I SA/Wa 1764/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie WSA Monika Nowicka (spr.) asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Irena Wronka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi Instytucji [...] "[...]’’ Spółka Akcyjna w W. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] Minister Budownictwa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] września 1996 r. dotyczącej uwłaszczenia Instytucji [...] "[...]" w W. działką nr [...], położoną w W. przy Al. [...]. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych: Decyzją z dnia [...] września 1996 r. nr [...] Wojewoda [...] - działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) - stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Instytucję [...] "[...]" w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy Al. [...], oznaczonego jako działka nr [...], o powierzchni [...] m2 w obrębie [...] oraz nabycie własności budynku położonego na tym gruncie. Pismem z dnia [...] kwietnia 2003 r. J. T., M. B. i T. B. (następczynie prawne byłego właściciela nieruchomości [...] oznaczonej Nr hip. [...], położonej przy ulicy [...] nr [...] – obecnie Al. [...]) wniosły o stwierdzenie nieważności w/w decyzji uwłaszczeniowej. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Minister Budownictwa, mając na uwadze treść wiążącego organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 515/04, decyzją z dnia [...] maja 2006 r., stwierdził nieważność decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] września 1996 r. Rozpatrując sprawę na skutek wniosków o ponowne jej rozpatrzenie złożonych przez wnioskodawczynie i Instytucję [...] "[...]" Spółka Akcyjna w W., organ centralny stwierdził, że przedmiotowe uwłaszczenie Instytucji [...], które nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1-2 cytowanej wyżej ustawy z dnia 29 września 1990 r., odnosiło się do stanu prawnego obowiązującego w dniu 5 grudnia 1990 r. i polegało na przekształceniu istniejącego - po stronie jednostki uwłaszczanej - prawa zarządu w prawo użytkowania wieczystego do gruntu i prawo własności budynku na nim usytuowanego. Uwłaszczenie to nie mogło jednak naruszać praw osób trzecich. Organ ustalił, że objęta przedmiotową decyzją uwłaszczeniową działka nr [...] wchodzi w skład dawnej nieruchomości [...] nr hip. [...], której właścicielem był (obecnie nieżyjący) D. B. Na podstawie postanowień Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] lutego 2001 r. sygn. akt [...] Ns [...] i z dnia [...] marca 1980 r. sygn. akt [...] Ns [...] ustalono, że jego następczyniami prawnymi są J. T., M. B. i T. B. Ustalono także, że Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] stwierdził nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 1950 r. nr [...], którym odmówiono dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] oznaczonej nr hip. [...], w części dotyczącej działki nr [...]. Kierując się – jak wspomniano - wiążącym organ poglądem wyrażonym w w/w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2005 r. oraz faktem, iż została stwierdzona nieważność orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1950 r., Minister zajął stanowisko, że prawa osób trzecich wynikające z decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2003 r., wywołującej skutki ex tunc, stanowią przeszkodę do zaistnienia uwłaszczenia Instytucji [...] działką nr [...], do czasu rozstrzygnięcia sprawy o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu byłej nieruchomości [...]. Wobec powołanej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2003 r., o charakterze kasacyjnym, "odżył" bowiem wniosek o przyznanie praw do nieruchomości [...]. W tym zatem kontekście Minister uznał, że decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] września 1996 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, tj. z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 w/w ustawy z dnia 29 września 1990 r. (prawa osób trzecich). Jednocześnie – po uzupełnieniu materiału dowodowego wg. wskazań Sądu – ustalono, iż w dniu 5 grudnia 1990 r. działka nr [...] stanowiła własność Skarbu Państwa, który nabył to prawo na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) w związku z ustawą z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130). Istniejące zaś prawo zarządu ustalono na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] kwietnia 1958 r. nr [...] i protokółu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] grudnia 1959 r., którym nieruchomość [...] przy (dawnej) ul. [...] przekazano w zarząd i użytkowanie [...] Zarządowi [...] w W. utworzonemu na podstawie zarządzenia nr [...] Prezesa Centralnego Urzędu Kinematografii z dnia [...] listopada 1954 r. Następnie zarządzeniem Nr [...] Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] grudnia 1975 r. w sprawie utworzenia i organizacji okręgowych przedsiębiorstw rozpowszechniania filmów utworzono m. in. na bazie [...] Zarządu [...] w W., Okręgowe Przedsiębiorstwo Rozpowszechniania Filmów w W., które na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 1987 r. o kinematografii przestało być przedsiębiorstwem państwowym, a stało się instytucją filmową, której nazwę "Okręgowa Instytucja Rozpowszechniania Filmów w W." określiła uchwała nr [...] Rady Ministrów z dnia [...] grudnia 1987 r. w sprawie nadania statutu Komitetu Kinematografii. W dniu 5 grudnia 1990 r. państwową osobą prawną była Instytucja [...] "[...]." w W. utworzona z połączenia Okręgowych Instytucji Rozpowszechniania Filmów w W., w B. i L. na podstawie zarządzenia nr [...] Przewodniczącego Komitetu Kinematografii z dnia [...] kwietnia 1990 r. w sprawie połączenia Okręgowych Instytucji Rozpowszechniania Filmów oraz zmian w akcie o utworzeniu tych instytucji. Dalsze przekształcenia organizacyjne doprowadziły do powstania Państwowej Instytucji [...] "[...]" w W. na podstawie zarządzenia nr [...] Przewodniczącego Komitetu Kinematografii z dnia [...] lipca 1994 r., a następnie Państwowej Instytucji [...] "[...]" SA w W. Zaznaczono przy tym, iż przekształcenia organizacyjne jednostki nie powodują wygaśnięcia prawa a zatem odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku wnioskodawczyń uznano, że brak było podstaw do podważania prawa zarządu jednostki uwłaszczonej. W związku natomiast z treścią zarzutów zawartych we wniosku Instytucji [...] "[...]" SA w W., iż zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie (wniosek o przyznanie własności czasowej nie został jeszcze rozpatrzony i powstał stan, w którym nie wiadomo, czy rzeczywiście doszło do naruszenia praw osób trzecich, a w konsekwencji, czy doszło do rażącego naruszenia prawa poprzez wydanie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1996 r.) organ centralny stwierdził, że tzw. wniosek dekretowy istnieje i wywołuje określone skutki w zakresie dotyczącym sprawy uwłaszczenia wynikającego z decyzji z dnia [...] września 1996 r. Reasumując zatem organ stwierdził, że choć istnienie prawa zarządu wskazywałoby na zaistnienie uwłaszczenia Instytucji [...] to z uwagi na fakt, że okoliczność ta narusza prawa osób trzecich, stanowi ona negatywną przesłankę do uwłaszczenia a to z kolei prowadzi do stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Nie stwierdzono przy tym, aby w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniosła Instytucja [...] "[...]" S.A. z siedzibą w W. W skardze, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, skarżąca twierdziła, że decyzja ta jest wadliwa, w tym sensie, że do tej pory nie został jeszcze rozpoznany wniosek dekretowy byłego właściciela nieruchomości [...] a zatem nie jest obecnie wiadome, czy decyzja uwłaszczeniowa istotnie narusza prawa osób trzecich. Zdaniem skarżącej organ zamiast stwierdzać nieważność przedmiotowej decyzji winien zawiesić niniejsze postępowanie administracyjne na zasadzie przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. uznając rozpoznanie wniosku dekretowego za zagadnienie wstępne w odniesieniu do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. W odpowiedzi na skargę Minister Budownictwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu sprowadza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym, ponieważ Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji uznał, że nie narusza ona prawa, skutkowało to oddaleniem skargi. W przedmiotowej sprawie stan faktyczny ustalony przez organy nie był rzeczą sporną. Istota zagadnienia sprowadzała się natomiast do kwestii, czy w związku ze stwierdzeniem w dniu [...] grudnia 2003 r. przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 1950 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do dawnej nieruchomości [...] oznaczonej nr hip. [...] było prawnie możliwe pozostawanie w obiegu decyzji z dnia [...] września 1996 r., wydanej na zasadzie przepisu art. 2 ust. 1-3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, o uwłaszczeniu poprzednika prawnego skarżącej Spółki gruntem dawnej nieruchomości [...] położonej przy dawnej ulicy [...] (obecnie [...]). W związku z powyższym należy stwierdzić, że wspomniany przepis art. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości stanowił podstawę do stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, przy czym nabycie w/w praw następowało jeśli nie naruszało to praw osób trzecich. Ponieważ wydanie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku byłego właściciela nieruchomości [...] działa ex tunc (z mocą wsteczną) oznacza to, że decyzja taka zostaje wyeliminowana z obrotu prawnego, tak jakby nigdy nie została wydana. Skutkiem tego powstaje obecnie konieczność orzeczenia ponownie o zasadności wniosku dekretowego. Wcześniejsze zatem wydanie decyzji uwłaszczającej, co do gruntu, którego dotyczył wniosek dekretowy, musi prowadzić w konsekwencji do wyeliminowania jej z obrotu prawnego bowiem narusza ona prawa następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości [...]. Zgodnie z wyżej przytoczoną regulacją prawną należy przyjąć, że prawo użytkowania wieczystego do gruntu i prawo własności budynków nie powstało w tym wypadku z mocy prawa (bo naruszało to prawa osób trzecich) a zatem fakt ten nie mógł zostać potwierdzony deklaratoryjną decyzją organu wojewódzkiego. Nadmienić też trzeba, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo – administracyjnym - pierwszeństwo przed wszelkimi innymi zadysponowanymi gruntami [...] ma rozpoznanie wniosku dekretowego a w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1995 r. (sygn. akt III ARN 8/95) Sąd ten wyraził pogląd, iż prawa majątkowe osób trzecich do nieruchomości stanowią przeszkodę w nabyciu przez państwową osobę prawną użytkowania wieczystego nieruchomości pozostającej w jej zarządzie. Wskazać również wypada, że nawet w odniesieniu do roszczeń byłych właścicieli nieruchomości [...] uregulowanych w ustawie o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości a obecnie w ustawie o gospodarce nieruchomościami (a zatem mogących być brane pod uwagę dopiero w sytuacji, gdy roszczenia ich przewidziane wspomnianym dekretem wygasły) Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku zaś z dnia 7 lutego 1992 r. sygn. akt IV SA 1348/91 (ONSA 1993/2/38) podniósł, że ratio legis formuły "nie narusza to praw osób trzecich" użytej w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, polega na zapewnieniu ochrony także prawom następców prawnych byłych właścicieli działek zabudowanych, którzy w trybie i terminie wskazanym w art. 82 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami (...) złożyli wnioski o przyznanie im prawa użytkowania wieczystego i o zwrot wymienionych w tym przepisie budynków. W tych warunkach Sąd uznał, że eliminacja z obrotu prawnego decyzji uwłaszczeniowej była prawidłowa, gdyż decyzja ta naruszała w sposób rażący (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) przepis art. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Dodatkowo podkreślić wypada, że brak było podstaw do domagania się przez skarżącą zawieszenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej do czasu zakończenia postępowania z wniosku dekretowego. Rozpoznając bowiem wniosek dekretowy organ nie mógłby orzekać o ewentualnym ustanowieniu na gruncie prawa użytkowania wieczystego dla następców prawnych byłego właściciela nieruchomości [...] jeśli grunt ten byłby obciążony takim prawem na rzecz innego podmiotu. Z tych względów Sąd z mocy przepisu art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – orzekł jak w sentencji.