III SA/Po 151/06

Dnia 31 października 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant: ref. staż. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2006 roku przy udziale sprawy ze skargi Spółki "A" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia o d d a l a s k a r g ę /-/M.Bejgerowska /-/T.M.Geremek /-/M.Kwiecińska EW WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia [...] roku, [...] Prezydent Miasta K. na podstawie art. 12. ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zmian), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 roku z późn. zmian.) odrzucił zgłoszenie Spółki "A" . o zanieczyszczeniu ziemi na działkach oznaczonych geodezyjnie nr [...] oraz [...] zlokalizowanych w K., przy ulicy [...] oraz Nr [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] zlokalizowanych w K. przy ul. [...] a także działek Nr ew [...] zlokalizowanych w K. – N.D. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] roku pełnomocnik Spółki "A" dokonał zgłoszenia zanieczyszczenia wyżej wymienionych działek z zastrzeżeniem, że sprawcą zanieczyszczenia była Spółka "B" wykreślona z rejestru handlowego z dniem [...] roku. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji na podstawie uzyskanych dokumentów ustalił, że Spółka "A". jest następcą prawnym Spółki "B" (wyjaśnienie Ministra Skarbu Państwa z dnia 16 grudnia 2004 roku DP-UM-023-1495/04, MSP/DP/6567/04) i uznał, że przedstawione przez spółkę sprawozdanie z badań gruntów na zawartość zanieczyszczeń związkami ropopochodnymi i węglowodorami aromatycznymi na terenie działek wskazanych w zgłoszeniach wskazuje jedynie na aktualny stan zanieczyszczenia ziemi nie daje natomiast podstawy dla uznania, że zanieczyszczenia dokonał inny podmiot niż zgłaszający względnie jego poprzednik prawny. W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka "A" wskazał, że nie zgadza się z wyjaśnieniem Ministra Skarbu Państwa z dnia 6 grudnia 2004 roku, stwierdzającym, że Spółka "A". jest następcą prawnym Spółki "B" w zakresie administracyjno – prawnym. Zaznaczył przy tym, że do połączenia spółek doszło na podstawie art. 465 § 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 roku kodeksu handlowego ( Dz. U. z nr 57, poz. 502 ), który stanowił jedynie o przejściu na spółkę przejmującą wszelkich praw i obowiązków spółki przejętej w zakresie stosunków cywilno – prawnych. Natomiast następstwo prawne w zakresie prawa administracyjnego regulowały przepisy materialnego prawa administracyjnego, podczas gdy sukcesja administracyjno – prawna w procesie łączenia spółek została wprowadzona dopiero w art. 494 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 roku Kodeks spółek handlowych ( Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ) i zaczęła obowiązywać z dniem 1 stycznia 2001 roku. Skarżący wskazał, iż dopiero na gruncie ustawy Prawo ochrony środowiska powstała możliwość odstępstwa od zasady odpowiedzialności jedynie sprawcy szkody będącej skutkiem zanieczyszczenia środowiska. Ustawa nałożyła obowiązek rekultywacji zanieczyszczenia gruntu na podmiot władający powierzchnią ziemi. W celu jednak zapobieżenia retroaktywności ustawy, ustawodawca przewidział możliwość uchylenia się od takiego obowiązku władającego powierzchnią ziemi w dniu wejścia ustawy Prawo ochrony środowiska, poprzez zawiadomienie właściwego Starosty, że sprawcą zanieczyszczenia była inna osoba, zgodnie z treścią art. 12 ust 1 ustawy z 27 lipca 2001 roku wprowadzającej ustawę – Prawo ochrony środowiska, ustawę o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie m.inn. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) oraz art. 12 ust 1 – 2 i ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. nr 100, poz. 1085 ze zmianami ) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w przypadku zaistnienia następstwa prawnego o charakterze sukcesji generalnej, następuje przejęcie przez spółkę przejmującą ogółu obowiązków w tym również obowiązków o charakterze publicznoprawnym. Nie można więc uznać, że Spółka "B" jest w stosunku do Spółki "A" "innym podmiotem" o którym mowa w art. 12 ust 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku. Spółka "A" powstała w dniu 19 maja 1999 roku w drodze uchwały Zwyczajnego Wolnego Zgromadzenia Spółki "C" oraz Spółki "B", o połączeniu tych Spółek na podstawie art. 463 pkt 1, 464 § 1, 2 i 4 obowiązującego wówczas Kodeksu handlowego. W wyniku połączenia nastąpiło przeniesienie całego majątku Spółki "B" na Spółkę "C" w zamian za akcje wydane przez Petrochemię akcjonariuszom Spółki "B ". W następstwie powyższych przekształceń Spółki "B" została wykreślona z rejestru handlowego. Organ odwoławczy wskazał nadto, iż wprowadzając w życie z dniem 1 października 2001 roku ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska, ustawodawca umożliwił władającym powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, uwolnienie się od określonego w art. 102 ust 1 obowiązku rekultywacji , jednakże tylko w sytuacji, jeżeli zanieczyszczenie ziemi lub gleby nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy i spowodowane zostało przez inny podmiot. Warunki te nie zachodzą w niniejszym przypadku. Zgłaszający nie udokumentował, że istniejące obecnie zanieczyszczenia gleby powstały przed 1999 rokiem, nie można również podzielić poglądu że Spółki "B " poprzednio władająca tymi nieruchomościami jest w stosunku do zgłaszającego "innym podmiotem" o którym mowa w art. 12 ust.1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001roku. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Spółka "A" wniósła o uchylenie decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonym decyzjom spółka zarzuciła naruszenie art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez obrazę zasady prawdy obiektywnej oraz obowiązku zebrania całego materiału dowodowego, a także naruszenie art. 12. ust 2 ustawy z dnia z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zmian ) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nie przedstawienie wyników badań laboratoryjnych potwierdzających fakt zanieczyszczenia gleby w jej warstwach podpowierzchniowych jest brakiem formalnym zgłoszenia skutkującym jego odrzuceniem, a także uznanie, że Spółka "B" nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 87 Konstytucji poprzez powoływanie w zaskarżonej decyzji korespondencji Ministerstwa Skarbu do Ministerstwa Środowiska. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd w zakresie swojej właściwości sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji. W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, że dnia [...] roku Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki "B" podjęło uchwałę nr 7 o połączeniu spółki z Spółką "C" Tego samego dnia Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki "C" podjęło uchwałę nr [...] o połączeniu z Spółki "B". Na mocy uchwał siedemnaście oddziałów Spółki "B". stało się oddziałami Spółki "C" w zamian za akcje przejmującej spółki wydane akcjonariuszom przejmowanej Spółki "B". Jednocześnie spółka przejmująca Spółki "C" na mocy uchwały nr [...] podjętej na tym samym zgromadzeniu zmieniła nazwę na Spółki "A" W dacie połączenia wskazanych spółek obowiązywała ustawa z dnia 31 stycznia 1980 roku o ochronie i kształtowaniu środowiska ( t.j. Dz. U. z 1994 roku, nr 49, poz. 196 ze zm. ), która ukształtowała miedzy innymi odpowiedzialność za zanieczyszczenie ziemi i obowiązek jej rekultywacji. W tym zakresie zgodnie z art. 82 wskazanej ustawy jednostki organizacyjne oraz osoby fizyczne wykonujące działalność gospodarczą wpływająca szkodliwie na środowisko były obowiązane podejmować działania mające na celu usunięcie przyczyn szkodliwego oddziaływania na środowisko i przywrócić środowisko do stanu właściwego. Obowiązki w tej mierze mogły być natomiast egzekwowane zarówno w drodze administracyjnoprawnej, jak i cywilnoprawnej w przypadku wyrządzenia szkody osobom trzecim. Regulacje tej ustawy nie wiązały jednak odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi z uprawnieniami rzeczowymi, a obowiązek rekultywacji nie wiązał się z faktem władania nieruchomością, gdy władający nie był sprawcą zanieczyszczenia. Wskazany porządek prawny został zmieniony ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 roku – Prawo ochrony środowiska ( Dz. U. Nr 62, poz. 627 ), która w art. 102 wskazała, że władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu jest obowiązany do przeprowadzenia rekultywacji chyba, że wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, dokonane po dniu objęcia przez niego władania spowodował inny wskazany podmiot – wtedy obowiązek spoczywa na owym innym podmiocie. Przytoczona konstrukcja cytowanego przepisu wskazuje, że władający nieruchomością ( zarówno właściciel nieruchomości jaki i inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie Prawa geodezyjnego i kartograficznego ) może uwolnić się od obowiązku rekultywacji wyłącznie w tych przypadkach, w których zanieczyszczenie gleby spowodował inny podmiot, a do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania przedmiotową nieruchomością. Wskazane uregulowanie ponad wszelką wątpliwość wyklucza możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania ową nieruchomością. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi w świetle treści tego uregulowania nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego. W ujęciu omawianego przepisu, władający powierzchnią ziemi nabywając ( przejmując ) określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciąży wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Odrębną kwestię stanowią natomiast relacje między zbywcą i nabywcą z tytułu kosztów rekultywacji i są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności, a wszelkie spory w tej mierze mogą być rozstrzygane na płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych. Takie określenie odpowiedzialności związanej z zanieczyszczeniem ziemi i gleby złagodził nieco art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ( Dz. U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zmian ), który wskazuje, że władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy ( to jest dnia 1 października 2001 roku ), na której przed wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego terenu spowodowane przez inny podmiot jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 roku. Do takiego zgłoszenia należy jednak załączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot. Właściwy starosta uwzględnia zgłoszenie w rejestrze zawierającym informacje o terenach, na których stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby lub ziemi, bądź odrzuca zgłoszenie, w ciągu roku od jego dokonania, jeżeli nie zostały spełnione warunki ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska, a ostateczna decyzja w przedmiocie odrzucenia powoduje, że zastosowanie znajdują przepisy art. 102 ust 1-3 ustawy Prawo ochrony środowiska. Analiza treści omawianego przepisu wskazuje, że dotyczy on tych przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i zostało spowodowane przez osobę będącą względem władającego w dniu wejścia w życie tej ustawy innym podmiotem. Oznacza to, że delikt powodujący zanieczyszczenie musiał zostać popełniony przez inny podmiot w czasie, gdy władający dzierżył daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania poprzednika prawnego władającego za inny podmiot w rozumieniu tego uregulowania. Jednocześnie ten sam przepis wyklucza możliwość uwolnienia się od obowiązku rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia ziemi przed objęciem nieruchomości we władanie, co wskazuje, że sprawstwo poprzednika prawnego władającego nie może być poczytane jako działanie innego podmiotu. W świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że art. 12 ust 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ma charakter międzyczasowy i odnosi się wyłącznie do tych przypadków, w których wyrządzenie szkody polegającej na zanieczyszczeniu ziemi zostało spowodowane po objęciu władania przez władającego, o jakim mowa w tym przepisie, a przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska, co wyklucza możliwość uznania poprzednika prawnego nieruchomości za inny podmiot w rozumieniu tego przepisu ( por. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2006 roku, sygn. II OSK 987/05 ). Wobec powyższego Sąd stwierdził, że organy obu instancji trafnie przyjęły, że nie zostały spełnione warunki określone w ustawie wprowadzającej Prawo ochrony środowiska i zgodnie z prawem należało odrzucić zgłoszenie zanieczyszczenia nieruchomości położonych w K. i K. –N.D. objętych zgłoszeniami z dnia 29 czerwca 2004 roku bez względu na wątpliwości dotyczące oceny wyników badań zanieczyszczenia przedmiotowych działek oraz bez wglądu na ocenę trafności argumentu strony skarżącej, że z uregulowania objętego omawianym przepisem nie wynika wprost sukcesja obowiązków obciążających poprzednika władającego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione, wobec czego podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). /-/M.Bejgerowska /-/T.M.Geremek /-/M.Kwiecińska EWd