III SA/Gd 339/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: WSA Alina Dominiak (spr.) WSA Elżbieta Kowalik - Grzanka Protokolant St. Sekr. Sąd. Beata Kaczmar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2006 r. sprawy ze skargi J. i J. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia 04 maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących J. i J. N. kwotę 307zł. 80gr. (słownie: trzysta siedem złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Pismem z dnia 5 sierpnia 2002 r. J. i J. N. wnieśli o wymeldowanie G. K. z synem R. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w G. wskazując w uzasadnieniu, iż opuścili oni dobrowolnie przedmiotowy lokal w lutym 2002 r. i obecnie mieszkają w G. na ulicy [...]. Postanowieniem z dnia 28 października 2002 r. Prezydent Miasta [...] zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na wystąpienie przez G. K. na drogę sądową z pozwem o ochronę naruszonego posiadania spornego lokalu. Prawomocnym wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2003 r. Sąd Rejonowy w G. nakazał J. i J. N. przywrócenie G. K. posiadania lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ulicy [...] poprzez umożliwienie jej przebywania w nim. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2004 r. Prezydent Miasta [...] odmówił podjęcia zawieszonego postępowania wskazując, że pomimo prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w G. J. i J. N. nadal odmawiają wpuszczenia G. K. do spornego lokalu. W tej sytuacji w dniu 15 listopada 2004 r. wystąpiła ona do komornika sądowego z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, wobec czego nie ustała przyczyna powodująca zawieszenie postępowania w sprawie. W piśmie z dnia 11 stycznia 2006 r. J. i J. N. wskazali, iż G. K. od czerwca 2005 r. nie przebywa w spornym lokalu. Pismo to zostało potraktowane przez organ jako wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania. Decyzją z dnia 28 marca 2006 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] orzekł o wymeldowaniu G. K. z synem R. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w G.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż z wnioskiem o wymeldowanie G. K. i jej syna R. wystąpili J. i J. N., którzy podali, iż nie mieszka ona w spornym lokalu od lutego 2002 r. G. K. w dniu 17 października 2002 r. wystąpiła z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania. Prawomocnym wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2003 r. Sąd Rejonowy w G. nakazał J. i J. N. przywrócenie G. K. posiadania lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ulicy [...] poprzez umożliwienie jej przebywania w nim. Następnie organ pierwszej instancji wskazał, iż z zeznań przesłuchanych w sprawie stron wynika, iż na skutek działań podjętych przez komornika G. K. w dniu 16 maja 2005 r. otrzymała klucze do spornego mieszkania, jednak po wejściu do niego została wyrzucona. Mimo kilkakrotnie podejmowanych prób G. K. nie została wpuszczona do lokalu i zrezygnowała z dalszego dochodzenia swoich praw na drodze postępowania egzekucyjnego. Została zatem spełniona przesłanka, o której stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, dlatego należało orzec o wymeldowaniu G. K. i syna R.. W odwołaniu od decyzji G. K. podniosła, iż małżonkowie N. groźbą zmusili ją do opuszczenia spornego lokalu. Każda próba załagodzenia konfliktu poprzez rozmowę kończy się interwencją policji i następnymi groźbami ze strony J. i J. N.. G. K. wskazała ponadto, iż mieszkanie urządziła na własny koszt i znajdują się w nim jej rzeczy osobiste oraz meble. Rozpoznając odwołanie G. K. Wojewoda [...] decyzją z dnia 4 maja 2006 r. nr [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uchylił decyzję organu pierwszej instancji i orzekł o odmowie wymeldowania G. K. z synem R. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w G.. W uzasadnieniu organ wywiódł, powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, iż podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być jedynie osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ odwoławczy wskazał, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika – wbrew odmiennym twierdzeniom organu pierwszej instancji, by G. K. zrezygnowała z dochodzenia swoich praw do zamieszkania w miejscu pobytu stałego. Fakt utrudniania stronie zamieszkiwania w nim potwierdził wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 28 kwietnia 2003 r. nakazujący małżonkom N. przywrócenie G. K. posiadania spornego lokalu. Powyższy wyrok nie był respektowany, wobec czego w celu jego wykonania wszczęto postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego komornik sądowy przekazał jej klucze do lokalu. Pomimo otrzymania kluczy G. K. przy próbach dostania się do lokalu była z niego każdorazowo wyrzucana. Organ powołał się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym Sąd ten stwierdził: "(...) prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu osobom bezprawnie z niego usuniętym , oznacza brak przesłanki "opuszczenia". Z powyższego , według organu II instancji wynika, że niemożliwe jest dokonanie wymeldowania , skoro G. K. i jej syn nie opuścili miejsca pobytu stałego w sposób dobrowolny. Skargę na powyższą decyzję wnieśli J. i J. N. podnosząc, iż G. K. wraz z synem R. wyprowadzili się ze spornego lokalu na początku 2002 r., zabierając wszystkie przedmioty i rzeczy do nich należące. Od dnia 16 maja 2005 r., zgodnie z "wezwaniem do dobrowolnego wykonania tytułu wykonawczego" dokonanym przez komornika, został udostępniony G. K. i jej synowi przedmiotowy lokal. Mimo to G. K. od powyższej daty jedynie dwa razy była w spornym mieszkaniu, nie podejmując żadnych czynności zmierzających do przywrócenia przebywania w lokalu. Zdaniem skarżących brak działań ze strony G. K. należy traktować jako dobrowolne opuszczenie lokalu. Nadto skarżący zarzucili, iż organ odwoławczy nie dokonał wszechstronnego i obiektywnego zbadania okoliczności opuszczenia lokalu przez G. K.. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 26 października 2006 r. pełnomocnik skarżących wskazał, iż organ odwoławczy powołał się na orzeczenie sądu powszechnego z 2003 r., podczas gdy właściwe byłoby badanie stanu faktycznego na rok 2005. J. N. oświadczyła ponadto, iż G. K. do mieszkania nie przybyła z komornikiem ani razu, klucze zostały jej wydane dobrowolnie, lecz uczestniczka nie zamieszkała w spornym lokalu. Była w nim dwukrotnie, by zabrać meble kuchenne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzygając sprawę w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są - określone w art. 6 i 7 k.p.a. - zasada praworządności oraz dochodzenie prawdy obiektywnej. Nakładają one na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym, w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Rozstrzygnięcie organu administracji powinno wynikać z rzetelnej i obiektywnej analizy wszechstronnie zebranego materiału dowodowego. Zaniechanie przez organy administracji państwowej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji. W rozpoznawanej sprawie organ II instancji uznał, że brak przesłanek do wymeldowania G. K. i jej syna z przedmiotowego lokalu. Organ stwierdza autorytatywnie, że G. K. nie zrezygnowała z dochodzenia swoich praw dotyczących zamieszkiwania w miejscu pobytu stałego, bowiem wszczęto postępowanie egzekucyjne w celu wykonania wyroku, a pomimo otrzymania od komornika kluczy od mieszkania G. K. nadal nie mogła w nim zamieszkiwać, gdyż przy próbach dostania się do lokalu była z niego każdorazowo wyrzucana, nie wskazując jednak , na podstawie jakich dowodów doszedł do takiej konkluzji. Organowi umknęło bowiem, że stanowiska stron co do tej okoliczności są krańcowo różne. Podczas przesłuchania w dniu 31 stycznia 2006 r. G. K. twierdziła, że posiada klucze do mieszkania, ale nie może w nim mieszkać, bo jest z niego wypychana, a J. N. – że klucze do mieszkania przekazali G. K., ale ona w nim nie mieszka , bo nie chce płacić za mieszkanie, a ponadto przychodziła tylko żądając odstępnego za wymeldowanie lub chcąc zabrać meble kuchenne. Z tych krańcowo odmiennych twierdzeń wynika, że skarżący stoją na stanowisku, iż G. K. dysponując kluczami od mieszkania może, ale nie chce w nim mieszkać, a uczestniczka- że w tym mieszkaniu mieszkać nie może z winy skarżących. Nie wiadomo więc na jakiej podstawie organ oparł swoje ustalenia o braku możliwości zamieszkiwania przez G. K. w przedmiotowym lokalu, bo stanowiska swojego w sposób przewidziany przepisami prawa nie uzasadnił. Organ uznał ponadto brak przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu przez G. K., stanowisko swe opierając przede wszystkim na prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 28 kwietnia 2003 r. przywracającym jej i jej synowi posiadanie. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę organ II instancji w uzasadnieniu decyzji w sposób nieadekwatny do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie powołał się na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, zacytowany w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku , sygn. akt 3 II SA/Gd 1074/02 ( znanego Sądowi z urzędu). Sprawa ta dotyczyła innego stanu faktycznego. Cytowane zdanie zostało wyrwane z kontekstu, w jakim zostało umieszczone, a większy fragment uzasadnienia wyroku WSA brzmi : " W ocenie Sądu organ odwoławczy nie wyjaśnił czy w związku "z przymusem" opuszczenia lokalu (...) zwrócili się do właściwego organu , by w drodze postępowania cywilnego uzyskać przywrócenie utraconego posiadania. Prawdą jest co podnosi zaskarżona decyzja, że opuszczenie lokalu musi być dobrowolne. Niemniej zgodnie z orzecznictwem NSA za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoby dotychczas zameldowane zostały usunięte z lokalu i do niego nie dopuszczone, a nie skorzystały w właściwym czasie z przysługujących im środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. W orzecznictwie NSA nie budzi wątpliwości pogląd, że prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu osobom bezprawnie z niego usuniętym, oznacza brak przesłanki ". Powołanie się przez organ na pogląd NSA jest nietrafny z tego względu, że w sprawie niniejszej istotne jest bowiem nie to, czy G. K. domagała się ochrony prawnej przez wniesienie pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania, bowiem oczywiste jest, że wyrok taki został wydany, lecz to, co działo się po wyroku przywracającym posiadanie. Jak wynika z treści oraz konstrukcji uzasadnienia decyzji organ stoi na stanowisku, że istnienie prawomocnego wyroku przywracającego posiadanie wyklucza możliwość uznania, że opuszczenie nastąpiło dobrowolnie , co uniemożliwia wymeldowanie. Z takiego stanowiska organu można byłoby wywieść skrajny wniosek, że sam fakt wydania kiedykolwiek przez sąd wyroku przywracającego posiadanie uniemożliwia wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby, która uzyskała ochronę sądową wyrokiem posesoryjnym. Takie stanowisko jest jednak błędne. Osoba posiadająca tytuł wykonawczy może uzyskać jego realizację na drodze dobrowolnego działania dłużnika, jak i przymusowego wykonania tytułu wykonawczego. Może też odstąpić – z różnych przyczyn - od realizacji swego prawa, stwierdzonego wyrokiem sądu. Wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 28 kwietnia 2003r. ( sygn. akt I C 2471/02) przywracającego posiadanie G. K. przesądzone zostało tylko to, że opuszczenie przez nią w lutym 2002 r. przedmiotowego mieszkania nie było dobrowolne. Niezasadne są odmienne w tej mierze twierdzenia skargi. Ustalenie to nie rozciąga się jednak automatycznie na dalszy bieg sprawy. Wyrok powyższy, co wynika z akt administracyjnych, uprawomocnił się w dniu 5 listopada 2004 r., po rozpoznaniu apelacji przez Sąd Okręgowy w G.. Organ nie dokonał jednak w istocie rzeczy prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i oceny tegoż stanu faktycznego po uprawomocnieniu się wyroku sądu. Z akt sprawy wynika, że G. K. zwróciła się do Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w G. o przeprowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego – opisanego wyżej wyroku Sądu Rejonowego w G.. W posiadanie kluczy do mieszkania weszła 16 maja 2005 r. ( protokół przesłuchania G. K. z dnia 17 marca 2006 r. i J. N. z dnia 31 stycznia 2006 r. ), przy czym G. K. twierdzi, że otrzymała je na skutek działań komornika. Przebieg dalszych zdarzeń jest krańcowo odmiennie relacjonowany przez każdą ze stron. Następnie w dniu 30 czerwca 2005 r. Komornik Sądowy Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w G. wydał postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania, zakończeniu postępowania egzekucyjnego w sprawie oraz zwrocie wierzycielowi tytułu wykonawczego. Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że komornik w trakcie postępowania egzekucyjnego przekazał G. K. klucze od lokalu, pomimo to przy próbach dostania się do lokalu była z niego każdorazowo wyrzucana. Jak już podkreślono wyżej nie zostało to twierdzenie w żaden sposób uzasadnione. G. K. zeznała też , iż w czerwcu 2005 r. postępowanie egzekucyjne zostało zakończone, zaś ze względu na wysokość kosztów nie występowała ponownie do komornika z wnioskiem o ponowne podjęcie egzekucji. Przymusowej realizacji tytułu wykonawczego można dokonać na drodze egzekucji prowadzonej przez komornika. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego przewidują dalej niż zwykle idącą ochronę osoby dysponującej tytułem wykonawczym dotyczącym przywrócenia posiadania, bowiem w sprawach o naruszenie posiadania ukończona egzekucja może być podjęta na nowo na podstawie tego samego tytułu wykonawczego, jeżeli dłużnik ponownie dokonał zmiany sprzecznej z treścią tego tytułu , a żądanie w tym przedmiocie zostanie zgłoszone przed upływem sześciu miesięcy od ukończenia egzekucji ( art. 817 kpc). Przepis ten jest wyjątkiem od reguły określonej w art. 816 kpc , że na podstawie tego samego tytułu można tylko jeden raz zaspokoić świadczenie objęte tytułem. Podkreślić też trzeba, że decyzje administracyjne w sprawie niniejszej zapadły 28 marca 2006 r. oraz 4 maja 2006 r., a postanowienie swoje komornik wydał w dniu 30 czerwca 2005 r. W tej sytuacji należy stwierdzić, że organ nie dokonał ustaleń faktycznych na datę wydania przez siebie zaskarżonej decyzji ani analizy tego stanu faktycznego. Organ nie ustalił działań i zachowań stron po uprawomocnieniu się wyroku sądu powszechnego do czasu wydania decyzji oraz przebiegu i efektu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego. Wyjaśnienie tych okoliczności pozwoliłoby na jednoznaczne zajęcie stanowiska, czy zostały spełnione czy też nie przesłanki wymeldowania G. K. i jej syna z miejsca pobytu stałego. Organ nie zebrał materiału pozwalającego ocenić zarzuty skargi, że G. K. mimo posiadania kluczy od mieszkania z własnej woli w nim nie zamieszkuje, wobec czego Sąd nie może odnieść się do tych twierdzeń. G. K. mogła bowiem z własnej woli – choćby przez zaniechanie - zrezygnować z zamieszkiwania na stałe w przedmiotowym lokalu. Uznać zatem należy, iż wskazane wyżej okoliczności, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie zostały należycie wyjaśnione, a także z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a nie zostały rozważone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, 107 i 138 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozstrzygając niniejszą sprawę organ powinien przeprowadzić gruntowne postępowanie dowodowe, zgodnie z treścią przepisów zawartych w rozdziale 4 k.p.a., ustalając przebieg postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego i jego zakończenie oraz działania i zachowania stron w okresie po uprawomocnieniu się wyroku sądu powszechnego. Na organie spoczywa obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a., poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Wszystko to należy w niniejszej sprawie uczynić pod kątem treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to jest ustalenia, czy G. K. wraz z synem opuściła, czy też nie, dotychczasowe miejsce pobytu stałego. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Stosownie do treści art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.