II SA/Op 447/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Protokolant: Referent - stażysta Agnieszka Jurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi K. K. i K. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uzupełnienia aktu stanu cywilnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w O. z dnia [...], nr [...], w części uzupełniającej akt urodzenia dziecka S. D. J. o nazwisko rodowe ojca: "J." 2) w pozostałej części skargę oddala, 3) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w części, w której została uchylona w pkt 1 niniejszego wyroku, 4) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących, solidarnie, kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 9 lutego 2006 r. K. K. zwróciła się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w O. o wszczęcie postępowania w sprawie sprostowania aktu urodzenia jej syna (akt urodzenia nr [...]). Sprostowanie miało dotyczyć nazwiska dziecka, imienia i nazwiska rodowego ojca oraz imienia i nazwiska rodowego matki. Zarzuciła, że naniesione przez urzędnika w akcie urodzenia dane są niezgodne ze stanem faktycznym. Nadto podniosła, iż pomimo okazania dowodu tożsamości, w przedmiotowym dokumencie znalazł się zapis o braku danych odnośnie jej nazwiska rodowego. W dniu [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w O., po rozpatrzeniu wniosku K. K. z dnia 9 lutego 2006 r., działając na podstawie art. 36 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, wydał decyzję nr [...], o uzupełnieniu treści aktu urodzenia S. D. J., urodzonego dnia [...] w O., nr [...] w księdze urodzeń za rok 2006, znajdującej się w Urzędzie Stanu Cywilnego w O., o nazwisko rodowe ojca: "J." oraz nazwisko rodowe matki: "K.". W decyzji stwierdzono, że podstawą do uzupełnienia treści dokumentu jest akt urodzenia ojca dziecka – K., M. J. oraz akt urodzenia matki dziecka – K., J. K. Stwierdzono, że organ odstępuje od sporządzenia uzasadnienia, bowiem decyzja jest zgodna z żądaniem wnioskodawcy. W dniu [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w O., po rozpatrzeniu wniosku K. K. z dnia 9 lutego 2006 r., wydał kolejną decyzję (nr [...]), którą odmówił sprostowania nazwiska dziecka w akcie urodzenia S. D. J., z nazwiska "J." na nazwisko "K." Od obu decyzji K. K. oraz jej były mąż K. J. wnieśli odwołania, domagając się unieważnienia aktu urodzenia nr [...]. Zarzucili, że kwestionowany akt stwierdza zdarzenie niezgodne z prawdą. K. K. podniosła, że informowała pracowników USC, iż biologicznym ojcem dziecka jest C. G. Zaproponowała, by przyjęto od niego oświadczenie o uznaniu dziecka. Poprosiła także o przyjęcie oświadczenia od byłego męża o zaprzeczeniu ojcostwa. Prośbę tę ponowiła matka skarżącej, która z uwagi na chorobę córki dokonała zgłoszenia narodzin dziecka. Urzędnik odmówił odebrania oświadczeń, co więcej, nakłonił matkę K. K. do potwierdzenia nieprawdy i wydał akt urodzenia, wpisując jako ojca – K. J. Ponadto, pominął w akcie nazwisko rodowe skarżącej, mimo iż jej akt urodzenia znajduje się w księgach USC w O. Na koniec, K. K. dodała, że dane zamieszczone w spornym akcie urodzenia naruszają dobra osobiste stron postępowania oraz nie odzwierciedlają żądań skarżącej. Z kolei, K. J. zarzucił, iż z naruszeniem art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego został uznany za ojca dziecka byłej małżonki. W tej sprawie przesłał do Urzędu stosowne oświadczenie. Ojciec biologiczny S., D. jest znany, lecz pracownik odmówił przyjęcia oświadczenia od C. G. o uznaniu dziecka. Skarżący podkreślił, że zarówno matka dziecka, jak i jego ojciec biologiczny, posiadają wyłącznie obywatelstwo niemieckie. W wyniku rozpatrzenia odwołania od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w O. z dnia [...] o sprostowaniu aktu urodzenia, Wojewoda [...] - decyzją z dnia [...], nr [...] - utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że akt stanu cywilnego, który nie zawiera wszystkich danych wymaganych przez prawo polskie, podlega uzupełnieniu, gdyż obarczony brakami, ma mniejszą moc dowodową. Wyjaśnił, że postępowanie w niniejszej sprawie wszczął wniosek K. K., i że przepis art. 36 Prawa o aktach stanu cywilnego pozwala prowadzić postępowanie o uzupełnienie aktu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, przy czym należy powiadomić wszystkie strony o toczącym się postępowaniu. Organ odwoławczy uznał, że zostały spełnione wszystkie wymogi formalne zapewniające prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego, co z kolei uzasadniało utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W tym samym dniu, Wojewoda [...] wydał drugą decyzję, która dotyczyła sprawy sprostowania aktu urodzenia S., D. Z obiema decyzjami Wojewody [...] nie zgodzili się K. K. i K. J., którzy w jednej skardze wnieśli o unieważnienie spornego aktu urodzenia, na podstawie art. 30 pkt 1 i art. 32 pkt 1 Prawa o aktach stanu cywilnego. Skarżący powtórzyli argumentację prezentowaną w postępowaniu odwoławczym, akcentując, iż organy świadomie pominęły pewne okoliczności dotyczące stanu faktycznego sprawy, a wynikające z oświadczeń osób zainteresowanych. Podkreślili, że kwestionowany akt urodzenia dziecka potwierdza nieprawdę. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. W trakcie rozprawy administracyjnej K. K. oświadczyła, że podtrzymuje swą skargę oraz wywody w niej zawarte. Dodała, iż chodziło jej o uzupełnienie aktu poprzez wpisanie nazwiska rodowego biologicznego ojca dziecka. Ponadto podniosła, że sprawa była celowo przedłużana a organy pominęły jej wyjaśnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związane - stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co pozwala i obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji oraz objętej rozpoznaniem Sądu - na podstawie art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że podjęto je z naruszeniem prawa. W tym miejscu przypomnieć należy, że przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest sprawa dotycząca uzupełnienia aktu urodzenia. Sprawa związana ze sprostowaniem tegoż aktu stanowi przedmiot odrębnego postępowania sądowego. Rozważania Sądu w niniejszej sprawie należy poprzedzić ogólną uwagą, iż każde orzeczenie wydane przez organ administracji winno zostać poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, znajdującego oparcie w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu dowodowym. W szczególności, w sprawach prowadzonych na wniosek strony, należy precyzyjnie określić przedmiot postępowania, w tym treść żądania podmiotu wnioskującego wszczęcie postępowania administracyjnego, tak, by podjęte w sprawie rozstrzygnięcie stanowiło odpowiedź na zgłoszone żądanie. Uwaga ta wydaje się konieczna, gdyż - w ocenie Sądu - rozstrzygające w niniejszej sprawie organy obu instancji nie zinterpretowały w sposób prawidłowy wniosku K. K., w części odnoszącej się do żądania uzupełnienia aktu urodzenia jej dziecka – S., D., poprzez wpisanie danych odnośnie nazwiska rodowego ojca. Od razu powiedzieć trzeba, że w piśmie z dnia 9 lutego 2006 r. skarżąca domagała się sprostowania dokumentu, a nie jego uzupełnienia, jednak analizując treść uzasadnienia pisma, organ pierwszej instancji doszedł do prawidłowych wniosków, iż wpisanie brakujących danych w odpowiednich rubrykach aktu urodzenia, czego m.in. domagała się skarżąca, jest możliwe wyłącznie w trybie art. 36 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688), zwanej dalej ustawą, a więc poprzez uzupełnienie aktu, a nie poprzez jego sprostowanie na podstawie art. 31 ustawy. Słusznie zatem Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wszczął postępowanie administracyjne w tej sprawie, prowadząc także odrębne postępowanie co do pozostałych żądań zawartych w jednym wniosku z dnia 9 lutego 2006 r. Organy administracji obu instancji pominęły jednak okoliczność, iż żądanie strony dotyczyło uzupełnienia aktu przez wpisanie danych o konkretnej treści, mianowicie, skarżąca domagała się uwidocznienia nazwiska rodowego matki oraz ojca, z tym że z całą pewnością nie chodziło o nazwisko rodowe K. M. J. (byłego męża), tylko ojca biologicznego dziecka. Co prawda, K. K. nie napisała tego wyraźnie, lecz jej intencje wydają się dość oczywiste, zważywszy, że - przede wszystkim - ubiegała się o "sprostowanie" aktu urodzenia dziecka w ten sposób, iż w miejsce jej byłego męża K. M. J. zostanie wpisany C. G., który - jak utrzymują strony postępowania - jest biologicznym ojcem dziecka. Trudno zatem zakładać, że gdy chodziło o uzupełnienie w akcie danych odnośnie nazwiska rodowego ojca dziecka, żądanie dotyczyło wpisania nazwiska rodowego byłego męża. Ponadto, za rozumieniem treści wniosku w sposób odmienny niż to uczyniły organy obu instancji przemawiają, po pierwsze, kilkukrotne zgłaszanie urzędnikom zarzutu o wpisaniu do spornego dokumentu informacji niezgodnych z prawdą, po drugie zaś, okoliczności sprawy, w tym głównie składane przez K. K. i M. J. - w toku całego postępowania związanego z wydaniem przedmiotowego aktu urodzenia - oświadczenia odnośnie ojcostwa S. D. Jeśli jednak organ pierwszej instancji miał kłopoty z odczytaniem rzeczywistych intencji wnioskodawczyni, powinien był, stosownie do wymogów art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i zażądać od K. K. złożenia dodatkowych wyjaśnień, precyzujących treść żądania. Pamiętać bowiem trzeba, iż rzeczą strony jest dokładne określenie żądania (wymóg formalny podania – art. 63 § 2 K.p.a.), natomiast powinnością organu jest wyjaśnienie rzeczywistej woli strony. Oczywiście, sprawą otwartą pozostaje, czy wpisanie informacji o treści oczekiwanej przez skarżących, winny były znaleźć się w akcie urodzenia dziecka w świetle obowiązujących regulacji prawnych. Z uwagi jednak na zasadę, iż to strona określa przedmiot postępowania prowadzonego na jej wniosek (postępowanie nie toczyło się z urzędu), Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego powinien zająć stanowisko w zakresie zgłoszonego żądania, co dopiero świadczyłoby o poprawnym załatwieniu sprawy zgodnie z wymogami art. 104 K.p.a. Brak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w omawianym zakresie doprowadził do sytuacji, w której strony postępowania kwestionują wydane rozstrzygnięcie, podczas gdy organy administracji uparcie stoją na stanowisku, że jest ono zgodne z żądaniem strony. Jest to stanowisko prawidłowe jeśli chodzi o uzupełnienie danych na temat nazwiska rodowego matki dziecka. Jednak, już sam fakt złożenia odwołań przez K. K. i K. M. J., w których to odwołaniach nie zgadzają się z treścią uzupełnionego wpisu co do nazwiska rodowego ojca, oraz zarzut o wpisywaniu przez urzędników danych wedle swego uznania, powinien stanowić dla organu odwoławczego sygnał, iż żądanie wniosku nie dotyczyło osoby K. M J. W końcu, błędna ocena żądania K. K. doprowadziła także do nieuzasadnionego zastosowania art. 107 § 4 K.p.a., zezwalającego na odstąpienie od wymogu uzasadnienia decyzji w sytuacji uwzględnienia w całości żądania strony; i art. 130 § 4 K.p.a., wedle którego decyzja podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania, gdy jest zgodna z żądaniem wszystkich stron. Zdaniem Sądu, nie ulega najmniejszej wątpliwości, iż nie zaktualizowały się przesłanki uprawniające do skorzystania z tych regulacji. Jak już wykazano wcześniej, nie można mówić o uwzględnieniu żądania w całości i w konsekwencji odstąpić od uzasadnienia aktu, skoro organy w sposób samowolny i niedopuszczalny dokonały częściowej modyfikacji tego żądania. Z tego samego powodu brak było też podstaw do zastosowania odstępstwa od ogólnej reguły wykonalności decyzji nieostatecznej, zgodnie z którą przed upływem terminu do wniesienia odwołania od decyzji, decyzja ta nie ulega wykonaniu. Ponadto, pominięto całkowicie okoliczność, że uzupełnienie aktu urodzenia S. D. poprzez wpisanie nazwiska rodowego byłego męża K. K. nie było zgodne także z żądaniem innej niż wnioskodawczyni strony postępowania, czyli z żądaniem K. J. Wskazane dotychczas, liczne naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czynią zbędnym dalszą ocenę wydanych w sprawie aktów. Już teraz jednak podnieść trzeba, iż z uwagi na związanie granicami skargi, Sąd nie mógł odnieść się do wielu zarzutów K. K. i K. J., które nie dotyczyły bezpośrednio przedmiotu zaskarżenia. Z tych względów, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a. - orzekł, jak w pkt 1 wyroku. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań Sądu. Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji oraz o kosztach postępowania uzasadnia treść art. 152 oraz art. 200 P.p.s.a.