I OSK 563/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędziowie NSA Barbara Adamiak Anna Łuczaj(spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 10 października 2006r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Łódzkiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 stycznia 2006 r. sygn. akt III SA/Łd 709/05 w sprawie ze skargi J. S.A. z siedzibą w Kostrzynie na postanowienie Wojewody Łódzkiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 stycznia 2006 roku, sygn. akt III SA/Łd 709/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił postanowienie Wojewody Łódzkiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oraz zasądził od Wojewody Łódzkiego na rzecz J. Spółki Akcyjnej w K. kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji podał, że Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością J. w P. pismem z dnia 19 października 2004 roku wystąpiła do Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z wnioskiem o refundację kosztów szkolenia młodocianych pracowników zatrudnionych w celu nauki zawodu. Starosta [...] decyzją z dnia [...] domówił refundacji części kosztów związanych z zatrudnianiem młodocianych pracowników. Odwołanie od tej decyzji wniósł następca prawny wnioskodawcy – Spółka Akcyjna J. w K. Do odwołania nie załączono pełnomocnictwa dla S. C., który podpisał odwołanie. W uzupełnieniu braków odwołania strona złożyła pełnomocnictwo, datowane na dzień 9 sierpnia 2005 roku. Wojewoda Łódzki postanowieniem z dnia [...] stwierdził niedopuszczalność odwołania powołując się na art. 134 w związku z art. 28, art. 29, art. 32, art. 33 § 1, § 2 i § 3, art. 127 § 1, art. 129 § 1 k. p. a. Organ wskazał, że odwołanie zostało wniesione przez osobę nie będącą w chwili złożenia odwołania pełnomocnikiem spółki. Podkreślono, że pełnomocnictwa udzielono w dniu 9 sierpnia 2005 roku, natomiast odwołanie sporządzono w dniu 22 lipca 2005 roku. Odwołanie wpłynęło do organu w dniu 25 lipca 2005 roku, a wiec także wcześniej niż data udzielenia pełnomocnictwa. W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Spółka Akcyjna J. w K. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nakazanie organowi rozpoznanie odwołania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniesiono, że z samego faktu udzielenia pełnomocnictwa wynika wola mocodawcy do powierzenia prowadzenia sprawy pełnomocnikowi. Bez znaczenia jest okoliczność, iż pełnomocnictwa udzielono po wniesieniu odwołania. Skarżący zarzucił, iż organ nie poinformował strony, w myśl art. 9 k. p. a. o skutkach prawnych zaistniałej sytuacji. Jednocześnie podano, że S. C. jest umocowany pełnomocnictwem ogólnym od listopada 2004 roku. Na potwierdzenie tego faktu załączono pełnomocnictwo ogólne udzielone w dniu 2 listopada 2004 roku i kolejne – z dnia 2 grudnia 2004 roku, a także pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu K. H., która w dniu 5 listopada 2004 roku udzieliła pełnomocnictwa substytucyjnego S. C. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Zaznaczył dodatkowo, że spółka nie informowała organu o fakcie udzielenia pełnomocnictwa ogólnego S. C. Natomiast z załączonego pełnomocnictwa z dnia 9 sierpnia 2005 roku nie wynikało, iż pełnomocnik był uprawniony do reprezentowania Spółki w konkretnej sprawie. W dniu 16 stycznia 2006 roku wpłynęło do Sądu pismo Spółki, w którym zawarto oświadczenie o zatwierdzeniu odwołania wniesionego przez S. C. Strona podtrzymała dotychczasowe stanowisko, zarzuty i wnioski. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, iż odwołanie strony skarżącej dotknięte było brakiem formalnym w postaci niezałączenia pełnomocnictwa dla S. C., który je podpisał – pracownika spółki. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ administracji mając wątpliwości co do daty, od której pełnomocnik był umocowany do działania powinien ponownie wezwać Spółkę, tym razem do wypowiedzenia się, czy potwierdza czynności dokonane przez pełnomocnika przed udzieleniem mu pełnomocnictwa lub do podpisania odwołania przez osoby upoważnione do jej reprezentowania. Sąd odwołał się do regulacji instytucji pełnomocnictwa zwartej w Kodeksie cywilnym, w szczególności do art. 103 § 1 k. c. oraz przytoczył w tym zakresie orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaniechanie tych działań przez Wojewodę Łódzkiego sprawiło, że postanowienie wydano bez dokładnego wyjaśnienia kwestii umocowania pełnomocnika, a w konsekwencji z naruszeniem art. 134 k. p. a., jak też art. 7, art. 9 i 64 § 2 k. p. a. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w realiach niniejszej sprawy, gdyby organ wezwał spółkę do potwierdzenia ważności wniesionego odwołania, uzyskałby odpowiednie oświadczenie władz spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wywiódł, że naruszenie prawa procesowego przez organ administracji miało wpływ na wynik sprawy. Nadto przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ winien rozważyć w pierwszej kolejności kwestię uchybienia przez stronę terminowi do wniesienia odwołania, mając na uwadze datę doręczenia stronie decyzji organu I instancji oraz oświadczenie skarżącej Spółki o otrzymaniu decyzji. Jako podstawę wyroku Sąd pierwszej instancji powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p. p. s. a." Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargą kasacyjną wniósł Wojewoda Łódzki reprezentowany przez radcę prawnego A. F. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: - naruszenia przepisu art. 183 § 2 pkt 5 p. p. s. a. w postaci niedoręczenia organowi przed wydaniem wyroku pisma strony skarżącej z dnia 11 stycznia 2006 roku skutkujące tym, że organ nie miał możliwości ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w tym piśmie, a tym samym został pobawiony możliwości obrony swych praw; - naruszenia przepisu art. 54 § 3 p. p. s. a. w postaci pozbawienia strony wnoszącej skargę kasacyjną możliwości uwzględnienia skargi w całości poprzez brak doręczenia w./ w. pisma. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, ewentualnie o stwierdzenie nieważności przedmiotowego postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono przebieg postępowania administracyjnego. Nadto Wojewoda Łódzki podniósł, że rozprawa przed Sądem pierwszej instancji odbyła się w dniu 18 stycznia 2006 roku i tego samego dnia wydano wyrok. Natomiast po wydaniu wyroku, tj. w dniu 19 stycznia 2006 roku do Łódzkiego Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pismo strony przeciwnej, zatwierdzające zarówno odwołanie, jak i wszelkie czynności dokonane przez osobę, która podpisała odwołanie w imieniu spółki. W ocenie organu pismo to miało decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Z uwagi na fakt, że pismo to nie zostało przesłane Wojewodzie Łódzkiemu przed wydaniem wyroku, organ nie mógł się do niego ustosunkować, a tym samym został pozbawiony możności obrony swych praw. Wojewoda Łódzki został również pozbawiony możliwości uwzględniania skargi w trybie art. 54 § 3 p. p. s. a. z uwagi na zatwierdzenie czynności dokonanych przez pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) –zwanej dalej "p.p.s.a." - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Strona skarżąca zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu nieważność postępowania, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Nieważność postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Doktryna i judykatura wykształciły pewne kryteria, według których należy oceniać ów stan. Po pierwsze, przyjmuje się, że pozbawienie strony możliwości obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), podobnie jak Kodeks postępowania cywilnego, nie precyzuje bliżej pojęcia "pozbawienia możności obrony swych praw". W tej sytuacji należy przyjąć, iż pojęcie "niemożności" pozwala na objęcie nim różnych stanów faktycznych, gdyż ustawa nie zawęża nieważności postępowania do wypadku całkowitego pozbawienia strony możliwości obrony. A zatem pozbawienie strony możliwości obrony należy oceniać w każdym konkretnym przypadku. Po drugie, o nieważności postępowania decyduje waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wyniknąć ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2003 r., I PK 117/03,Wokanda 2004/9/30 ). Nieważność postępowania będzie zachodziła wówczas, gdy wskutek uchybień procesowych strona nie mogła brać udziału w istotnej części postępowania i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku (por. wyrok Sąd Najwyższy z 10 maja 2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000/12/ 220) Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż Sądowi pierwszej instancji nie można skutecznie zarzucić powyższego naruszenia prawa. Stosownie do art. 47 § 1 p.p.s.a. strony mają obowiązek dołączania do składanych pism odpisy dla doręczenia ich pozostałym stronom. W niniejszej sprawie należy zatem ocenić, czy brak doręczenia przez Sąd pierwszej instancji odpisu pisma procesowego Spółki Akcyjnej J. z dnia 11 stycznia 2006 roku miał znaczenie dla obrony swych praw przez organ administracji publicznej i doprowadził do nieważności postępowania. W okolicznościach rozważanej sprawy należy uznać, iż nie doszło do naruszenia prawa do obrony Wojewody Łódzkiego. Podkreślenia wymaga okoliczność, iż Spółka Akcyjna J. w toku całego postępowania sądowoadministracyjnego prezentowała niezmienne stanowisko. W piśmie procesowym z dnia 11 stycznia 2006 roku Spółka wskazała na okoliczności podniesione już w skardze i powołała dodatkowo ogólnodostępne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego dla uzasadnienia swych twierdzeń. Jednocześnie Spółka oświadczyła, że zatwierdza odwołanie wniesione w jej imieniu przez S. C. Skoro argumentacja strony przedstawiona w piśmie z dnia 11 stycznia 2006 roku stanowiła jedynie powtórzenie dotychczasowych oświadczeń w przedmiocie umocowania pełnomocnika, to nie doręczenie tegoż pisma przed terminem rozprawy nie stanowi pozbawienia Wojewody Łódzkiego możności obrony swych praw. Nadto pismo skarżącej Spółki, sporządzone w dniu 11 stycznia 2006 roku, wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w dniu 16 stycznia 2006 roku, a więc na dwa dni przed wyznaczonym terminem rozprawy. Organ o terminie rozprawy w dniu 18 stycznia 2006 roku został prawidłowo powiadomiony. Na rozprawę pełnomocnik organu nie stawił się, jak też nie złożył wniosku o odroczenie rozprawy z przyczyn uniemożliwiających stawiennictwo ( art. 109 p.p.s.a.). Wobec nieobecności pełnomocnika Wojewody Łódzkiego na rozprawie i niemożności doręczenia odpisu powyższego pisma przed terminem rozprawy, pismo to zostało doręczone przez pocztę - art. 65 § 1 p.p.s.a. W tym miejscu przypomnieć należy, iż stosownie do art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Zasadnie też podkreślił Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż na organie administracji publicznej ciążył obowiązek podjęcia czynności w celu usunięcia braków formalnych odwołania, a zatem organ mając wątpliwości co do tego, czy odwołanie zostało podpisane przez osobę do tego uprawnioną, winien wezwać stronę do usunięcia braków (art. 64 § 2 k. p. a.) lub wezwać do złożenia wyjaśnienia na piśmie (art. 50 § 1 k. p. a.). Brak umocowania pełnomocnika nie przesądza o nieskuteczności czynności procesowej, gdyż w myśl art. 103 § 1 k. c. istnieje możliwość potwierdzenia czynności przez mocodawcę - sanowanie dokonanej czynności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 1999 roku, sygn. akt I SA 1535/98, LEX nr 48566, z dnia 21 września 2001 roku, sygn. akt I SA 335/00, LEX nr 55745, z dnia 19 czerwca 1998 roku, sygn. akt I SA/Lu 641/97, LEX nr 33427). W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji zasadnie zauważył, że organ dopuścił się naruszenia przepisów procesowych (art. 64 § 2 K.p.a.) przez zaniechanie ponownego wezwania strony do złożenia oświadczenia w przedmiocie potwierdzenia czynności dokonanych przez pełnomocnika lub podpisania odwołania przez osoby upoważnione do reprezentacji. Ponadto już do skargi skarżąca Spółka załączyła pełnomocnictwa z dnia 2 listopada 2004 roku i z dnia 2 grudnia 2004 roku udzielone S. C. oraz pełnomocnictwo z dnia 6 sierpnia 2003 roku udzielone radcy prawnemu K. H., która w dniu 5 listopada 2004 roku udzieliła pełnomocnictwa substytucyjnego S. C., na które to dokumenty powołał się Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Pismo z 11 stycznia 2006 roku wyjaśniło wątpliwości, które winny zostać wyjaśnione przez organ przed wydaniem zaskarżonego postanowienia. Nie można również podzielić zarzutu skargi kasacyjnej o naruszeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi art. 54 § 3 p. p. s. a. Przepis ten daje organowi uprawnienie do uwzględnienia skargi w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Skoro dyspozycją art. 54 § 3 p. p. s. a. objęte jest jedynie uwzględnienie skargi w całości, czynność ta oznaczałaby w niniejszej sprawie uchylenie przez Wojewodę Łódzkiego zaskarżonego postanowienia. Tym samym uwzględnienie skargi przez organ doprowadziłaby do podobnego skutku jak wyrok uchylający zaskarżone postanowienie. Hipotetyczna zatem możliwość prawna dokonania samokontroli przez Wojewodę Łódzkiego nie może zostać zakwalifikowana jako naruszenie prawa do obrony. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.