III SA/Kr 900/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Tadeusz Wołek Protokolant Dorota Hajto po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2006 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa G. Spółka z o.o. w C. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 3 czerwca 2005r., nr [...] w przedmiocie zapewnienia zabezpieczenia przed dostępem do strefy niebezpiecznej skargę oddala UZASADNlENlE W dniu [...] lutego 2005r. na terenie zakładu pracy Przedsiębiorstwo "G." spółka z o.o. w C. doszło do śmiertelnego wypadku przy pracy. W godzinach pracy poszkodowany samodzielnie wykonywał prace przy walcarce WG - 650 nr 15. Został znaleziony w chwili, gdy jego ręka była wciągnięta pomiędzy walce robota do wysokości stawu barkowego, a pod ciałem znajdowała się uprzednio założona na robot wstęga mikrogumu. Jeden ze świadków widział prawą rękę poszkodowanego za walcami robota, poszkodowany miał założoną rękawicę, a w dłoni spoczywał swobodnie kilkucentymetrowy kawałek gumy. Poszkodowany miał obrażenia na klatce piersiowej. W protokole kontroli z dnia [...].04.2005r. stwierdzono, że określenie bezpośrednich przyczyn wypadku jest trudne ze względu na brak naocznych świadków, nie mniej uznano, że niebezpieczną czynnością, podczas której mogło dojść do wypadku jest chwila zarzucenia wstęgi gumowej pomiędzy walce robota. Strefa niebezpieczna zlokalizowana jest na wysokości 2360 mm od posadzki (szczelina pomiędzy walcami robota), nad posadzka na wysokości 120 mm usytuowana jest blacha stanowiąca wannę technologiczną (z niej zgarniane są odpadki powstające podczas homogenizacji). W protokole stwierdzono, że "niewątpliwym jest brak jakiegokolwiek zabezpieczenia strefy niebezpiecznej w postaci obracających się walców robota, umieszczonej na wysokości niższej niż 2,5 m. Jedynym odsunięciem pracownika od strefy niebezpiecznej jest technologia produkcji, według której obsługujący urządzenie walcownik ma obowiązek zarzucenia odciętej wstęgi gumowej pomiędzy walce robota, a jego dłoń nie pozostaje w kontakcie ze strefą niebezpieczną. W dokumentacji techniczno ruchowej urządzenia konstruktor nie przewiduje osłon wałków roboczych i suportu." W konsekwencji tych ustaleń w protokole kontroli stwierdzono, że "w ocenie inspektora pracy przyczyną wypadku był brak zabezpieczenia strefy niebezpiecznej w postaci obracających się walców robota walcarki. Dostęp do tej strefy powinien być uniemożliwiony poprzez zabudowanie osłoną bądź w inny skuteczny sposób.". Zakład pracy - Przedsiębiorstwo "G." spółka z o.o. w C. złożył zastrzeżenia do w/w protokołu kontroli podkreślając, że "dokumentacja techniczno-ruchowa nie przewiduje osłon wałków roboczych i suportu, co związane jest ze sposobem pracy maszyny. (...) Zamocowanie jakichkolwiek osłon na ruchome elementy robota tj. wałki, suport uniemożliwiłoby wykonanie w/w operacji technologicznych." Zaznaczono, że "dokumentacja techniczno-ruchowa nie przewiduje żadnych wyłączników awaryjnych w strefie roboczej robota, gdyż wstęga mieszanki gumowej jest zbierana z całej długości wałków walcarki i przesuwana jest automatycznie suportem na całej długości wzdłuż wałków", a także, że z posiadanego rozeznania w innych zakładach gumowych (N., O.) wynika, iż "od ponad 30 lat pracują identyczne roboty bez modyfikacji konstrukcyjnej i dodatkowych zabezpieczeń". W protokole rozbieżności z dnia [...].04.2005r. podkreślono, że "faza procesu technologicznego polegająca na zarzuceniu paska mieszanki gumowej, homogenizacji oraz chłodzenia jej z zastosowaniem robota mieszankowego wymaga całej wolnej przestrzeni wzdłuż osi walców walcarki, wałków gładkich i śruby pociągowej suportu robota, co uniemożliwia zainstalowanie w tej strefie jakiegokolwiek urządzenia zabezpieczającego. Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy nie podzielił wyjaśnień zakładu pracy i Nakazem z dnia 21 kwietnia 2005r. nakazał pracodawcy - P. "G." spółka z o.o. w C. m.in. w pkt 1 -"zapewnić zabezpieczenie przed dostępem pracowników do strefy niebezpiecznej - wałków robota przy walcarce WG - 650 nr 15 zlokalizowanej w hali nr [...] zakładu" i nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności zgodnie z art. 108 kpa. Jako podstawę prawna wskazano art. 9 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 1981r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2001r, Nr 124, poz. 1362 ze zm. oraz Dz.U. z 2004r., Nr 173, poz. 1808), art. 207 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks Pracy (Dz.U. z 1998r, Nr 21, poz. 94 ze zm. oraz Dz.U. z 2004r., Nr 240, poz. 2407) oraz § 55 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003r, Nr 169, poz. 1650). W odwołaniu od tego nakazu (od pkt 1 nakazu ) zakład pracy - P. "G." spółka z o.o. w C. - podniósł, że wykonanie nakazu jest niemożliwe ze względu na funkcję maszyny." Podkreślono, maszyna - robot mieszankowy typ RM-650 - wykonana fabrycznie przez "Z." została wprowadzona do eksploatacji zgodnie z dokumentacją techniczno-ruchową bez dokonywania zmian technicznych, które muszą być uzgodnione i zatwierdzone przez projektantów producenta. Zaznaczono, że "prawidłowe wykonanie czynności technologicznych przez pracownika obsługującego walcarkę - robot nie stwarza bezpośredniego zagrożenia wypadkowego, gdyż pracownik nie operuje rękami (brak kontaktu) w strefie niebezpiecznej robota tj. w obszarze szczeliny między jego wałkami jak i samymi wałkami robota. Pracownik wykonując prawidłowo czynności związane z obsługą robota stoi na posadzce w bezpiecznej odległości od wałków robota." Zwrócono uwagę, że brak jest w przepisach takich jak Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 15 października 2001 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy produkcji wyrobów gumowych (Dz.U. Nr 131, poz. 1462) informacji dotyczących robotów mieszankowych, co -zdaniem odwołującego się - wskazuje, że "prawdopodobnie ustawodawca nie zaliczył robotów do urządzeń stwarzających zagrożenie takich jak np. walcarki, prasy, wytłaczarki itp." Podniesiono też, że mimo obowiązywania od 1998r. przepisu § 55 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003r, Nr 169, póz. 1650) kontrole przeprowadzane przez Inspekcję Pracy w 1999r. (dwukrotnie) i 2001 r. nie zakwestionowały prawidłowości zainstalowania robotów w zakresie zabezpieczenia urządzeń wyposażonych w elementy ruchome i pracujących poniżej 2,5 m. Decyzją z dnia 03.06.2005r. nr. rej. [...] Okręgowy Inspektor Pracy po rozpatrzeniu powyższego odwołania utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję (w zakresie zaskarżonym - pkt 1 nakazu). Na uzasadnienie decyzji podano, że zabezpieczenie przyjęte przez zakład pracy jest niewystarczające, gdyż doszło do śmiertelnego wypadku przy pracy. Wypadek ten spowodował uznanie, że faktycznie zorganizowane stanowisko pracy powoduje powstanie ryzyka zawodowego na poziomie nieakceptowanym. Podkreślono, że "inspektor pracy w nakazie nie obligował pracodawcy do wykonania konkretnego typu zabezpieczenia - np. stałej osłony wałków robota, jedynie do zapewnienia zabezpieczenia strefy niebezpiecznej". Organ II instancji podkreślił, że przy obecnym rozwoju techniki należy uznać, że możliwe jest wykonanie zabezpieczeń wymaganych przepisem powołanego wyżej § 55 Rozporządzenia z dnia 26 września 1997r. Jako przykład takich zabezpieczeń podano "maty naciskowe, unieruchamiające urządzenie w przypadku unoszenia pracownika przez wałki robota, podajnik bądź system podajników wstęgi gumowej, urządzenia rozsuwające wałki robota bądź włączające bieg wsteczny w przypadku dostania się dłoni obsługującego pracownika pomiędzy wałki robota." Zwrócono tez uwagę, że "urządzenie konstruowane było około 1952r. i od tego czasu nie wykonano żadnych modernizacji w zakresie zabezpieczeń strefy niebezpiecznej." Organ odwoławczy przyznał, że brak jest jakichkolwiek regulacji prawnych w zakresie robotów mieszankowych, jednak nie podzielił stanowiska pracodawcy, ze brak przepisu szczegółowego ma oznaczać, że maszyna nie jest szczególnie niebezpieczna. Zdaniem tego organu znane okoliczności śmiertelnego wypadku z dnia [...] lutego 2005r., opisane w protokole kontroli świadczą niezbicie o tym, że przewidziana przez pracodawcę technologia - brak bezpośredniego kontaktu pracownika ze strefą niebezpieczną - jest niewystarczająca. Z decyzją tą nie zgodził się pracodawca P. "G." spółka z o.o. w C., który w skardze ponowił argumenty zawarte w odwołaniu, a uzasadniające tezę, że wykonanie decyzji jest niemożliwe ze względu na funkcję maszyny i proces produkcyjny zwracając uwagę na opinię producenta robota, z której wynika, że zamontowanie zabezpieczeń uniemożliwiłoby wykonywanie czynności przez pracownika obsługującego urządzenie, które sprowadzają się do zarzucania paska mieszanki gumowej w szczelinę robota i podkreślił, że "wystarczającym zabezpieczeniem jest umiejscowienie wałków robota mierząc od szczeliny robota do posadzki 2,3 - 2,4 m ponieważ umożliwia to skuteczne zarzucanie, jak również minimalizuje zagrożenie dla pracownika. Nie wzięcie pod uwagę opinii producenta powoduje - zdaniem skarżącego - naruszenie art. 80 kpa, tj. przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Skarga zarzuca decyzji także naruszenie prawa materialnego - § 55 ust. 1 cytowanego wyżej Rozporządzenia z dnia 26 września 1997r, który to przepis w zdaniu końcowym stanowi, że stosowanie zabezpieczeń, urządzeń ochronnych nie jest wymagane, gdy nie jest to możliwe ze względu na funkcję maszyny. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji podkreślając, że z uwagi na istniejące możliwości techniczne zapewnienia zabezpieczenia strefy niebezpiecznej podane przykładowo w zaskarżonej decyzji brak jest podstaw do twierdzenia, że zachodzi przesłanka niewykonalności decyzji. Organ podkreślił, że nawet bardzo duże koszty rozwiązań technicznych chroniących zdrowie i życie pracownika nie przesądzają o niewykonalności decyzji administracyjnej podzielając tym samym stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 12.02.1985r. sygn. akt SA/Kr 1260/84. Zwrócono też uwagę, że "nawet w razie, gdy stała osłona wałków robota jest niemożliwa do zainstalowania, to na pracodawcy ciąży obowiązek innych zabezpieczeń chroniących zdrowie i życie pracownika, co wynika z definicji osłony zamieszczonej w § 2 pkt 1 cyt. Rozporządzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. (Dz.U. nr 153, poz. 1270) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p. p.p.s.a Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za nieuzasadnioną. Podstawę prawną wydanych decyzji stanowią m. in. następujące przepisy: l. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998r, Nr 21, poz. 94 z późn. zm.) - kp, a w szczególności: "Art. 207. § 2. Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest zobowiązany: 1) organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy, 2) zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń." Zdaniem Sądu - należy także zwrócić uwagę na treść przepisu kp: "Art. 216. § 1. Maszyny i inne urządzenia techniczne, które nie spełniają wymagań określonych w art. 215 § 1, wyposaża się w odpowiednie zabezpieczenia. § 2. W przypadku, gdy konstrukcja zabezpieczenia jest uzależniona od warunków lokalnych, wyposażenie maszyny lub innego urządzenia technicznego w odpowiednie zabezpieczenia należy do obowiązków pracodawcy." II. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003r, Nr 169, poz. 1650), w szczególności: "§ 55. 1. Elementy ruchome i inne części maszyn, które w razie zetknięcia się z nimi stwarzają zagrożenie, powinny być do wysokości, co najmniej 2,5 m od poziomu podłogi (podestu) stanowiska pracy osłonięte lub zaopatrzone w inne skuteczne urządzenia ochronne, z wyjątkiem przypadków, gdy spełnienie tych wymagań nie jest możliwe ze względu na funkcję maszyny." Sąd zwraca uwagę, że rozporządzenie definiuje zarówno pojęcie "osłony", jak i "urządzenia ochronnego": "§ 2 . Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o: 1) "osłonie" - rozumie się przez to zestaw elementów konstrukcyjnych służący do ochrony człowieka przed niebezpiecznymi lub uciążliwymi wpływami pracujących części, mechanizmów i układów roboczych maszyny lub innego urządzenia technicznego; (...) 2) "urządzeniach ochronnych" - rozumie się przez to osłony lub takie urządzenia, które spełniają jedną lub więcej wymienionych funkcji: - zapobiegają dostępowi do stref niebezpiecznych, - powstrzymują ruchy elementów niebezpiecznych, zanim pracownik znajdzie się w strefie niebezpiecznej, - nie pozwalają na włączenie ruchu elementów niebezpiecznych, jeśli pracownik znajduje się w strefie niebezpiecznej, - zapobiegają naruszeniu normalnych warunków pracy maszyn i innych urządzeń technicznych, - nie pozwalają na uaktywnienie innych czynników niebezpiecznych lub szkodliwych;" Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważa, że skarżący zakład pracy skoncentrował swe wysiłki na wykazaniu, że niemożliwa do wykonania jest stała osłona wałków robota, podczas, gdy nie zauważył, iż inspektor pracy zobowiązał zakład nie do wykonania osłony, ale do "zapewnienia zabezpieczenia przed dostępem pracowników do strefy niebezpieczne - wałków robota przy walcarce", tak jak to precyzuje nakaz i jak wyraźnie wskazał w uzasadnieniu decyzji organ II instancji. Sąd zwraca uwagę, że uzasadnienie decyzji stanowi część tej decyzji, a to zgodnie z treścią art. 107 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (kpa). Przytoczone wyżej przepisy, a zwłaszcza definicja "urządzenia ochronnego" zawarta w § 2 pkt 12 Rozporządzenia wskazują, że nie tylko osłony zapobiegają dostępowi do stref niebezpiecznych. Zdaniem Sądu, mogą to być inne urządzenia przykładowo wskazane przez organ II instancji w zaskarżonej decyzji. Kwestie związane z urządzeniami ochronnymi, stosowanymi przy maszynach, są uregulowane w § 56 i 57 cytowanego wyżej Rozporządzenia. Należy zauważyć, że o ile z przepisu art. 216 kp wynika, że "obowiązek odpowiedniego zabezpieczenia maszyn i innych urządzeń technicznych, które nie spełniają wymagań określonych w art. 215 § 1 należy do pracodawcy tylko w sytuacji, gdy konstrukcja zabezpieczenia jest uzależniona od lokalnych warunków pracy. W pozostałych przypadkach obowiązek ten spoczywa na konstruktorze lub producencie, co nie zwalnia to pracodawcy, odpowiedzialnego za ogólne warunki bezpieczeństwa i higieny pracy, -od starań o takie zabezpieczenie." Takie stanowisko zaprezentowane jest także w "Kodeks pracy. Komentarz. Ustawy towarzyszące z orzecznictwem. Europejskie prawo pracy z orzecznictwem." K. Jaśkowski, E. Maniewska, Tom I. Zakamycze. 2006, Wyd. V. - w zakresie komentarza do art. 216 kp. Sąd podziela także stanowisko przytoczone w komentarzu pod red. U. Jackowiaka "Kodeks pracy z komentarzem", Fundacja Gospodarcza, 2004, Wyd. IV odnośnie art. 216: "Zarówno maszyny i urządzenia techniczne znajdujące się w eksploatacji, jak i nowo wprowadzane na stanowiska pracy, muszą spełniać wymogi określone przepisami bhp. Niedostateczne zabezpieczenie w środki ochronne wymaga dodatkowego wyposażenia w sposób zapewniający bezpieczeństwo pracy. Obowiązek ten obciążą pracodawcę." Nie sposób przyjąć, że walcarka wyprodukowana kilkadziesiąt lat temu, która nie została zabezpieczona w taki sposób, aby nie mogło dojść do śmiertelnego wypadku - jak w dniu [...] lutego 2005r. w dalszym ciągu nie może zostać zabezpieczona w żaden sposób, mimo rozwoju techniki i powszechnego stosowania np. podajników, o których mowa w zaskarżonej decyzji, tym bardziej, że skarżący pracodawca w żaden sposób tego nie wykazał ograniczając się jedynie - jak już wskazano to wyżej - do wykazania, że niemożliwa do wykonania jest stała osłona wałków robota - walcarki. Nie do przyjęcia jest także - zdaniem Sądu - fakt braku możliwości ustalenia rzeczywistych przyczyn i przebiegu samego wypadku. Brak takiej możliwości obciąża pracodawcę czyniąc zobowiązanie go do zabezpieczenia strefy niebezpiecznej bezwzględnie koniecznym, choćby już tylko przez asekurację drugiego pracownika. Mając powyższe na względzie - Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zawiera żadnego zarzutu mogącego być uwzględnionym i stwierdził, że organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa -a przeto skargi nie uwzględnił i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.