I OSK 267/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. F., A. F., R. F., R. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 2157/06 umarzające postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie ze skargi A. F. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2005 r., [...] w przedmiocie nałożenia kary za naruszenie przepisów o transporcie drogowym i czasie pracy kierowców postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2006 r., VI SA/Wa 2157/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie ze skargi A. F. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2005 r., (...) w przedmiocie nałożenia kary za naruszenie przepisów o transporcie drogowym i czasie pracy kierowców. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, iż zgodnie z art. 161 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 161 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Podano, iż w prawie administracyjnym mogą występować sytuacje, w których określone prawa i obowiązki wynikające z decyzji administracyjnej mogą wiązać się ze sferą prawną innego podmiotu. Wówczas Sąd musi ocenić, czy w przypadku śmierci skarżącego, będącego adresatem zaskarżonego aktu lub czynności, wynik toczącego się postępowania dotyczy interesu prawnego osób zgłaszających swój udział w miejsce spadkodawcy. Wskazano, iż w niniejszej sprawie wobec śmierci skarżącego oraz pojawienia się w jego miejsce następców prawnych pojawiła się konieczność ustalenia przez Sąd czy wynik postępowania sądowoadministracyjnego wszczętego skargą A. F. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2005 r. dotyczyć będzie interesu prawnego osób zgłaszających swój udział w miejsce spadkodawcy. W tym celu należało ustalić, czy kara pieniężna będąca przedmiotem niniejszego postępowania, wymierzona przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej, wchodzi do spadku i podlega dziedziczeniu w świetle obowiązujących przepisów Kodeksu cywilnego. Jak przyjęto w orzecznictwie, dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. Przyjąć zatem należy, iż nie wchodzą w skład spadku prawa i obowiązki wynikające ze stosunków m. in. administracyjnoprawnych. Kara pieniężna będąca przedmiotem toczącego się postępowania, wymierzona przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej nie będzie wchodziła do spadku. Nie nosi ona bowiem znamion należności cywilnoprawnej - uchwała SN z dnia 24 czerwca 1992 r., III CZP 70/92 - OSP 1993 z. 3 poz. 56. Uznano zatem, iż wynik postępowania sądowoadministracyjnego wszczętego ze skargi A. F. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2005 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej dotyczy interesu prawnego osób, które nabyły po nim spadek. W ocenie Sądu powstały po stronie skarżącego A. F., na mocy zaskarżonej decyzji obowiązek uiszczenia kary pieniężnej wynika z władczego, jednostronnego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej, co świadczy o jego charakterze administracyjnoprawnym a jako taki nie podlega dziedziczeniu. Również kara pieniężna, mająca swoje źródło w decyzji administracyjnej nie podlega dziedziczeniu i w związku z tym nie można uznać, iż spadkobiercy A. F. mają interes prawny we wstąpieniu do niniejszego postępowania. W skardze kasacyjnej na to postanowienie pełnomocnik skarżących zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 161 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 161 par. 2 p.p.s.a. poprzez umorzenie postępowania w sprawie wskutek uznania, iż przedmiot prowadzonego postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków zmarłego A. F. Stwierdzono, iż Sąd Wojewódzki swoim postanowieniem zalegalizował działania Inspektora Transportu Drogowego, które podejmowane były z naruszeniem przepisów dotyczących transportu drogowego. W sytuacji w której przedmiot postępowania dotyczy uiszczonej kary o charakterze pieniężnym, śmierć strony nie może wyłączać kontroli legalności decyzji podjętych przez organy administracji i nie prowadzi do automatycznego umorzenia postępowania. Podniesiono ponadto, że skoro wskutek śmierci strony toczące się postępowanie ulegało umorzeniu w trybie art. 161 par. 1 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na ścisły związek przedmiotu postępowania z osobą zmarłego, to nie zaistniały żadne przesłanki umożliwiające zawieszenie postępowania. Zawieszenie postępowania byłoby bezprzedmiotowe, gdyż całe postępowanie i tak powinno ulec umorzeniu. Dodano, iż NSA w licznych orzeczeniach wskazywał, iż szereg praw i obowiązków, dotyczących zwłaszcza praw i obowiązków o charakterze pieniężnym ma charakter zbliżony do praw dziedzicznych. Śmierć strony w postępowaniu, w którym przedmiotem jest właśnie takie prawo lub obowiązek zbliżone do dziedzicznego nie podlega umorzeniu wskutek śmierci strony - wyrok NSA z 28 stycznia 2002 r., II SA 477/01 - nie publ. Stwierdzono, iż z podobną sytuacją mamy do czynienia w zawisłym postępowaniu, gdy spór dotyczy ustalenia czy organ pobierający karę ma prawo do jej zatrzymania, gdy zasadność nałożenia i pobrania kary kwestionowania jest przez spadkobierców ukaranego. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Główny Inspektor Transportu Drogowego podniósł, iż podziela stanowisko Sądu I instancji zawarte w skarżonym postanowieniu z dnia 11 grudnia 2006 r. Wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ponieważ podniesione w niej zarzuty są usprawiedliwione. Zarzut naruszenia art. 161 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 161 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ jest uzasadniony. Zgodnie z art. 161 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 161 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. W przedmiotowej sprawie wynik postępowania sądowoadministracyjnego wszczętego ze skargi A. F. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2005 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej dotyczy interesu prawnego osób, które nabyły po nim spadek. Podnieść należy, iż z ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny /Dz.U. nr 16 poz. 93/ wynika iż dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki mające charakter cywilnoprawny. Do spadku nie należą natomiast prawa i obowiązki o charakterze majątkowym regulowane przepisami prawa administracyjnego lub finansowego, jeśli nawet te przepisy posługują się konstrukcjami prawa spadkowego /K. Pietrzykowski Komentarz do Kodeksu cywilnego, Tom II, księga czwarta. Spadki. Warszawa 2003 Wydawnictwo C.H. Beck, Wydanie 3, s. 704/. Stwierdzić należy zatem, iż kara pieniężna będąca przedmiotem toczącego się postępowania, wymierzona przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej nie będzie wchodziła do spadku. Nie nosi ona bowiem znamion należności cywilnoprawnej /uchwała SN z dnia 24 czerwca 1992 r., III CZP 70/92 - OSP 1993 z. 3 poz. 56/. Należy zaznaczyć, iż z zasady w prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa, niemniej jednak mogą występować takie sytuacje, kiedy określone prawa i obowiązki wynikające z decyzji administracyjnej mogą wiązać się ze sferą prawną innego podmiotu. W odniesieniu do takich sytuacji to Sąd musi ocenić czy w przypadku śmierci skarżącego, będącego adresatem zaskarżonego aktu lub czynności, wynik toczącego się postępowania dotyczy interesu prawnego osób zgłaszających swój udział w miejsce spadkodawcy. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji miałby rację, gdyby kara nie została wykonana. Nie można bowiem nałożyć kary na kogoś, kto nie popełnił czynu zabronionego, a więc np. na spadkobiercę. W przedmiotowej sprawie sytuacja jest jednak inna. Decyzji o nałożeniu kary pieniężnej nadano rygor natychmiastowej wykonalności, co spowodowało, iż została ona wykonana, zanim decyzja stała się prawomocna. Gdyby okazało się, że decyzja ta jest sprzeczna z prawem to kwotę uiszczoną tytułem kary Skarb Państwa miałby obowiązek zwrócić skarżącemu. Skoro on nie żyje, to roszczenie o zwrot kwoty pieniężnej uiszczonej tytułem nienależnej kary przechodzi na spadkobierców. Z tego powodu stwierdzić należy, iż postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie stało się bezprzedmiotowe, a więc skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 185 par. 1 p.p.s.a.