kostno - stawowej, mieszanej: naczyniowo - nerwowej i kostno - stawowej. Skarżący podniósł, że przez prawie 23 lata był narażony na szkodliwe czynniki, które przyczyniły się do uszczerbków na zdrowiu, tj. znacznej utraty słuchu, a także zespołu wibracyjnego, a wydane w sprawie orzeczenia lekarskie są niezgodne z prawdą. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie przed tutejszym Sądem w dniu 30 sierpnia 2006 r. A. C. wyjaśnił, że sprawa dotycząca ustalenia choroby zawodowej z tytułu uszkodzenia słuchu jest aktualnie przedmiotem odrębnego rozpoznania przed organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 3 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zwanej dalej p.s.a. - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, co oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane przez skarżącego. Zgodnie z § 10 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia rozporządzenia w życie, jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów. Zatem w przedmiotowej sprawie istota problemu sprowadzała się do ustalenia momentu wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia choroby zawodowej i określenia zdarzenia wszczynającego to postępowanie. Ustalenie momentu wszczęcia postępowania jest o tyle istotne, że od tego ustalenia zależy, przepisy którego z rozporządzeń regulujących postępowanie w sprawie rozpoznania chorób zawodowych będą miały zastosowanie. W niniejszej sprawie pełnomocnik A. C. pismem z dnia [...] wniósł o uchylenie decyzji wydanej w 1996 r. w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w postaci uszkodzenia słuchu podnosząc, że u jego klienta po 1996 r. ujawniła się głuchota i choroba wibracyjna, zgłaszając tym samym podejrzenie choroby zawodowej u skarżącego. Przyjąć więc należało, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej w postaci zespołu wibracyjnego zostało wszczęte wskutek wniosku z dnia [...], a więc niewątpliwie pod rządami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), a zatem przepisy tego rozporządzenia powinny znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie. W świetle rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.) wystarczające dla stwierdzenia choroby zawodowej było ustalenie związku przyczynowego między chorobą a warunkami pracy. W przypadku pozytywnego ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba była wymieniona w wykazie chorób zawodowych i praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, istniało domniemanie związku przyczynowego między chorobą, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Przy czym w odniesieniu do choroby zawodowej zespołu wibracyjnego rozporządzenie to nie wyróżniało poszczególnych postaci tej choroby, jak również nie określało okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego. W porównaniu z dotychczas obowiązującymi przepisami, w obecnym stanie prawnym kryteria pozwalające na ustalenie choroby zawodowej zostały zaostrzone i wyraźnie określone. Zgodnie z przepisem § 2 cytowanego rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej oraz jej rozpoznanie może nastąpić u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. Z przepisu tego wynika, że o uznaniu schorzenia za chorobę zawodową decydują następujące przesłanki: 1) normatywna - umieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, 2) medyczna - ustalenie, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, 3) procesowa - zgłoszenie podejrzenia i rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym lub po zakończeniu pracy w takim narażeniu, nie później jednak niż w okresie, który został określony w wykazie chorób zawodowych. W odniesieniu do choroby zawodowej zespołu wibracyjnego okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego wynosi rok, jeżeli chodzi o postać naczyniowo - nerwową, a 3 lata w przypadku postaci kostno - stawowej oraz mieszanej: naczyniowo-nerwowej i kostno-stawowej. Podsumowując powyższe zauważyć trzeba, że w przedmiotowej sprawie organy obu instancji nieprawidłowo oparły swoje rozstrzygnięcia na rozporządzeniu z dnia 30 lipca 2002 r., ponieważ wobec wszczęcia postępowania w czasie obowiązywania rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r., to właśnie rozporządzenie powinno stanowić podstawę wydanych orzeczeń. W konsekwencji orzekając w przedmiocie choroby zawodowej zespołu wibracyjnego należało wziąć pod uwagę przesłanki określone w rozporządzeniu z dnia 18 listopada 1983 r. W świetle tego rozporządzenia nie było podstaw do wyróżniania poszczególnych postaci zespołu wibracyjnego, a także do wydania orzeczenia lekarskiego, w którym odmówiono stwierdzenia choroby zawodowej między innymi z powodu upływu 7 lat od ustania narażenia zawodowego. Obowiązujące w czasie orzekania rozporządzenie nie określało okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia narażenia zawodowego. W konsekwencji orzekania na podstawie niewłaściwego rozporządzenia w postępowaniu naruszono przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż obowiązujące obecnie rozporządzenie w sposób bardziej szczegółowy i restrykcyjny w stosunku do rozporządzenia z dnia 18 listopada 1983 r. określa przesłanki, które muszą być spełnione, by uzasadnione było stwierdzenie choroby zawodowej. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. "a" orzeczono jak w sentencji wyroku.