I GZ 252/06

. Sygn. akt I GZ 252/06 POSTANOWIENIE Dnia 24 października 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. Ś. "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 591/06 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. Ś. "[...]" na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 2 lutego 2006 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 591/06, odmówił K. Ś. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu WSA podał, że K. Ś. oraz jej mąż uzyskali w latach 2004 i 2005 dochody w wysokości odpowiednio 34.562,92 zł oraz 31.231,02 zł. Skarżąca posiada majątek w postaci domu o powierzchni 300 m², nieruchomości rolnej o powierzchni 400 m² oraz lokalu użytkowego o powierzchni 56 m². Sąd ustalił na podstawie złożonych oświadczeń i dowodów, że źródłem utrzymania rodziny są dochody męża w wysokości 1680,25 zł miesięcznie oraz czynsz z najmu lokalu użytkowego w wysokości 1900 zł + 22% podatku od towarów i usług. W ocenie Sądu uzyskiwane dochody oraz posiadany majątek uzasadniają przyjęcie, iż składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść koszty sądowe w postaci wpisu od skargi. Zdaniem Sądu, za odmową zwolnienia od kosztów sądowych przemawiało również zawarcie przez męża K. Ś. umowy o udzielenie kredytu na zakup samochodu, z której wynika, iż w celu bezpośrednio związanym z działalnością gospodarczą zakupił on samochód Toyota Avensis o wartości 104.999,30 zł, wnosząc wpłatę własną w wysokości 26.250,30 zł, a resztę finansując krótkoterminowym kredytem (36 rat), zaciągniętym wspólnie ze skarżącą. W zażaleniu na powyższe postanowienie K. Ś. zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., poprzez uznanie, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych lub o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż obecnie toczy się przed sądem około 50 spraw, w których jest stroną, co jest nie bez znaczenia dla współistniejących kosztów, których nie byłby w stanie ponieść żaden przedsiębiorca. Za błędne skarżąca uznała twierdzenia Sądu I instancji o konieczności gromadzenia środków finansowych koniecznych do obsługi finansowej ewentualnych sporów z organem celnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że przyznanie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.). O przyznaniu prawa pomocy decydują możliwości finansowe podmiotu składającego wniosek oceniane w kontekście wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w konkretnym postępowaniu. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, iż Sąd powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwia stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Jak wynika z zaskarżonego postanowienia, Sąd dokonując analizy sytuacji majątkowej skarżącej ocenił wartość jej majątku i założył, że skarżąca prowadząc w przeszłości działalność gospodarczą powinna wykazać się zapobiegliwością i przezornością i zgromadzić oszczędności, licząc się z koniecznością poniesienia w przyszłości kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka ocena sytuacji finansowej skarżącej nie jest wystarczająca. Postanowienie w przedmiocie przyznania prawa pomocy powinno być wydawane przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Analizując sytuację majątkową skarżącej Sąd zobowiązany był zbadać jej stan majątkowy z chwili złożenia wniosku oraz ocenić go w oparciu o wymienione na wstępie zasady, nie mógł zaś jak to miało miejsce w niniejszej sprawie opierać się jedynie na założeniu, że w przeszłości zdolności zarobkowe wnioskodawcy były odpowiednie do poczynienia zabezpieczeń na wypadek przyszłych postępowań sądowych. W rozpoznawanej sprawie poza zakresem rozważań Sądu pozostawała okoliczność prowadzenia przez skarżącą kilkudziesięciu spraw sądowych i związany z tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Przy ponownym rozpoznawaniu wniosku Sąd I instancji powinien zbadać czy skarżąca posiada obecnie środki wystarczające na uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie i rozważyć, czy w związku z prowadzeniem przez skarżącą około 50 spraw jest ona w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Wyjaśnienie wymaga także kwestia rzeczywistych dochodów skarżącej, co ma niewątpliwy wpływ na prawidłowe ustalenie zdolności do ponoszenia opłat związanych z toczącymi się postępowaniami sądowymi. W związku z tym szczegółowych ustaleń i rozważenia wymaga również ponoszenie przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wydatków (np. spłata kredytu zaciągniętego na zakup samochodu) przekraczających deklarowane dochody. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.