III SA/Wa 1681/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Mazur (spr.), Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o.o. w T. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...]marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne miesiące w okresach od marca 2000 r. do maja 2000 r., od lipca 2000 r. do listopada 2000 r. i od stycznia 2001 r. do listopada 2003 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz strony skarżącej kwotę 5.615 zł (słownie: pięć tysięcy sześćset piętnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nr [...], działając na postawie art. 49 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm. dalej ustawa o rehabilitacji), art. 21 § 1 pkt 1 i § 3, art. 51 § 1, art. 53 § 1 i § 4 oraz art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 ze zm. dalej Ordynacja podatkowa) na skutek wszczętego z urzędu postępowania, określił wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej Fundusz) wobec P. sp. z o.o. w T. za okres marzec - maj 2000 r., lipiec - listopad 2000 r., styczeń 2001 r. - listopad 2003 r. oraz zaległość wraz z odsetkami naliczonymi na dzień 22 lipca 2005 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu stwierdzono, że w dniu [...] września 2004 r. do Funduszu wpłynęła dokumentacja z czynności kontrolnych dokonanych w siedzibie jednostki przez Urząd Skarbowy w P., z której wynikało, że strona zadeklarowała w nieprawidłowej wysokości zobowiązanie na PFRON i w związku z powyższym zaniżyła obowiązkowe wpłaty na Fundusz. Podniesiono, także, że pracodawcą w przypadku jednostki kontrolowanej, jest Spółka, a nie jej oddziały. W odwołaniu od wymienionej decyzji P. sp. z o.o. w T. zarzuciła, że sposób naliczenia zaległości przez PFRON jest nieprawidłowy gdyż zakłada, że do wpłat na rzecz PFRON zobowiązana jest spółka jako całość, a nie jej poszczególne jednostki organizacyjne - oddziały, będące pracodawcami w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy. Wskazano także, iż ustawa o rehabilitacji zawodowej posługuje się pojęciami z zakresu prawa pracy i te pojęcia winny być uwzględniane przy jej stosowaniu. Niedopuszczalne, zatem jest używanie pojęcia "pracodawcy" dla celów PFRON w innym znaczeniu aniżeli wynika to z Kodeksu pracy. Po rozpoznaniu odwołania P. sp. z o.o. w T. od wymienionej na wstępie decyzji Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] na podstawie art. 49 ust. 1 i 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej utrzymał 1 zaskarżoną decyzję w mocy uznając, że została wydana zgodnie z prawem w oparciu o ustalony stan faktyczny. W ocenie organu odwoławczego P. sp. z o.o. w T., jako jednostka macierzysta była zobligowana do deklarowania dokonywania wpłat na PFRON łącznie ze swoimi oddziałami. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej do wpłat na Fundusz zobowiązany jest pracodawca zatrudniający, co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, a nieosiągający wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6%. Na poparcie powyższego stanowiska organ odwoławczy powołał się na definicję pracodawcy zawartą w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1977 r. IZP 47/77 i wskazał, że pod pojęciem pracodawcy należy rozumieć jednostkę organizacyjną upoważnioną do samodzielnego zatrudniania pracowników, do nawiązywania i rozwiązywania z nimi stosunku pracy. Nie można uznać za zakład pracy jednostki organizacyjnej, której kierownik przyjmuje i zwalnia pracowników wyłącznie na podstawie upoważnienia udzielonego przez kierownictwo zakładu, w skład, którego wchodzi ta jednostka. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy organ odwoławczy stwierdził, że pracodawcą w strukturach wielozakładowych jest Spółka, a nie jej poszczególne oddziały. To z kolei oznaczało w ocenie organu, że P. sp. z o.o. -Jaklo jednostka macierzysta powinna dokonywać wpłat na Fundusz łącznie ze swoimi oddziałami od momentu powstania ustawowego obowiązku. Zdaniem organu z aktu założycielskiego skarżącej spółki wynika, że pracownicy spółki podlegają Prezesowi Zarządu - Dyrektorowi spółki, dodatkowo w regulaminie Zarządu określono, że umowy o pracę z pracownikami spółki z wyjątkiem członków Zarządu zawiera i rozwiązuje oraz ustala wynagrodzenie za pracę Prezes Zarządu Dyrektor spółki. Wobec powyższego organ wywiódł, że pracodawcą dla każdego pracownika spółki bez względu na miejsce wykonywania pracy jest P. sp. z o.o. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję z dnia [...] marca 2006 r. skarżąca spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 21 ustawy o rehabilitacji zawodowej. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wpłaty na PFRON są zobowiązaniami o charakterze podatkowym tylko wówczas, gdy zachodzą ku temu podstawy o charakterze materialno - prawnym. Podstawą taką zadaniem skarżącego jest ustawa o rehabilitacji zawodowej, która zobowiązuje do wpłat na PFRON tych pracodawców, którzy zatrudniają nie mniej niż 25 osób, a nie osiągnęli wskaźnika zatrudnienia niepełnosprawności w wysokości 6% oraz Kodeks pracy, który zawiera definicję pracodawcy. W ocenie skarżącej spółki powołane ustawy nie dają podstaw prawnych Funduszowi do dochodzenia wpłat na jego rzecz od spółki jako całości. Ponadto spółka wyjaśniła, że wielokrotnie podkreślała, iż jest przedsiębiorstwem wielozakładowym prowadzącym działalność gospodarczą poprzez swoje jednostki organizacyjne – S., a obecnie oddziały, które są pracodawcami w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy. Powołała się przy tym na orzeczenia Sądu Najwyższego, w których przedmiotem rozważań było pojęcie zakładu pracy. W dalszej kolejności skarżąca wskazała na brzmienie regulaminu organizacyjnego, z którego wynikało, że spółka składa się z Biura i stacji działających na ograniczonym rozrachunku gospodarczym, którymi kierują dyrektorzy, zatem jednostki organizacyjne skarżącej spółki są pracodawcami w rozumieniu Kodeksu pracy, co potwierdził także Sąd Rejonowy w K. w prawomocnym wyroku z dnia [...] marca 2001 r., którego kopię załączono do skargi. W konsekwencji skarżąca stwierdziła, że postępowanie odwoławcze zostało przeprowadzone pozornie, a organ odwoławczy ograniczył się do powtórzenia sformułowań z protokołu kontroli podatkowej stwierdzających, że oddziały spółki nie rozliczały się samodzielnie z podatku dochodowego od osób prawnych, nie ustalono natomiast najistotniejszej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii, co na mocy Kodeksu pracy decyduje o statusie pracodawcy. Skarżąca wyjaśniła, że nie składa zastrzeżeń co do zebranego materiału dowodowego, a jedynie do niewłaściwych wniosków wysuniętych z tego materiału. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy uwzględnieniu kryterium zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - DZ.U. Nr. 153, poz. 1269 ze zm.) 3 Kontrola sądowa zaskarżonych postanowień, decyzji bądź innych aktów wymienionych wart. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), sprawowana jest, bowiem na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego (uchylić) akt wydany przez organ administracyjny wystarczające jest stwierdzenie przez Sąd, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, iż organy I i II instancji w sposób istotny naruszyły przepisy postępowania administracyjnego. Przede wszystkim za zasadny należy uznać zarzut niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Problem, który należało rozwiązać w niniejszym postępowaniu to kwestia ustalenia podmiotu (pracodawcy), na którym zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej spoczywał obowiązek miesięcznych wpłat na Fundusz. Organy administracyjne w przedmiotowym postępowaniu przyjęły, iż obowiązek ten obciąża skarżącą spółkę łącznie z oddziałami oraz, że za pracodawcę należy uznać Spółkę a nie poszczególne oddziały. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji za przyjęciem takiego stanowiska przemawia treść § 24 aktu założycielskiego skarżącej spółki z dnia [...] sierpnia 1994 r. oraz § 9 pkt 4 Regulaminu Organizacyjnego Spółki (a nie Regulaminu Zarządu). Zgodnie z tymi dokumentami umowy o pracę z pracownikami Spółki z wyjątkiem członków Zarządu zawiera i rozwiązuje oraz ustala wynagrodzenie za pracę Prezes Zarządu - Dyrektor Spółki. Takie stanowisko jest przedwczesne, a mianowicie organy nie wzięły pod uwagę faktu zmiany aktu założycielskiego spółki z dniem [...] kwietnia 2002 r. (akt notarialny rep. [...] sporządzony w dniu [...] kwietnia 2002 r. w kancelarii notarialnej notariusza A. K.. Po tej zmianie możliwość zawierania umów o pracę z pracownikami jednostek organizacyjnych otrzymali również dyrektorzy tych jednostek. Tej kwestii oraz wpływu powyższej zmiany na Regulamin Organizacyjny Spółki organy nie wyjaśniły. Należy zauważyć, iż podstawowe kwestie związane z funkcjonowaniem spółki prawa handlowego, takie jak organizacja, reprezentacja spółki uregulowane są w akcie założycielskim. 4 Sam fakt samodzielności organizacyjnej w zakresie gospodarki finansowej nie przesądza jeszcze o samodzielności w zakresie zatrudniania pracowników takiego podmiotu, najistotniejsze znaczenie ma fakt, gdy samodzielność taka obejmuje również uprawnienie do zatrudniania pracowników. Tej kwestii organy administracyjne nie wyjaśniły, gdyż w aktach postępowania brak jest jakiejkolwiek umowy o pracę, z której bezwątpienia wynikałoby, kto zatrudnia pracowników w jednostkach organizacyjnych skarżącej spółki, do złożenia takich umów za kontrolowany okres organy powinny zobowiązać skarżącą spółkę do przedstawienia takich dokumentów w trybie art. 189 Ordynacji Podatkowej Wyjaśnienie powyższych okoliczności będzie miało niewątpliwie wpływ na prawidłowe ustalenie wysokości wpłat na Fundusz, gdyż dotyczy on okresu marzec 2000 r. - listopad 2003 r. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na art. 21 § 3 Ordynacji Podatkowej, z którego wynika, iż jeżeli "organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo, że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego". Nieprawidłowe, zatem było wskazanie w decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. także zaległości i odsetek, należy przypomnieć, że od dnia 1 stycznia 2003 r., zgodnie z art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej, który to przepis do wpłat na Fundusz znajduje odpowiednie zastosowanie, na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej, organ określa wysokość zobowiązania, a nie zaległości i odsetki, jak to było w stanie prawnym obowiązującym do tej daty. Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności sprawy, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu PFRON, należało uznać za wydaną z naruszeniem zasad postępowania wyrażonych wart. 21 §3, art. 122, art. 187 §1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji Podatkowej, w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. W związku powyższym zaistniały podstawy do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. a o kosztach postępowania sądowego na podstawie art. 200 p.p.s.a. 5