II SA/Wa 571/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2006 sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie emerytury specjalnej oddala skargę. Prezes Rady Ministrów decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r., wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił K. J. przyznania emerytury specjalnej. W uzasadnieniu podał, że przy rozpatrywaniu wniosków o świadczenie specjale brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, która nie stanowi jednak jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie takie może być przyznane osobie w trudnej sytuacji bytowej, niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, jeżeli w sprawie występują inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter, a w szczególności wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie, np. kultury lub sportu lub szczególne zdarzenia losowe. W ocenie organu, okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku i nadesłanych dokumentów nie mają podstawy do pozytywnego załatwienia sprawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. J. wskazał, że jego skazanie w latach [...] za "próbę przeniesienia na polski grunt schińszczonego marksizmu", uznane niedawno za niesłuszne, można uznać za szczególne zdarzenie losowe, które doprowadziło do zaniżenia emerytury. Powołał się na swoje wcześniejsze osiągnięcia w działalności reedukacyjnej i społecznej jako konkretne zasługi w określonej dziedzinie oraz podniósł, że emerytura specjalna umożliwiłaby mu powrót do działalności społecznej. Wskazał ponadto, iż zna przypadek niemal identyczny do swojego, kiedy emerytura specjalna została przyznana. Prezes Rady Ministrów decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał zaskarżoną decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa. W uzasadnieniu powtórzył argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, a ponadto podał, że przyznanie emerytury specjalnej miałoby stanowić rekompensatę za niesłuszny pobyt wnioskodawcy w więzieniu i wyrównać straty poniesione przez niego, a skutkujące w szczególności obniżeniem emerytury, którą otrzymuje obecnie w kwocie [...] zł netto. Organ stwierdził, że zgromadzone w sprawie dokumenty oraz dodatkowe uzasadnienie nie stanowią szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. J. podniósł, że jego roszczenia o emeryturę specjalną wynikają ze znacznie pogorszonej sytuacji osobistej i materialnej wskutek zaprzepaszczenia dorobku uprzedniej działalności zawodowej i społecznej, przyznając jednocześnie, iż uzyskał odszkodowanie za niesłuszne skazanie w kwocie [...] tys. zł. Opisał szczegółowo swoje koleje losu i konsekwencje osobiste, rodzinne i finansowe niesłusznego skazania, podając również, że przed skazaniem organizował tłumaczenia i kolportaż stanowiska Komunistycznej Partii Chin w sprawach ideologicznych. Jego zdaniem, spełnia wszystkie warunki do przyznania świadczenia w postaci szczególnych zdarzeń losowych i zasług w konkretnej dziedzinie, zdając sobie jednak sprawę z uznaniowego charakteru decyzji w tym przedmiocie i podając przykład K. M., który w sytuacji zbliżonej otrzymał emeryturę specjalną. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie i wskazał, że skarżący w sposób nieuprawniony przenosi swoje roszczenia pieniężne z tytułu niesłusznego skazania i uwięzienia w latach 1964-1967 na płaszczyznę materialnej rekompensaty, jaką stanowiłaby dla niego emerytura specjalna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w tym aspekcie nie zasługuje na uwzględnienie. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), określającej zasady nabywania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a więc finansowanych z funduszu gromadzącego na ten cel składki ubezpieczeniowe przyszłych świadczeniobiorców, przewidziano w przepisie art. 82 ust. 1 regulację szczególną. Pozwala ona na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, emerytury lub renty na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Specyfika tych świadczeń wynika również z tego, że są one finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie mają charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej swobody i dowolności organu rozstrzygającego w sprawach takich świadczeń. Co prawda z przepisu art. 82 ust. 1 powołanej ustawy nie wynikają wprost żadne wyraźne przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia specjalnego, gdyż ustawodawca odwołuje się w nim jedynie do pojęcia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", co oznacza brak określenia granic uznania administracyjnego, tym niemniej organ związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającego jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stosownie bowiem do treści art. 124 ustawy emerytalno-rentowej, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej przewidziane stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. W szczególności zatem Prezes Rady Ministrów winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest też zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ prowadzący postępowanie i wydający rozstrzygnięcie w przedmiocie emerytury specjalnej nie naruszył omawianych przepisów, a zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja, odpowiadają prawu. Dosyć skąpe orzecznictwo sądów administracyjnych w przedmiocie świadczeń specjalnych, dokonując wykładni pojęcia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", wydaje się wskazywać, iż chodzi tu o wybitne i wyjątkowe osiągnięcia i zasługi wnioskodawcy w jakiejś sferze działalności, np.: społecznej, artystycznej, sportowej, czy też politycznej bądź o nadzwyczajne zdarzenie losowe. Za taką wykładnią przemawia dotychczasowa praktyka Prezesa Rady Ministrów, który za wybitne zasługi przyznał świadczenie Kazimierzowi Górskiemu i Annie Walentynowicz, zaś w związku z nadzwyczajnym zdarzeniem losowym, jakim była śmierć polskich żołnierzy w misji w Iraku, przyznał je wdowom po poległych żołnierzach. Kierując się wskazaną wykładnią, należy zgodzić się z organem, iż nie dopatrzył się w sytuacji skarżącego szczególnie uzasadnionego przypadku, będącego podstawą do przyznania świadczenia. Pobyt skarżącego w więzieniu w wyniku skazania wyrokiem, który po latach został uchylony jako niesłuszny, nie może być bowiem traktowany jako nadzwyczajne zdarzenie losowe. Skazanie K. J. nastąpiło przecież w związku z jego działalnością polegającą na organizowaniu tłumaczeń i kolportażu stanowiska Komunistycznej Partii Chin w sprawach ideologicznych, którą to działalność poczytuje on sobie wręcz jako powód do chwały. Człowiek dorosły i żyjący w określonej rzeczywistości społecznej i politycznej tamtego okresu winien mieć świadomość konsekwencji swojego działania. Natomiast, jeśli chodzi o zasługi skarżącego w działalności społecznej, to również w tej kwestii organ trafnie ocenił tę okoliczność, uznając, iż nie zasługuje ona na określenie "wybitnych" i "wyjątkowych" osiągnięć, by mieściły się w pojęciu "szczególnie uzasadnionego przypadku". Niewątpliwie, w ocenie skarżącego, jego osiągnięcia są wyjątkowe, lecz jest to jedynie jego ocena subiektywna. Tymczasem, zarówno organ, jak i Sąd, winny kierować się obiektywnymi kryteriami przy ocenie tej działalności. Taka obiektywna ocena nie daje podstaw do przyjęcia, że działalność K. J. jako kuratora społecznego nieletnich i praca z nieletnimi oraz kilka publikacji na ten temat, nosi znamiona działalności wybitnej i wyjątkowej. Należy ponadto podkreślić, iż świadczenia specjalne nie mogą stanowić żadnego odszkodowania, żadnej rekompensaty, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia, represje. O ich charakterze przesądza bowiem zamieszczenie regulujących je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co jednoznacznie wskazuje na ich ubezpieczeniowy charakter. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.