IV SA/Wa 1093/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki,, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Agnieszka Foks-Sopińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2005 r. sprawy ze skargi S. vel Z. L. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa Oddala skargę Minister Edukacji Narodowej i Sportu decyzją z dnia [...] marca 2005 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2004 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Oświaty z dnia [...] maja 1966 r., stwierdzającego przejście na własność Państwa, z dniem 8 marca 1958 r., nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] obejmującej parcele nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o ogólnej powierzchni 1977 m-. W uzasadnieniu organ podniósł, że przejęcie nieruchomości nastąpiło na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.). Przepisy będące podstawą wydania orzeczenia Ministra Oświaty z dnia [...] maja 1966 r. odnosiły się nie tylko do majątku podlegającego objęciu w przymusowy zarząd w myśl dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. Nr 21, poz. 67 ze zm.), ale również innego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych aniżeli powołany dekret lub art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 52, poz. 271). Właścicielka nieruchomości, której dotyczyło orzeczenie Ministra Oświaty, S. vel Z. L., utraciła władanie nad nieruchomością przed dniem 31 grudnia 1954 r. Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że nieruchomość została przejęta bez tytułu prawnego we władanie Skarbu Państwa w 1945 r. W tym stanie rzeczy Minister Edukacji Narodowej i Sportu uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Oświaty z dnia [...] maja 1966 r. Skargę na powyższą decyzję wniosła S. vel Z. L., , domagając się jej uchylenia. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 156§1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Zdaniem skarżącej skoro nieruchomość położona w T. przy ul. [...] nigdy nie została objęta zarządem państwowym na podstawie dekretu z dnia16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego to nie stanowiła ona "innego mienia" w rozumieniu art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. i nie mogła być przejęta na własność Państwa na podstawie powołanego przepisu. Minister Edukacji Narodowej i Sportu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Okoliczności faktyczne sprawy nie budzą wątpliwości. Skarżąca na mocy dekretu przyznania spadku Sądu Grodzkiego w C. stała się właścicielką nieruchomości zabudowanych jednopiętrowym budynkiem, ujawniając swe prawa w księdze wieczystej wpisem z dnia 3 maja 1949 r. Od 1945 r. nieruchomości znajdowały się we władaniu Państwa bez tytułu prawnego. Istota sporu sprowadza się do różnej wykładni przepisu art. 17 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.) , w szczególności art. 17 pkt 2 lit. b ustawy. Stosownie do art. 2 powołanej ustawy, przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. Nr 21, poz. 67 ze zm.), przechodzą z mocy prawa na własność Państwa, chyba, że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w ustawie. Zgodnie z art. 17 ustawy jej postanowienia stosuje się również do: 1.zakładów elektrycznych, objętych w zarząd na podstawie art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 52, poz. 271), 2. a)przedsiębiorstw, b) innego mienia, których władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli dekret z dnia 16 grudnia 1918 r. lub ustawa z dnia 4 lipca 1947 r. Według skarżącej "innego mienia" nie stanowią te składniki majątkowe, które nie zostały objęte w zarząd państwowy na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. Na poparcie swego stanowiska powołała wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1992 r. IV SA 1054/92 (ONSA 1994/1/30), w którym stwierdzono, że "W pojęciu "inne mienie" (art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.(...)) mieszczą się maszyny i urządzenia oraz materiały do produkcji; mienie to podlegało przejęciu na własność Państwa tylko wówczas, gdy zostało objęte przymusowym zarządem państwowym, ustanowionym w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. (...), bądź zarządem na podstawie art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. (...)". Podobne stanowisko zajął NSA w wyroku z dnia 15 lutego 1999 r. IV SA 222/96 (LEX nr 48640), podnosząc, że za przytoczonym stanowiskiem przemawia tytuł ustawy oraz jej przepisy, ocenione przy zastosowaniu zarówno wykładni celowościowej jak i systemowej . Z kolei Minister Edukacji Narodowej i Sportu, powołując dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego (uchwała z dnia 12 września 1973 r. Sygn. akt III CZP 46/73 - OSNC 1974/3/48), utrzymywał, że przepisy będące podstawą wydania orzeczenia Ministra Oświaty z dnia [...] maja 1966 r. odnosiły się nie tylko do majątku podlegającego objęciu w przymusowy zarząd w myśl dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., ale również do innego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych za wyjątkiem tych wypadków, gdy władanie opiera się na tytule prawnym, innym aniżeli wymieniony w art. 1 lub art. 17 pkt 1 ustawy. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, gramatyczna wykładnia przepisu art. 17 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym wskazuje, że przepisy ustawy poza zakładami wymienionymi w art. 17 pkt 1 - stosuje się również do przedsiębiorstw i innego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły przed dniem 31 grudnia 1954 r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych. Reguła ta doznaje wyjątku w odniesieniu do przedsiębiorstw i innego mienia, które objęte zostały we władanie na podstawie tytułu prawnego wynikającego z przepisów szczególnych, innych aniżeli wymienione w art. 1 i art. 17 pkt 1 ustawy. Powyższe przemawia za przyjęciem, że postanowienia ustawy stosuje się do składników majątkowych, które do dnia 31 grudnia 1954 r. zostały objęte przez państwowe jednostki organizacyjne bez tytułu prawnego. Odmienna interpretacja to jest, że art. 17 pkt 2 dotyczy przedsiębiorstw i innego mienia objętych w trybie określonym w dekrecie z dnia 16 grudnia 1918 r. prowadziłaby do wniosku, że ustawodawca dwukrotnie i to przy obowiązku spełnienia różnych kryteriów, uregulował kwestię przejęcia na rzecz Państwa przedsiębiorstw pozostających pod zarządem państwowym ustanowionym w trybie powołanego dekretu. Taką możliwość w odniesieniu do przedsiębiorstw przewidywał bowiem art. 2 ustawy. Zakładając racjonalność ustawodawcy należy taką ewentualność wykluczyć. Innymi słowy przy przyjęciu, że w art. 17 pkt 2 ustawy chodzi o przedsiębiorstwa i mienie które zostały objęte przymusowym zarządem ustanowionym w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. regulacja ta traciłaby sens, wobec unormowania art. 2 ustawy. W związku z powyższym należało przyjąć, że przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. odnosiły się nie tylko do majątku podlegającego objęciu w zarząd państwowy na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., ale również do innego mienia. Zgodnie z art. 17 pkt 2 zastosowanie przepisów ustawy również do przedsiębiorstw i innego mienia wymagało spełnienia wyłącznie dwóch przesłanek: utraty władania przez osobę uprawnioną do dnia 31 grudnia 1954 r. i objęcie ich przez państwową jednostkę organizacyjną bez tytułu prawnego. W rozpoznawanej sprawie oba wymienione warunki zostały spełnione. Skarb Państwa objął we władanie nieruchomością położoną w T. przy ul. [...] w 1945 r. bez tytułu prawnego i została ona przeznaczona na potrzeby D. w T. - jednostki budżetowej Wydziału Oświaty i Kultury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. Powyższe oznacza, że skarżąca, będąca osobą uprawnioną, utraciła władanie nieruchomością przed dniem 31 grudnia 1954 r. Stan taki istniał także w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. Mając na uwadze wskazane okoliczności stwierdzić należy, że Minister Edukacji Narodowej i Sportu prawidłowo przyjął, iż orzeczenie z dnia [...] maja 1966 r. nie zapadło z rażącym naruszeniem prawa a co za tym idzie brak było podstaw do stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 156§1 pkt 2 k.p.a. Z podanych przyczyn skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)