I OSK 58/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie NSA Jerzy Stankowski Marek Stojanowski (spr.) Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 16 października 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 października 2006 r. sygn. akt II SA/Lu 631/06 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 10 października 2006r., sygn. akt II SA/Lu 631/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu powyższego wyroku, Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy: Wnioskami z dni [...],[...],[...],[...] marca 2006r i z dnia [...] kwietnia 2006r., M. W. zwrócił się z prośbą do Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o świadczenie na opłacenie prądu, na zakup opału, o zasiłek na żywność, o zasiłek na poszukiwanie pracy poza miejscem zamieszkania i na bieżące potrzeby, o zasiłek na środki higieny i środki piorące oraz o świadczenie na żywność na święta. W dniu [...] marca 2006r. organ pierwszej instancji przeprowadził z M. W. wywiad środowiskowy, z którego wynika, że ma on [...] lat, jest [...], mieszka razem z matką. W tym samym domu zamieszkuje również jego ojciec, ale od roku rodzice mają orzeczoną separację. Ostatnio udzielona mu pomoc to zasiłek okresowy w kwocie 100 zł. W trakcie wywiadu M. W. zgłosił wniosek o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, odzieży i zakup leków, wyjaśnił natomiast, że nie składał wniosku z dnia [...] marca 2006r. o świadczenia na opłacenie prądu i zakup opału. Decyzją z dnia [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. przyznał M. W. zasiłek okresowy w wysokości 101,90 zł miesięcznie na okres od 1 marca 2006r. do 30 czerwca 2006r. z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb bytowych i zakup żywności oraz potrzeb zgłoszonych podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...] marca 2006r. Na tę decyzję M. W. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L.. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 §1pkt.1 k.p.a. w związku z art. 38 ust.1 pkt.1 i ust. 2 pkt.1, ust.4 i 5, art.147 ust. 3 pkt.1 i art. 8 ust.1 pkt.1, ust.3 i ust.4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz.593 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...], wskazując, że wysokość przyznanego świadczenia mieści się w granicach określonych w art. 38 ust. 2 pkt.1 oraz art. 147 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, a organ pomocy społecznej ustalając zasiłek nie przekroczył przysługującego mu uznania. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. M. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie domagając się uchylenia decyzji Kolegium i zarzucając jej naruszenie art. 35 k.p.a., oraz art. 128 k.p.a. Skarżący podniósł że wywiad, w oparciu o który została wydana decyzja został przeprowadzony bez zapowiedzi, spontanicznie, wbrew art. 79 k.p.a., a więc nie mógł się do niego przygotować. Jego zdaniem wysokość przyznanego mu zasiłku jest za niska, wręcz "żebracza", dlatego wniósł o przyznanie go w maksymalnej wysokości, to jest 418 zł. Wyrokiem z dnia 10 października 2006r., sygn. akt II SA/Lu 631/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego. W ocenie Sądu organ administracyjny wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczył granic przysługującego mu prawa do swobodnej oceny dowodów i ustalenia wysokości świadczenia dla skarżącego, które mieści się w ustawowych granicach. Sąd podkreślił, że celem pomocy społecznej jest przede wszystkim doraźne wsparcie osób potrzebujących pomocy, nie będących w stanie we własnym zakresie uporać się z przejściowymi trudnościami, a nie przejęcie przez Państwo obowiązku utrzymania świadczeniobiorcy i zaspokajania jego potrzeb w nieograniczonym zakresie, wskazując jednocześnie, że skarżący jest pod stałą opieką Ośrodka i korzysta z jego świadczeń, otrzymując okresowo potrzebne mu wsparcie materialne i pomoc. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożył M. W., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy według norm przepisanych, które to wynagrodzenie nie zostało zapłacone w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w rozumieniu art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.), to jest: 1. art. 2 ust. 1, art. 3, art. 38 ust. 1-4 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 147 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 ze zm.), przez błędne przyjęcie, iż organ administracyjny wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczył granic tzw. uznania administracyjnego, tzn. przysługującego mu prawa do swobodnej oceny dowodów i ustalenia wysokości świadczenia zgodnie z celami pomocy społecznej; 2. art. 38 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przez ustalenie kwoty zasiłku okresowego w wysokości niższej niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zarówno Sąd, jak i organy administracji błędnie przyjęły, iż organ administracyjny wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczył granic tzw. uznania administracyjnego. Podniesiono, że w przedmiotowej sprawie zarówno Sąd, jak i organy administracji publicznej, nie uwzględniły w procesie ustalania kwoty zasiłku okresowego zasady określonej w art. 38 ust. 3 powołanej ustawy o pomocy społecznej, która stanowi, że kwota zasiłku okresowego, ustalona do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. W odniesieniu do skarżącego różnica pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem skarżącego osiągniętym w lutym 2006r. wyniosła 291,02 zł. Tak więc 50% tej różnicy daje kwotę 145,51 zł. W związku z tym, w ocenie autora skargi kasacyjnej, przyznanie skarżącemu zasiłku okresowego w wysokości 101,90 zł stanowi naruszenie art. 38 ust. 3 powołanej ustawy o pomocy społecznej i przekroczenie granic tzw. uznania administracyjnego. Strona skarżąca podniosła, że kwota przyznanego zasiłku okresowego w wysokości 101,90 zł łącznie z dochodem uzyskanym przez skarżącego w lutym 2006r. daje kwotę [...] zł, stanowiącą miesięczny dochód skarżącego. Kwota ta mieści się poniżej średniorocznej wysokości minimum egzystencji w ramach jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego, które zgodnie z ostatnimi danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wynosi 385,10 zł. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że zasiłek okresowy w wysokości 101,90 zł miesięcznie nie umożliwi nie tylko skarżącemu, ale również każdej innej osobie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Podkreślono, że w sytuacji skarżącego, który ma [...] lat i jest osobą bezrobotną, szczególnie aktualne wydaje się być zadanie pomocy społecznej polegające na podejmowaniu działań zmierzających do jego życiowego usamodzielnienia się oraz integracji ze środowiskiem, natomiast wsparcie, jakie otrzymuje skarżący nie jest wystarczające nie tylko jeśli chodzi o jego utrzymanie, ale nawet zaspokajanie podstawowych potrzeb. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzucono naruszenie przepisów art. 2 ust. 1, art. 3, art. 38 ust. 1-4 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 147 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Wyżej powołanych przepisów Wojewódzki Sąd jednakże nie naruszył, ponieważ w sposób obszerny przytoczył w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy i w taki sam sposób wyjaśnił podstawę prawną i motywy rozstrzygnięcia, ustosunkowując się przy tym do zarzutu skargi zwykłej, dotyczącego przyznania zasiłku okresowego w minimalnej wysokości. Mając na uwadze materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, Sąd uznał zasadność rozstrzygnięcia organów w tej kwestii, uzasadniając swój pogląd, z jednej strony odwołując się do zgromadzonego materiału, z drugiej do przepisów prawa materialnego, mającego zastosowanie w niniejszej sprawie. Uzasadnienie wyroku odpowiada wymogom art.141 § 4 ppsa, zawierając m.in. wywód co do prawa materialnego i przyczyn, dla których Sąd uznał, że nie zostało ono naruszone. Nie można zgodzić się z zarzutem, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej przepisów ustawy o pomocy społecznej. Przede wszystkim chodzi tu o niewłaściwe zastosowanie art. 38 ust. 3 i art. 147 ust. 3 pkt 1 tej ustawy. Art. 38 ust. 2 i 3 tej ustawy zawiera zasady co do ustalenia wysokość zasiłku okresowego, w ust. 2 określając jego maksymalną wysokość, zaś w ust. 3 minimalną. Maksymalną wysokość zasiłku okresowego dla osoby samotnie gospodarującej ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a jej dochodem (ust. 2 pkt 1), natomiast minimalną, nie mniej niż 50% różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem tej osoby (ust. 3 pkt 1). Określenie przez ten przepis maksymalnej i minimalnej wysokości zasiłku okresowego oznacza, iż organ przyznający zasiłek, o ile stwierdzi, że osoba ubiegająca się spełnia kryterium wskazane w ust. 1 art. 38, działa w granicach uznania administracyjnego. W przeciwnym wypadku przepis określiłby sztywno wysokość tego zasiłku. Powołany ust. 3 art. 38 określa generalnie minimalną wysokość zasiłku okresowego, zaś ustawa przewiduje od ustalonej nim tej wysokości wyjątki w art. 147, w latach 2004-2007, przewidując inne stawki procentowe różnicy między kryterium dochodowym, a dochodem (na rok 2006, w którym M. W. otrzymał zasiłek okresowy, minimalna wysokość dla osoby samotnie gospodarującej wynosiła 35% różnicy między ww. wielkościami). Skoro ustawa o pomocy społecznej dopuszcza możliwość przyznania zasiłku okresowego w wysokości między określonymi przepisami maksimum i minimum, to orzekając w sprawie zasiłku organy pomocy społecznej obowiązane są kierować się ogólnymi zasadami przyznawania tej pomocy, wskazanymi m.in. w przepisach przytoczonych przez skarżącego w podstawach skargi kasacyjnej, tj. art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma na celu umożliwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, niemożliwych do pokonania we własnym zakresie przez ubiegających się o tę pomoc (art. 2 ust. 1), zaś rodzaj, forma i rozmiar tej pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3), przy czym występujący o pomoc jest obowiązany do współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (art. 4). Materiał dowodowy sprawy, wskazuje na to, że organy pomocy społecznej podjęły wszechstronne działania mające na celu umożliwienie skarżącemu przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej. Z uwagi na powyższe należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie uznał, że organy administracji miały podstawę do ustalenia zasiłku okresowego w wysokości minimalnej, przy tym wskazanej w art. 147 ust. 3 pkt 1., a nie art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, co oznacza, że nie naruszył prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 ppsa.