II FSK 658/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stefan Babiarz (spr.), Sędzia NSA: Bogusław Dauter, Sędzia NSA: Teresa Porczyńska, Protokolant Katarzyna Pawłowska, po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Sz 697/06 w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 21 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/Sz 697/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę J. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 21 sierpnia 2006 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że w dniu 4 września 2006 r. (data stempla pocztowego) podatnik zaskarżył trzy decyzje, wydane dnia 21 sierpnia 2006 r. przez Dyrektora Izby Skarbowej w S. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za lata 1999 - 2001. Pismem z dnia 9 października 2006 r. skarżący został poinformowany przez Sąd, że wniesione pismo zostało potraktowane jako 3 skargi, które zostały zarejestrowane kolejno pod sygn. akt I SA/Sz 695/06, I SA/Sz 696/06 i I SA/Sz 697/06. Ponadto, pismem z dnia 9 października 2006 r. został on wezwany do podania, w terminie 7 dni, wartości przedmiotu zaskarżenia oraz nadesłanie odpisu skargi z dnia 3 września 2006 r. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał nie podpisane pismo z dnia 14 października 2006 r., w którym podał wartość przedmiotu zaskarżenia, a także nie podpisany odpis skargi z dnia 3 września 2006 r. Sąd, pismem z dnia 23 października 2006 r., wezwał skarżącego do podpisania skargi z dnia 3 września 2006 r. lub nadesłania 1 egzemplarza podpisanej skargi, a także do podpisania pisma z dnia 14 października 2006 r. lub nadesłanie 1 egzemplarza podpisanego pisma. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zostało doręczone w dniu 30 października 2006 r. Ponadto, podatnik został wezwany, zarządzeniem z dnia 23 października 2006 r., do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000 zł, które zostało mu doręczone w dniu 30 października 2006 r. W dniu 4 listopada 2006 r. J. J. wniósł podpisane pismo z dnia 14 października 2006 r., wskazujące na wartość przedmiotu zaskarżenia, a ponadto zażalenie na zarządzenie w przedmiocie uiszczenia wpisu sądowego oraz urzędowy formularz PPF, stanowiący wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji zauważył, że z treści zażalenia wynika, iż skarżący posiada niskie wynagrodzenie i w związku z tym nie jest w stanie uiścić żądanego wpisu sądowego. Uznał, że skoro z treści złożonego pisma wynika, iż strona wskazuje na niemożność uiszczenia wpisu, to należało je potraktować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powołał się na art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. i stwierdził, że stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Brakiem formalnym jest między innymi brak podpisu osoby wnoszącej skargę. Skarżący został wezwany, pismem z dnia 23 października 2006 r., do podpisania skargi z dnia 3 września 2006 r. lub nadesłania 1 egzemplarza podpisanej skargi. Wezwanie zostało doręczone w dniu 30 października 2006 r. Jednakże w zakreślonym terminie 7 dni, upływającym w dniu 6 listopada 2006 r., podatnik nie zastosował się do wezwania. Na marginesie WSA wskazał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany oddzielnie. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone w całości skargą kasacyjną podatnika, który wnosząc o jego uchylenie w całości wskazał, że środek odwoławczy oparł na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej podał, że podstawą rozstrzygnięcia zawartego w postanowieniu WSA był art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zaś braki formalne skargi polegały na braku jednego odpisu skargi oraz na niepodaniu wartości przedmiotu zaskarżenia. Podkreślił, że skarżący zawsze wykonywał zarządzenia Sądu w terminie i w sposób, w jaki je rozumiał. Podatnik wniósł 3 egzemplarze podpisanej skargi, która dotyczyła 3 decyzji organu i wobec tego zgodnie z art. 57 § 3 p.p.s.a. została rozdzielona. Dodatkowo przesłał dodatkowy egzemplarz skargi, który jednak nie był podpisany. Z wyjaśnień strony wynika, że była ona zdezorientowana i nie rozumiała dlaczego Sąd ciągle kilkakrotnie wzywa do przedkładania kolejnych egzemplarzy skargi, w sytuacji gdy złożyła już kilka egzemplarzy tego pisma. Między innymi dlatego wniosła o przyznanie prawa pomocy, bo zrozumiała, że sobie sama nie poradzi. W ocenie podatnika, złożenie wniosku o przywrócenie terminu i niniejszej skargi kasacyjnej wraz z dodatkowym egzemplarzem podpisanej skargi umożliwi jej merytoryczne rozpatrzenie. Podkreślił, że zobowiązanie podatkowe jest skutkiem przyjęcia spadku po ojcu, przy czym nie wiedział o zobowiązaniach podatkowych spadkodawcy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wnosząc o jej oddalenie wskazał, że zawiera ona braki uniemożliwiające merytoryczne rozpoznanie, a więc winna ulec oddaleniu, gdyż nie ma usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że sąd odrzuca skargę gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. W niniejszej sprawie pismem z dnia 9 października 2006 r. J. J. został poinformowany, że jego pismo z dnia 3 września 2006 r. zostało potraktowane jako 3 odrębne skargi na 3 wymienione decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w S. Pismem z tej samej daty został on również wezwany do usunięcia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania do usunięcia braków formalnych skargi przez: podatnie wartości zaskarżenia oraz nadesłanie odpisu skargi z dnia 3 września 2006 r. W pouczeniu wskazano, że nieusunięcie braków formalnych skargi w terminie spowoduje jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W piśmie z dnia 14 października 2006 r. strona podała wartość przedmiotu zaskarżenia, a także nadesłała niepodpisany egzemplarz skargi. Zarządzeniem z dnia 23 października 2006 r., skarżący został wezwany do podpisania skargi z dnia 3 września 2006 r. lub nadesłania 1 egzemplarza podpisanej skargi, a także do podpisania pisma z dnia 14 października 2006 r. lub nadesłanie 1 egzemplarza podpisanego pisma. J. J. nadesłał podpisane pismo z dnia 14 października 2006 r., oraz zażalenie na zarządzenie w przedmiocie uiszczenia wpisu sądowego wraz z urzędowym formularzem PPF, stanowiący wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę strony ze względu na nieuzupełniony brak formalny jakim jest brak podpisu na odpisie skargi. Należy się jednak zastanowić, czy jest to rzeczywiście brak uniemożliwiający w tym wypadku, nadanie biegu sprawy. Wskazać trzeba, że w wezwaniu Sądu z dnia 9 października 2006 r. nie ma mowy o podpisaniu skargi przez stronę. Z powyższego można wnioskować, że skarga strony z dnia 3 września 2006 r., w której zaskarżono 3 decyzje organu drugiej instancji, była podpisana. Oznacza to, że w posiadaniu Sądu od samego początku znajdowało się pismo procesowe podpisane przez podatnika, a więc po podaniu wartości przedmiotu zaskarżenia przez J. J. nie istniała przeszkoda uniemożliwiająca nadanie biegu sprawie. Oczywiste jest, że strona winna stosować się do wezwań Sądu i przesyłać żądane dokumenty oraz uzupełniać braki, jednak odrzucenie skargi de facto z powodu nie przesłania podpisanego odpisu skargi – w sytuacji, gdy strona jeden egzemplarz pisma złożyła – jest dolegliwością zbyt daleko idącą. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt II GSK 117/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógłby odrzucić skargi nawet w wypadku nienadesłania jej odpisu. Przedmiotem wezwania skierowanego przez przewodniczącego do strony w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. może być tylko usunięcie takich braków, które uniemożliwiają nadanie pismu prawidłowego biegu. W sytuacji gdy Sąd dysponował skargą z dnia 3 września 2006 r., a w sprawie poza skarżącym i organem podatkowym nie występowały inne strony ani uczestnicy, nie było podstaw do przyjęcia, że brak odpisu skargi uniemożliwiał nadanie sprawie biegu. Z powyższego wynika, że nie zachodziły przesłanki do wystosowania wezwania, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podkreśla, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2008 r. przedstawionym w komunikacie prasowym P18/07 stwierdził, że dla załatwienia wymogów formalnych rozpoznania sprawy nie można poświęcić ochrony praw podmiotowych. Uproszczenie i przyspieszenie może niewątpliwie dotyczyć kwestii formalnych, natomiast w żadnym wypadku nie może odnosić się do uprawnień stron wiążących się z obroną ich praw i interesów, tym bardziej, że sprawność rozpoznania sprawy przez sąd można osiągnąć za pomocą innych mechanizmów, tj. bez wyłączania stronom drogi odwoławczej w postępowaniu sądowym. Tym samym, skoro wykładnia art. 49 §1 p.p.s.a. musi być zgodna z brzmieniem art. 54 § 1 p.p.s.a. wedle, którego "skargę do sądu wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi", to jest oczywiste, że organ zna jej treść i bezprzedmiotowe jest późniejsze doręczanie mu jej odpisu, a to oznacza, że wzywanie strony o jej podpisanie było nieuzasadnione. Mając na uwadze przedstawione okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Sąd nie mógł użyć przewidzianej w tym przepisie formuły "i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania", gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny będzie rozpatrywać sprawę po raz pierwszy, a nie ponownie. Dotychczas przedmiotem rozpoznania była dopuszczalność skargi, czyli kwestie formalne, a nie sprawa, o której mowa w art. 132 p.p.s.a., a zatem skardze należy nadać właściwy bieg. Z wyżej opisanych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.