I SA/Wa 740/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant Michał Samoraj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2006 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości [...] oddala skargę. Decyzją z dnia [...] marca nr [...] r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołań M. M. i T. K., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. nr [...] z dnia [...] września 2005 r. o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul.[...]. W uzasadnieniu decyzji Wojewody [...] przedstawiono następujący stan sprawy. Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] pochodząca z nieruchomości hipotecznej "[...]" znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z art. 1 powołanego wyżej dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy W., a następnie, z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130), stała się własnością Skarbu Państwa. Zgodnie z zaświadczeniem Państwowego Biura Notarialnego w W. z roku 1966, L.dz. [...] nieruchomość ozn. hipotecznie jako "[...]" na mocy aktu z dnia [...] kwietnia 1897 r. wpisanego za nr [...] tomu [...] księgi wieczystej "[...]" nr [...] i [...] stanowiła własność K. W. Na podstawie postanowienia [...] Wydziału [...] Sądu Powiatowego dla [...] z dnia [...] maja 1960 r., sygn. akt [...] prawa do spadku po K. W., zmarłym dnia [...] sierpnia 1913 r., nabył syn H. W. w całości. Zgodnie z postanowieniem [...] Wydziału [...] Sądu Powiatowego dla [...]z dnia [...] stycznia 1960 r., sygn. akt. [...] prawa do spadku po H. W., zmarłym dnia [...] grudnia 1946 r., nabyła córka M. U. W. oraz syn T. K. W. - każde z nich po [...] części spadku. Według adnotacji zawartej w odpisie zupełnym aktu urodzenia wydanego dnia [...] lipca 1955 r. nr [...] przez Urząd Stanu Cywilnego w [...] M. U. W. została przysposobiona przez męża matki Z. K. i wskutek przysposobienia nosi nazwisko "K". Ze skróconego odpisu aktu małżeństwa wydanego w dniu [...] marca 2002 r. przez Urząd Stanu Cywilnego w G. wynika, że M. U. K. zmieniła nazwisko na "M". Według adnotacji zawartej w odpisie zupełnym aktu urodzenia z dnia [...] kwietnia 1938 r., nr [...] wydanym przez Urząd Stanu Cywilnego w W. [...] nazwisko W. T. K. zostało zmienione na "K". Wnioskiem z dnia 23 lutego 2001 r. T. K., działający przez adwokata M. S., wystąpił o odszkodowanie za działkę położoną przy ul.[...] , ozn. hip. jako "[...]". Prezydent Miasta W. odmawiając przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603, ze zm.), wskazał, że grunt tej nieruchomości w dacie wejścia w życie cytowanego wyżej dekretu z dnia 26 października 1945 r. był zabudowany drewnianymi budynkami mieszkalnymi o wysokości 1-kondygnacji. Na podstawie akt własnościowych organ ustalił, że teren tej nieruchomości został objęty w posiadanie przez Gminę W. w dniu 25 listopada 1948 r. (Dziennik Urzędowy Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego Nr 27 z 1948 r.). Były właściciel H. W. (zm. [...] grudnia 1946 r.) ani jego spadkobiercy nie złożyli wniosku w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1946 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu (termin do złożenia takiego wniosku upłynął z dniem 25.05.1949 r.). Wobec tego znajdujące się na tym gruncie budynki mieszkalne przeszły na własność Skarbu Państwa z upływem terminu do złożenia wniosku. Jak dalej Prezydent W. wyjaśnił, przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie przewidują ustalania odszkodowań za działki zabudowane, a także za domy jednorodzinne, które przeszły na własność Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Od decyzji Prezydenta Miasta W. nr [...] z dnia [...] września 2005 r. M. M. i T. K. wnieśli odwołania, w których zgłosili żądanie uchylenia decyzji i przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Ponadto zakwestionowali informację dotyczącą istnienia zabudowań na przedmiotowej działce w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. Ich zdaniem bowiem istniejąca zabudowa uległa zniszczeniu w czasie działań wojennych przed wejściem w życie tego dekretu. Wojewoda [...], w wyniku rozpoznania materiałów dowodowych znajdujących się w aktach sprawy uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie odmawiające przyznania odszkodowania za powyższą nieruchomość jest prawidłowe. Powołany art. 215 ust. 2 cytowanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. przewiduje możliwość ustalenia odszkodowania za dom jednorodzinny, który przeszedł na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę, która przed dniem wejścia w życie w/w dekretu z dnia 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Według dokonanych przez organ pierwszej instancji ustaleń na podstawie udostępnionych w dniu 6 grudnia 2004 r. przez Archiwum Państwowe W. archiwalnych dokumentów, a w szczególności materiałów inwentaryzacyjnych z lat 1945-1946 Biura Odbudowy Stolicy, a więc dotyczących okresu powojennego, na gruncie przy ul. [...] istniały wówczas stare budynki mieszkalne drewniane o 1 kondygnacji, zamieszkane, przewidziane do rozbiórki. Poza tym, ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu postanowienia Sądu dla W. [...] Wydziału [...] z dnia [...] .01.1960 r. sygn. akt [...] stwierdzającego prawo do spadku po byłym właścicielu H. W. (zm. [...] grudnia 1946 r.) wynika, iż H. W. przed śmiercią zamieszkiwał przy ul. [...] w W., a więc już po wejściu w życie powołanego wyżej dekretu. Mając więc na względzie to, iż powyższa nieruchomość była zabudowana domami mieszkalnymi, które przeszły na własność Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Wojewoda [...] uznał, iż zarówno budynki te jak i grunt nie kwalifikują się do odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Zaznaczył przy tym, iż w myśl zaprezentowanego stanowiska doktryny (D. Kozłowska, E. Mzyk "Grunty Warszawskie" Wydanie II, Zielona Góra 2000) odszkodowanie za grunt zabudowany domem jednorodzinnym lub jakimkolwiek innym nie przysługuje. Na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] skargę wniósł T. K. zarzucając jej naruszenie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 77 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Jego zdaniem, nawet gdyby trafne miało być ustalenie, że na gruncie pozostały po wojnie drewniane budynki mieszkalne, to okoliczność ta, odmiennie niż przyjmują to organy orzekające, nie wyłącza możliwości ubiegania się o odszkodowanie za grunt na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Pominięto ponadto pismo Prezydium Rady Narodowej W. w sprawie uprawnień do odszkodowania zgodnie z art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz udzieloną na to pismo odpowiedź. Nie odniesiono się także do tej okoliczności, iż budynki przewidziane były do rozbiórki, co oznacza, że nie mogły być zamieszkiwane. W rezultacie działka ta, z uwagi na stan budynków, mogłaby być wykorzystana pod budownictwo jednorodzinne. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. odmawiająca przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] nie narusza prawa. Na wstępie podkreślić należy, że będąca przedmiotem rozpoznawanej sprawy nieruchomość położona w W. przy ul. [...] pochodząca z nieruchomości hipotecznej "[...]", rej. hip. [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). W myśl art. 1 powołanego dekretu grunt tej nieruchomości przeszedł na własność gminy W., a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.) stał się własnością Skarbu Państwa. Problematykę odszkodowań za nieruchomości, które na mocy powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. stały się własnością Państwa regulują obecnie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zgodnie z art. 215 ust. 2 tej ustawy odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W powołanym art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przewidziana została możliwość przyznania stosownego odszkodowania tylko za jedną działkę i tylko za dom jednorodzinny. W orzecznictwie podkreśla się, że wskazany przepis art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Oznacza to m. in., że jest on wyłączną podstawą ustalenia przesłanek do przyznania odszkodowania, bez potrzeby sięgania do innych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Szczególny charakter tego przepisu nakazuje ścisłą jego wykładnię (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2004 r., sygn. akt I SA 2187/02, LEX nr 148911). Odszkodowanie w trybie określonym w powołanym przepisie może zostać przyznane jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie przewidziane w nim przesłanki. Stwierdzenie braku jednej z tych przesłanek uniemożliwia ustalenie odszkodowania. Zaznaczyć ponadto trzeba, że inne są warunki przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny, a inne za działkę. Przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny można dochodzić w sytuacji, gdy dom i grunt podlegały przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r., dom przeszedł na własność Skarbu Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. i był to dom jednorodzinny. Podkreślić należy, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom. Grunt pod domem przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Z kolei ustalenie odszkodowania za działkę może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy działka podlegała przepisom powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r., przed datą wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Powołany przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przewiduje zatem możliwość przyznania odszkodowania jedynie za dwa rodzaje nieruchomości, tj. za dom jednorodzinny lub za działkę, która mogła zostać pod taki dom przeznaczona. W świetle tego przepisu nie ma natomiast możliwości ustalenia odszkodowania za inną nieruchomość. W szczególności brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., tj. przed dniem 21 listopada 1945 r. stanowiła działkę zabudowaną lub też przeznaczona była pod inną zabudowę, niż budownictwo jednorodzinne. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...]przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. zabudowana była drewnianymi budynkami mieszkalnymi jednokondygnacyjnymi, które uległy częściowemu zniszczeniu w czasie wojny. Świadczą o tym m.in. materiały inwentaryzacyjne opracowane przez Biuro Odbudowy Stolicy, sygn. [...(k-51 akt administracyjnych) oraz odpis postanowienia Sądu Powiatowego dla W. [...] Wydział [...] z dnia [...] stycznia 1960 r., z którego wynika, że H. W. zmarły w dniu [...] grudnia 1946 r. ostatnio zamieszkiwał w W. przy ul. [...] (k-7 akt własnościowych). W świetle powyższego stwierdzić należy, że nieruchomość położona w W. przy ul.[...], której dotyczy wniosek o przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. była zabudowana. Tym samym nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek umożliwiających przyznanie odszkodowania za działkę w trybie powołanego przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tej sytuacji sąd nie odnosił się do kwestii czy przedmiotowa nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne (nadawała się do zabudowy jednorodzinnej) oraz czy poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Odnosząc się natomiast do możliwości ustalenia odszkodowania za dom jednorodzinny, wskazać należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż objęcie gruntu przedmiotowej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] w posiadanie przez Gminę W. nastąpiło w dniu 25 listopada 1948 r., tj. w dniu ogłoszenia Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawa Nr 27 z 1948 r. Określony w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy 6 miesięczny termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu upłynął zatem w dniu 25 maja 1949 r. Byli właściciele nieruchomości nie złożyli we wskazanym 6 miesięcznym terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu, tym samym własność budynków znajdujących się na nieruchomości przeszła na rzecz Skarbu Państwa. Przejście własności budynków na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w dniu 25 maja 1949 r., a więc przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Warunkiem koniecznym przyznania odszkodowania jest natomiast przejście domu jednorodzinnego na własność Skarbu Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zaznaczyć tu trzeba, że dla otrzymania odszkodowania za dom jednorodzinny nie jest istotna utrata faktycznego władania. Decydujące znaczenie ma stan prawny. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r. nie narusza prawa. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.