III SA/Wa 1717/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Krystyna Kleiber (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2006 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości. Wyrokiem z 22 listopada 2002 r. III SA/Wa 2721/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej jako Prezes KRUS) z [...] sierpnia 2005 r. Nr [...], którą Prezes KRUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...] o odmowie umorzenia D. W. zaległości w należnościach z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu kwestionowana decyzja nie zawierała uzasadnienia spełniającego wymogów przepisów prawa, nie zawierała też wskazania przyczyn rozstrzygnięcia, a stronie nie zapewniono czynnego udziału w postępowaniu. Decyzja ta akceptowała decyzję Prezesa KRUS jako organu I instancji, pomimo iż ta również naruszała prawa strony. Zaskarżoną obecnie decyzją z [...] marca 2006 r. Nr [...] Prezes KRUS, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) - dalej jako kpa - oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) - dalej jako usr - ponownie utrzymał w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2005 r. Decyzja ta, wydana na wniosek D. W., odmówiła umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kw. 1996 r. do IV kw. 1999 r.. W uzasadnieniu tej decyzji Prezes KRUS stwierdził, że "(...) w gospodarstwie brak było zdarzeń losowych mogących być podstawą do umorzenia, a ponadto dochód z gospodarstwa rolnego i wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, pozwala na spłatę zadłużenia. Jako podstawę rozstrzygnięcia podał art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 usr. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] czerwca 2005 r. D. W. poinformował, że nie otrzymywał wcześniej żadnych upomnień z tytułu niepłacenia składek. Strona przejęła gospodarstwo rolne od dziadków o powierzchni mniejszej niż 2 ha przeliczeniowe, a brak maszyn uniemożliwił mu osiągania z tego gospodarstwa dochodów. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes KRUS stwierdził, że D. W. jest zatrudniony jako pracownik w Państwowej Straży Pożarnej w B. i w Jednostce Ratowniczo Gaśniczej w M., z czego osiąga dochody w wysokości ok. 1800,- zł miesięcznie. Ponadto jest właścicielem gospodarstwa rolnego i podatnikiem podatku rolnego z tytułu użytkowania gospodarstwa. Z tego tytułu posiada możliwość ubiegania się o dopłaty bezpośrednie wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W ocenie Prezesa KRUS dochody, które D. W. uzyskuje z tytułu działalności gospodarczej i z pracy zawodowej umożliwiają mu wywiązanie się z zobowiązania wobec KRUS. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z [...] kwietnia 2006 r. D. W. zwrócił się - ponownie - z prośbą o rozpatrzenie jego sprawy. W uzasadnieniu skargi przedstawił historię postępowania ze szczególnym uwzględnieniem wyroku z 22 listopada 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2721/01 i wskazówek wynikających z treści tego orzeczenia. Skarżący zauważył, że KRUS nie sprawdził, czy skarżącego obciążają zaległości z tytułu ubezpieczenia i nie wysłał mu - przez dziesięć lat - żadnego upomnienia. Zwrócił uwagę na to, że rolnicy, właściciele gospodarstw, otrzymują zawiadomienie o każdej niezapłaconej racie. W odpowiedzi na skargę z [...] maja 2006 r. Prezes KRUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269) - dalej jako u.p.p.s.a. - Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako u.p.p.s.a. - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że Prezes KRUS, decyzjami z [...] czerwca 2005 r. i [...] marca 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję wydaną w I instancji, odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kw. 1996 r. do IV kw. 1999 r.. Stosownie do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Prezes KRUS przed wydaniem decyzji, jako organ drugiej instancji, zapewnił stronie czynny udział w postępowaniu, stosownie do zasady wynikającej z art.10 § 1 kpa, a sporządzone uzasadnienie spełnia wymogi art.107 kpa, budując stan faktyczny i oceniając go w płaszczyźnie stosowanej normy prawnej. Decyzja ta w przeciwieństwie do poprzedniej , uchylonej przez Sąd, zawiera też wskazanie okresu za jaki D. W. nie uiszczał składek pomimo ciążącego na nim ustawowego obowiązku tak jak wobec każdego rolnika, posiadającego gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego. Mając na uwadze, że początkowy okres zalegania w składkach jest odległy, Prezes KRUS, zdaniem Sądu, winien był z urzędu dokonać ustaleń pod kątem ewentualnego przedawnienia prawa do egzekwowania należności składkowych.. Pozwali to przesądzić w jednoznaczny sposób kwotę zaległych składek i odsetek zwłoki w ich płatności z czym, naturalnie, wiąże się ocena możliwości płatniczych strony Zgodnie z art. 41b usr należności z tytułu składek czyli także należności z tytułu odsetek, które dzielą byt prawny należności z tytułu składek, ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Składki na ubezpieczenie opłaca się co kwartał, przy czym płatność przypada ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału, stosownie do art. 40 usr. Ustawowy termin przedawnienia z tytułu należności na rzecz KRUS ulegał zmianom. Przepis 41b, obecnej treści obowiązywał od 2 maja 2004 r., wprowadzony przepisem art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 91, poz. 873). Przed dniem 2 maja 2004 r., na mocy art. 52 usr, do ustalenia długości terminu przedawnienia miały odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 646 ze zm.), którą uchyliła, wchodząc w jej miejsce, ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Zmiana przepisów nastąpiła z dniem 1 stycznia 1998 r.. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej z daty do 1 stycznia 2003 r. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, z wyjątkiem, gdy bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej, o której podatnik został powiadomiony, a po przerwaniu biegu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne przy czym nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki. Zatem do dnia 2 maja 2004 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu z upływem pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym minął termin płatności. Odsetki do tej daty również były naliczane zgodnie z treścią Ordynacji podatkowej i według ustalonych przez nią zasad, a więc również przy ustaleniu pięcioletniego okresu przedawnienia wraz z należnością główną. Zdaniem Sądu bieg terminu przedawnienia składek i odsetek od nich, który został zakończony w okresie obowiązywania przepisów ustanawiających pięcioletni okres przedawnienia, nie mógł ulec przedłużeniu w wyniku nowelizacji przepisów. Oznacza to, że byt prawny należności z tytułu składek i odsetek, powstałych przed dniem 2 maja 2004 winien być każdorazowo oceniany w płaszczyźnie przepisów Ordynacji Podatkowej. Skutkiem ewentualnego stwierdzenia przedawnienia jest wygaśnięcie obowiązku zapłaty należnych składek i odsetek za brak ich zapłaty w terminie. Zauważyć należy, że w przypadku istnienia ustawowego obowiązku spełnienia zobowiązania, odsetki od spóźnionego zobowiązania określa i reguluje podatnik osobiście. Jest niesporne, że okoliczność, iż zobowiązanie uległo przedawnieniu musi być stwierdzona w treści decyzji bowiem stanowi element stanu faktycznego. Rozważanie, co do sytuacji materialnej strony - w kontekście możliwości zapłaty, z punktu ustalenia czy zaległości są nieściągalne są również istotne, ale winny być rozważane w następnej kolejności. Należy zauważyć, że Prezes KRUS objął decyzją okresy składkowe niewskazane we wniosku strony o umorzenie odsetek za te okresy. Jest to istotne z tego względu, że umorzenie należności powinno następować tylko na wniosek, stosownie do art. 41 a ust. 1 usr, zatem decyzja Prezesa KRUS nie powinna obejmować lat, o które skarżący nie wnioskował. Jeżeli jednak Prezes KRUS zdecydował się na umorzenie zaległości za wskazane lata z urzędu, to powinien, niezależnie od treści sentencji, wskazać przyczyny rozstrzygnięcia, a więc ustalenia faktyczne co do zaległości w składkach i odsetkach od tych składek za poszczególne lata. Brak tych ustaleń mógł mieć istotny wpływ na treść decyzji, wobec czego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 u.p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.